Аркадий Патаркацишвили: Өмір және кәсіпкерлік жолы

Кіріспе

Грузиялық еврей бизнесмен (1955–2008)

Аркадий Шалвович "Бадри" Патаркацишвили (31 қазан 1955 – 12 ақпан 2008) – Грузия бизнесмені, сонымен қатар саясатқа белсенді араласқан. 2008 жылғы Грузия президенттік сайлауында 7,1% дауыспен үшінші орынға ие болды. 1980-жылдардың басынан өмірінің соңына дейін ол бизнестегі жарқын тұлға болды және бүгінгі Ресейдегі ең табысты компаниялардың көптеген бастамасын қолға алды. Жалпы қарапайым отбасынан шыққан ол Грузияның ең бай азаматына айналды, оның байлығы шамамен 12 миллиард долларға бағаланды. Ол сондай-ақ елдің ірі қайырымдастықтарының бірі болды. Патаркацишвили 2008 жылдың ақпан айында күтпеген жерден дүниеден өтті, бұл заң тарихындағы ең ірі мүліктік даулардың біріне әкеп соқты. 2018 жылдың қазан айында Грузия үкіметі Грузияның бұрынғы президенті Михаил Саакашвилиді Патаркацишвилиді өлтіруге бұйрық бергені үшін ресми түрде айыптады.

Ерте өмір

Тбилисиде еврей отбасында туған Патаркацишвили 1980-ші жылдары Кеңес Коммунистік партиясының жастар ұйымы – Комсомолдың белсенді мүшесі болды. Біраз уақыттан соң ол үлкен тоқыма өндірісі орны – Маудиде Комсомол жетекшісі болды. 1984 жылы Патаркацишвили сол кездегі КСРО-дағы ең ірі автокөлік өндірушісі «АвтоВАЗ» компаниясынан автомобильдер мен қосалқы бөлшектерді сатып алып, жеткізіп беретін «Грузавтовазпром» компаниясының бас директорының орынбасары болды. «АвтоВАЗ» зауытына жасаған сапарлары барысында ол Борис Березовскиймен алғаш рет кездесті, ол жақын дос және іскер серіктесіне айналды. 1989 жылы Патаркацишвили мен Березовский «АвтоВАЗ» компаниясының бірнеше басшыларымен бірге LogoVaz компаниясын құрды. LogoVaz «АвтоВАЗ» үшін бағдарламалық жасақтаманы жасады, советтік автомобильдерді сатты және шетелдік автомобильдерге қызмет көрсетті. Бұл компания итальяндық Logo Systems компаниясымен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды, ол сол кезде Шығыс пен Батыс арасындағы коммерциялық қатынастардағы жаңашылдық ретінде қарастырылды. LogoVaz Грузияда кеңсе ашты және Патаркацишвили компанияның бас директорының орынбасары болды. Осы кезде LogoVaz өте табысты компанияға айналып, Патаркацишвилиді бай адамға айналдырды. Сол уақытта КСРО тарап жатты және аймақта үлкен саяси белгісіздік болды. Патаркацишвили, Березовский және басқа да табысты бизнесмендер Борис Ельцинге қолдау көрсетті, өйткені ол шетелдік елдермен сауданы либералдады, бұл олардың бизнесінің өсуіне мүмкіндік берді, бірақ жалпы экономика нашар жұмыс істеді және Николай Рыжковтың реформаланған коммунистік партиясына қолдау күшейді. 1994 жылы Березовский сол кездегі Ресейдегі ең ірі телеарна – ОРТ-ның бақылауын алды және Патаркацишвилиді Бас директордың бірінші орынбасары етіп тағайындады. Патаркацишвили мен Березовский Михаил Лесиннің қолдауымен Борис Ельциннің 1996 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетуіне көмектесу үшін телеарнаның ықпалын пайдаланды. 1994 жылдан 2000 жылдың ортасына дейін Патаркацишвили ОРТ-дағы маңызды тұлға болды. Березовскийдің «Menatep» тобына қатысы болғандықтан, аукционның бұрмаланғаны туралы болжамдар пайда болды. Патаркацишвили қайтыс болғаннан кейін, 2012 жылы «Сибнефть» жекешелендіруі «Челси» футбол клубының иесі Роман Абрамович пен Березовский арасындағы сот дауына айналды. «Таймс» газетінің хабарлауынша, Абрамович 53 беттік сотқа берген қорғанысында Березовский мен Патаркацишвилиді оны беймәлімдіктен шығаруға көмектескені үшін үлкен сома талап еткенін айыптады. Патаркацишвили Абрамович пен Березовский арасындағы хабарларды жеткізуші негізгі делдал ретінде көзге түсті. Абрамович Патаркацишвилиге Ресейдің алюминий соғыстарында қорғағаны үшін 500 миллион доллар ұсынды, бұл туралы қорғаныс құжаттарында жазылған.

