Кіріспе

Жыртқыштар түрі

Қызыл түлкі (Cerdocyon thous), сондай-ақ орман түлкісі, ағаш түлкісі, бұта иті (бұта итінен шатастырмау) немесе майконг деп те аталады, – кем дегенде плейстоцен дәуірінен бері Оңтүстік Американың орталық бөлігінде кездесетін орташа өлшемді иттің қазіргі түрі.

Таксономия және эволюция

Жеміс жейтін түлкі алғаш рет Линней (1766 ж.) Canis thous деп сипаттады, ал оны 1839 жылы Гамильтон Смит қазіргі туысы Cerdocyon деп атады. Cerdocyonina тайпасы шамамен 6,0 миллион жыл бұрын (Мя) Солтүстік Америкада Ferrucyon avius түрінде пайда болды және шамамен 1,4–1,3 Мя жойылып кетті. Бұл туыс белгісіз уақыттан бері Оңтүстік Америкада сақталған, мүмкін 3,1 Мя-дан бастап, қазірге дейін жеміс жейтін түлкіге ұқсас немесе бірдей нысанда өмір сүруде. Canini тайпасының бір түрі ретінде, ол Canis туысына жақын. Қазіргі теория бойынша, жеміс жейтін түлкінің ең жақын туысы – қысқа құлақты шакал. Дегенмен, бұл қарым-қатынасты митохондриялық зерттеулер әлі растаған жоқ. Екі кіші туыс (Atelocynus және Speothos) бұрын Cerdocyon құрамына кірген. Cerdocyon thous, C. avius және Cerdocyon туысының басқа түрлері Оңтүстік Америка құрлығында сәулелену эволюциясына ұшырады. Жеміс жейтін түлкінің (Cerdocyon thous) барлық жақын туыстары жойылып кеткен. Ол қазіргі уақытта Cerdocyon туысының жалғыз тірі өкілі.

Сипаттама

Жемшекті жейтін түлкі негізінен сұрғылт қоңыр түсті, беті мен аяқтарында қызыл реңдері, ал құлақтары мен құйрығының ұштары қара болады. Оның аяқтары қысқа, күшті, құйрығы ұзын және бұталы. Басы мен денесінің орташа ұзындығы , ал орташа құйрық ұзындығы шамамен құрайды. Салмағы аралығында болуы мүмкін. Түсі сұрдан қоңырға, сарыдан ақшылға, қара сұрға дейін өзгеріп отырады. Арқа аяқтарының бойында қара жолақ, омыртқа бойында қара сызық бар. Мұрыны, құлақтары және табандары қызғылт түстікке ие. Құйрығы, аяқтары мен құлақтарының ұштары қара. Құлақтары кең және дөңгелек. Денесі біршама тар, аяқтары қысқа, бірақ мықты. Олар қозғанда, қалың түкті құйрығы тік тұрады. Халық арасында түсі өте қараңғыдан ашық сұр-сарыға дейін айтарлықтай өзгеріп отырады. 1990 жылдан бері Панамада да осы түлкінің кездесуі тіркелді. Оның мекендеу ортасына жағалау бойындағы орманды аймақтар да кіреді. Жаңбырлы маусымда олардың қоныс аумағы жоғары қарай жылжыса, құрғақ мезгілде төменгі жаққа көшеді. Құрғақ маусымда аумақтық мінез байқалады, ал жаңбырлы маусымда, тамақ көп болған кезде, аумаққа көңіл бөлмейді. Олардың жасырынған жерлері мен қоныстары көбінесе бұталар мен қалың шөптерде орналасқан, әдетте әр қоныста бірнеше кіреберіс тесігі болады. Түннель қазуға қабілетті болғамен, басқа жануарлардың иелігіндегі қуыстарды басып алуға бейім. Жемшекті жейтін түлкі әртүрлі дыбыстар шығарады, мысалы, ұрысу, сызылдау және айқайлау, бұл дыбыстар жұптар бір-бірінен алыс қалғанда жиі естіледі. Жемшекті жейтін түлкі түнгі жануар, оның белсенділігі түнің ортасында және таңертеңгі уақытта ең жоғары деңгейге жетеді.

Көбею

Түлкілер жыныстық жетілуіне 9-10 айдың ішінде жетеді. Ересекті аналық түлкілер климатқа және тамаққа қолжетімділікке байланысты жылына бір-екі рет балалайды. Әдетте қаңтар, ақпан, кейде наурыз айларында туады. IUCN ракты жейтін түлкіні "Тәуекел деңгейі төмен" деп тізімдеген. C. t. thous, Венесуэла, Гайана, Суринам, Француз Гвианасы, Солтүстік Бразилия. C. t. azarae, Солтүстік Бразилия. C. t. entrerianus, Бразилия, Боливия, Уругвай, Парагвай және Аргентина. C. t. aquilus, Солтүстік Венесуэла және Колумбия. C. t. germanus, Богота аймағы (Колумбия).