Кіріспе

Оңтүстік-шығыс Англиядағы қорғалған ландшафт

Жоғары Велд ұлттық ландшафты Англияның оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол Кент, Суррей, Шығыс Суссекс және Батыс Суссекс аймақтарының бір бөлігін қамтиды. Бұл Англия мен Уэльстегі ерекше табиғи сұлулық аймағы (AONB) бойынша төртінші орында. Аймақ шағын шаруашылықтар мен орманды алқаптар, тарихи саябақтар, көмкерілген жолдар және қырлардағы ауылдардан тұратын тартымды ландшафтқа ие. Аймақ 99 қауымдық округтен тұрады және жалпы халқы шамамен 120 000 адамды құрайды. Басты елді мекендер – Корольдік Тунбридж Уэллс, Кроуборо, Гастингс және Хейвордс Хит.

Тағайындау және басқару

High Weald AONB 1983 жылдың қазан айында 1949 жылғы Ұлттық саябақтар және елдік жерлерге қолжетімділік туралы заңға сәйкес тағайындалды. AONB мәртебесі High Weald-тің ерекше ландшафтын ресми мойындады, мемлекеттік органдар мен жергілікті билік органдарының ландшафтты сақтау және жақсарту мүмкіндіктерін арттырды, сондай-ақ AONB-ге жауапты бас мемлекеттік орган – Ауылдық агенттік (қазір Табиғи Англия) тарапынан осы мақсаттарға қаржылық қолдау беруге басымдық берді. AONB-лердің Ұлыбританияның ұлттық саябақтары сияқты жеке әкімшілік құрылымдары жоқ, олар қолданыстағы құрылымдарға тіреледі. High Weald жағдайында бұл төрт графтық (Суррей, Батыс Сассекс, Шығыс Сассекс және Кент) және он бір аудандық билік органдарын қамтитын он бес жергілікті биліктің саясатын және басқару қызметін үйлестіруді талап етеді.

Геология

Жоғары Вельд ерекше Вельд антиклинінің орталық бөлігінде орналасқан. Оның шеттерінде салыстырмалы түрде жазық балшық аңғарлары – Төменгі Вельд, Гринсэнд қырқасы, Солтүстік Даунс және Оңтүстік Даунс жатыр. Орталық бөлігінде ерте крейд кезеңінің Гастингс қабаттарының геологиялық тұрғыдан қалыптасқан құмтастары мен балшықтары көтеріліп, Жоғары Вельдтің ерекше орманды қырқаларын құрайды. Осы геологиялық құрылым және Оуз, Медуэй және Ротер сияқты өзендердің құмтас өзегін кесіп өтуі оның негізгі ландшафтық ерекшеліктерін анықтайды. Бұл өзендердің бастауларында терең, тік беткейлі аңғарлар (ғиллер) пайда болған, олар ылғалды және балшықты. Осы геологиялық құрылымның негізінде ғасырлар, тіпті мыңжылдар бойы адамның әрекеті бүгінгі көріністі қалыптастырды.

Бейнелеу

Бүкіл Велд бұрын тығыз орманды болған және Солтүстік және Оңтүстік Даунстар арасында жатқан, кельттерде Койт Андред, римдіктерде Сильва Андрида, ал сакстарда бастапқыда Андредеслидж, кейін Андредесвельд деп белгілі болған кең ормандық аймақ, соңғы 1500 жылдағы адам қызметінің нәтижесінде қысқарып, фрагменттеуге ұшырады. 1086 жылғы "Домсдей кітабы" жазылған кезде Жоғарғы Велд Англиядағы ең орманды табиғи аймақ еді. Бүгінде АӨҚ-ның (AONB) 24,6%-ы орманды, ал ұлттық көрсеткіш шамамен 9%-ды құрайды. Оның 17,6%-ы ежелгі орман, яғни аймақтың орманды жерлерінің жартысынан астамы ежелгі орман болып табылады. Жоғарғы Велд АӨҚ-ның аумағы Англияның барлық аумағының тек 1%-ын құрайды, бірақ Англияның орманды жерлерінің 3,4%-ын қамтиды, осылайша ол ең тығыз орманды ландшафттардың біріне айналады. Жоғарғы Велдтің ең биік құмтасты төбелері Велд Орманды Жотасы деп аталады. Бұл жотаға Эшдаун орманы, Сент-Леонардс орманы, Уорт орманы және Даллингтон орманы сияқты бірнеше ежелгі далалық ормандар кіреді. Ежелгі ормандық жерлер Велд Орманды Жотасының 22%-ын жабады (жалпы ормандық жабын 40%-ды құрайды), бұл Ұлыбританиядағы осы ресурстың маңызды үлесін құрайды.