Born in Tbilisi to a Jewish family, Patarkatsishvili became an active member of the Komsomol, the youth wing of the Soviet Communist Party during the 1980s. He eventually became Komsomol leader at Maudi, a large textile operation. In 1984, Patarkatsishvili became Deputy Director General of Gruzavtovazprom, a company that purchased and delivered cars and spare parts from AvtoVAZ, which was at the time, the largest car manufacturer in the Soviet Union. It was during trips made to the AvtoVAZ plant that he first met Boris Berezovsky who was to become a close friend and business associate. In 1989, Patarkatsishvili and Berezovsky founded LogoVaz with some of the senior executives of AvtoVAZ. LogoVaz developed software for AvtoVAZ, sold Soviet made cars and serviced foreign cars. It was established as a joint venture with Logo Systems, an Italian company, which at the time was seen as pioneering in commercial relationships between East and West. LogoVaz established an office in Georgia and Patarkatsishvili became Deputy Director General of the company. LogoVaz had by this time become an extremely successful company and had made Patarkatsishvili a wealthy man. At the time, the Soviet Union was collapsing and there was a great deal of political uncertainty in the region. Patarkatsishvili, along with Berezvosky and other successful businessmen were supportive of Boris Yeltsin as he had liberalised trade with foreign countries, allowing their businesses to grow, however the wider economy was performing badly and there was growing support for Nikolai Ryzhkov's reformed communist party. By 1994, Berezovsky had secured control of ORT, the largest TV station in Russia at the time, and he installed Patarkatsishvili as First Deputy General Director. Patarkatsishvili and Berezovsky with support from Mikhail Lesin then used the station's influence to assist Boris Yeltsin to victory in the 1996 presidential election. From 1994 until mid 2000, Patarkatsishvili was a key figure at ORT. Berezovsky had an interest in the Menatep Group and for this reason, there was some speculation that the auction had been fixed. After Patarkatsishvili died, in 2012 the Sibneft privatisation was to become the subject of a high court legal battle between Chelsea football club owner Roman Abramovich and Berezovsky. According to The Times, Abramovich submitted a 53 page court defence that accused Berezovsky and Patarkatsishvili of demanding huge sums for helping him to rise from obscurity. Patarkatsishvili emerged as the key intermediary, passing messages between Abramovich and Berezovsky. Patarkatsishvili was offered $500 million by Roman Abramovich, the defence papers that were submitted admit, for protecting Roman in Russia's aluminium wars.

TV6 және "Коммерсант"

ОРТ-дағы жетістігінен кейін 2001 жылдың сәуір айында Патаркацишвили Ресейдің TV6 телеарнасының бас директоры болып тағайындалды, бұл арна, ORT сияқты, Березовскийге жартылай тиесілі болған. Оның басшылығымен TV6 Кремльге қарсы ұстанымымен белгілі болды.

Ресейдегі саяси қиындықтар

1999 жылдың ортасына қарай Борис Ельцин билікті жоғалта бастады, ал Борис Березовский оның орнын басушыны іздеуде маңызды рөл атқара бастады. Ол мұны премьер-министр Евгений Примаковтың саяси ұмтылыстарын тежеу үшін жасады, оның мемлекетшілдікке бейім екені байқалды. Березовский Кремльдің назарынан тыс қалғаннан кейін, оның саяси мақсатта болған іскерлік қызметіне қатысты тергеу басталды. Бұл 1999 жылдың сәуір айында Бас прокурор Юрий Скуратовтың Березовскийді қамауға бұйрық беруіне әкелді. Патаркацишвили Березовскийдің саяси іс-әрекеттерінен алшақтауға тырысқанмен, оған жақындығы соншалық, ол өзі де қамауға алынуы мүмкін деп қорқып, 2000 жылы Мәскеуден туған жері Грузияға кетті. Кейін Патаркацишвили Путинді президент Борис Ельциннің Кремль әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілі Павел Бородинге ұсынғанын мәлімдеді. Березовский де Путинді Ресей ФСБ-ның директоры етіп тағайындады. Бірақ Березовский жаңа президентпен тез арада келіспей қалды. 31 мамырда Березовский Путин ұсынған конституциялық реформаны сынап, Кремльге сайланған облыс әкімдерін қызметтен босату құқығын беруге қарсы болды. "Коммерсант" газетінде жарияланған Путинге жолданған ашық хатында, ол кездегі Дума депутаты Березовский, бұл реформаның "мемлекеттік құрылымды өзгертуге бағытталғанын" және "Ресейдің аумақтық тұтастығы мен демократиясына қауіп төндіретінін" айтып, президенттің заң жобасына қарсы дауыс беретінін мәлімдеді. 2000 жылдың тамызында Березовский ОРТ арнасын Путиннің "Курск" суасты қайығының апатқа ұшырауына қатысты әрекеттерін сынап, 118 теңізшінің өліміне Кремльдің шетелдік көмекті қабылдамауы себеп болғанын айтты. Бұл Патаркацишвилиге де қысымды күшейтті, оның Березовскиймен байланысы белгілі болғандықтан және сол кезде ОРТ арнасын басқарғандықтан. 2000 жылдың желтоқсанында "АвтоВАЗ" компаниясының негізін қалаушы және Патаркацишвили мен Березовскийдің жақын серігі Николай Глушков, Ресей Бас прокуратурасының "Аэрофлот" компаниясына қатысты тергеуі барысында қамауға алынды. Патаркацишвили мен Березовский бұл қамаудың саяси себептермен жасалғанын және Кремльдің олардың бизнесіне қысым көрсету әрекеті деп санайды. Глушков туаласқан қан ауруынан зардап шегіп, ауруханада арнайы ем алуға мұқтаж болды. Патаркацишвили мен Березовский оны босату үшін үкіметпен келіссөздер жүргізіп, медиа бизнесінен бас тартуға және Березовскийдің саяси амбицияларын тоқтатуға келісті. Бірақ 2001 жылдың маусымында Ресей Бас прокуратурасы Патаркацишвилиді Глушковті түрмеден қашыруға әрекет етуде айыптап, Интерпол арқылы оны қамауға ордер шығарды. 2002 жылдың қазанында "АвтоВАЗ" компаниясының қаржысын жымқыруға қатысты қосымша айыптар қосылды.