Экономика

Ауыл шаруашылығы маргиналды қызмет болып келді және өндіріс көбінесе жергілікті сұранысқа сай болды; алайда, ормандық жерлер Domesday сараптамасында қанша шошқаны бағуға жеткілікті екенімен өлшенді, осы мал өсіру орманды жерлерде 20-шы ғасырға қарай тоқтатылды. Шамамен 1490 жылдан бастап темір өнеркәсібінің қарқынды өсуімен қатар, тоқу және былғары өңдеу сияқты қолөнерлердің дамуы оны бір кездерде Англияның ең бай аудандарының біріне айналдырды. 18-ші және 19-шы ғасырларда осы салалар тиімдірек аймақтарға көшті, ал ауыл шаруашылығы ауылдық экономиканың негізгі тірегі болып қалды, бірақ көптеген шаруашылықтар кішкентай болып, көбінесе аса табысты болған жоқ. Бүгінде ауыл шаруашылығы, негізінен мал шаруашылығы, АОББ жерлерін пайдаланудың басты түрі болып табылады, бірақ 2007 жылы ол жалпы аумақтың 67,5% құрады, бұл 2000 жылғы көрсеткіштен 6% жоғары; 2010 жылға қарай ауыл шаруашылығы аумақтың жартысынан да азын құрауы мүмкін. Жоғары Велдтің дәстүрлі ауылдық салаларындағы жұмыспен қамту – ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және минералдық шикізатты өңдеу (әсіресе гипс, Батл маңындағы Пурбек қабаттарынан өндіріледі) 20-шы ғасырдың соңында күрт төмендеді, қазіргі уақытта осы салаларда жұмыс істейтін қызметкерлердің 10% аспайды. Ауыл шаруашылығында барлығы 124 880 адамның арасында шамамен 4 500 адам жұмыс істейді. Бұған қарамастан, ауыл шаруашылығы туризм мен демалыспен қатар маңызды жұмыс беруші болып қала береді. Жеке секторда ірі кәсіпорындар аз, көбісі өте шағын. Биік Велдке ғасырлар бойы сол жерде өмір сүруге ниеттенген сырттан келгендер көптеген байлық әкелді. Өркендеген қала тұрғындарының ауылға көшіп кету тенденциясы 14-шы ғасырда-ақ байқалады. Кент Лондонға қолжетімділігі және жерді еркін сатуға мүмкіндік беретін жер иелену ерекшелігіне байланысты ең танымал бағыт болды. 19-шы ғасырда теміржолдың пайда болуымен көші-қон үдеді, бұл Лондоннан қолжетімділікті жеңілдетті. Сырттан келген бай адамдар әкелген ресурстар қазір Биік Велд пейзажының ерекшелігіне айналған көптеген саябақтар мен бақтарды құруға және сақтауға мүмкіндік берді. Бүгінде Биік Велд экономикалық жағынан бай жер иелеріне емес, жұмыс үшін аймақтан тысқары, негізінен Кроули/Гатвик агломерациясына, жағалау қалаларына және Лондонға саяхаттайтын көптеген жұмыскерлерге тәуелді. Бүгінде тұрғындардың 70% жұмыс үшін ауданнан тысқары сапарлайды, ал жерден тікелей күнкөріс табушылардың үлесі 7% жетпейді.

Демалыс

AONB-ді бірнеше ұзақ қашықтықтан өтетін жолдар кесіп өтеді: High Weald Landscape Trail, Wealdway, 1066 Country Walk, Saxon Shore Way, Vanguard Way және Sussex Border Path. Жаяу жолдарының жалпы ұзындығы 2063 шақырымды құрайды. AONB-дегі бес су қоймасының бірі – Bewl Water, ол оңтүстік-шығыс Англиядағы ең үлкен ішкі су көлемі және аймақтың ең маңызды туристік және демалыс орны болып табылады. Беджбери орманы – ежелгі орман мен далалық жерлерді қамтитын кең аумақ. Онда тау велосипедтерімен жүруге, атпен серуендеуге және басқа да демалыс шараларына мүмкіндік бар. Ал Беджбери ұлттық пинетумы, орманды қоршап жатқан жер, әлемдегі ең толық шоқжабақтылар жиынтығы деп есептеледі және маңызды туристік орталық болып табылады. Ашдаун орманы – биік Велдтің ең биік құмтасты қырқасының үстінде орналасқан, халықаралық маңызы бар жазық дала аймағы. Бұл жер А.А. Милннің «Винни-Пух» әңгімелерінің оқиғаларының өрбу ортасы болды. AONB-нің үштен екі бөлігін (65,5%) құрайтын бұл аймақ, Ұлыбританияның ғылыми тұрғыдан ерекше қызығушылық тудыратын нысаны, құстарды қорғау үшін Еуропалық Одақтың арнайы аймағы, және далалық мекендерін сақтау үшін Еуропалық Одақтың арнайы қорғау аймағы ретінде, сондай-ақ Еуропаның ең маңызды және қауіп төнген жабайы табиғат аймақтарын біріктіретін Natura 2000 жүйесіне мүшелігі арқасында ерекше қорғауға ие. Ашдаун орманының жалпы аумағы халыққа ашық.