By mid 1999, Boris Yeltsin began losing his grip on power and Boris Berezovsky began to play an important role in the hunt for his successor. He did this in order to counter the political aspirations of the Prime Minister Yevgeny Primakov, who was seen as more of a statist. As Berezovsky lost favour with the Kremlin, investigations began into his business affairs which Berezovsky claimed to be politically motivated. This eventually led to an arrest warrant for Berezovsky being issued in April 1999 by the Prosecutor General, Yury Skuratov. Although Patarkatsishvili had sought to distance himself from Berezovsky's political dealings his proximity to Berezovsky was such that he began to fear that he may also be arrested, so in 2000, he left Moscow for his native Georgia. Patarkatsishvili later claimed that he had recommended Putin to Pavel Borodin, then a senior member of President Boris Yeltsin's Kremlin administration. Berezovsky had also gotten Putin appointed as Russian FSB director. However, Berezovsky quickly fell out with the new president. On May 31, Berezovsky sharply attacked the constitutional reform proposed by Putin, which would give the Kremlin the right to dismiss elected governors. In an open letter to Putin published in Kommersant Berezovsky, then a Duma deputy, said that he would be obliged to vote against the president's legislative project, which was "directed toward changing the state's structure" and represented a "threat to Russia's territorial integrity and democracy." Things came to ahead in August 2000 when Berezovsky used ORT to attack Putin for his handling of the sinking of the Kursk submarine, blaming the death of 118 sailors on the Kremlin's reluctance to accept foreign help. This began to put pressure also on to Patarkatsishvili, whose association with Berezovsky was well known and was at the time, controlling the ORT station. In December 2000, Nikolay Glushkov a co founder of AvtoVAZ and a close associate of Patarkatsishvili and Berezovsky was arrested as part of the Russian Prosecutor General's investigation in Aeroflot, a company that Berezovsky had an interest in. Patarkatsishvili and Berezovsky believed the arrest to be politically motivated and part of the Kremlin's attempt to put pressure on their businesses. Glushkov suffered from a hereditary blood disease and had to receive special medical treatment in hospital. Patarkatsishvili and Berezovsky began negotiations with the Government for his release agreeing to give up their media interests and for Berezovsky to end his political ambitions. However, in June 2001, the Russian Prosecutor General's Office charged Patarkatsishvili with organizing an attempted escape from prison of Glushkov and issued an arrest warrant for him through Interpol. Further charges relating to the misappropriation of AvtoVaz were added in October 2002.

Грузиядағы инвестициялар және қайырымдылық

Патаркацишвили оралғаннан кейін Ресейде жинаған байлығының көп бөлігін туған еліне жұмсауға кірісті. Ол бүкіл мемлекеттік бюджеттен асып түсетіндей байлыққа ие болғандықтан, бұрынғы кедей ел үшін қиялдай да жоспарлай алмаған бизнес-жобалар мен қайырымдылық шараларына инвестиция сала алды. Алайда, Патаркацишвили мен Саакашвили арасындағы қарым-қатынас тез нашарлап, олар қатал қарсыластарға айналды. Патаркацишвили мұның себебін "Имеди" телеарнасының оппозициялық партияларды жариялауымен байланыстырды, ал Саакашвили Патаркацишвилидің байлығын пайдаланып Грузиядағы бизнес өмірін бақылауға тырысқанын айтты. 2007 жылдың соңында ол саяси дауға қатысты, бұрынғы қорғаныс министрі Ираклий Окруашвили 25 қыркүйекте Грузия президенті Михаил Саакашвилиді Патаркацишвилиді өлтіруді жоспарлағанын айыптады. Бірақ жемқорлыққа қатысты айыптаулар бойынша ұсталған Окруашвили президентке қарсы айыптауларын қайтарып алып, 10 миллион грузин лари (шамамен 6,25 миллион АҚШ доллары) көлемінде кепіл төлеп босатылды. Ол бұрынғы айыптауларының шындыққа сай емес екенін, олардың мақсаты – өзі мен Патаркацишвили үшін саяси пайда табу және Грузия президентінің беделін түсіру болғанын мәлімдеді. 6 қарашада Окруашвили Патаркацишвилидің "Имеди" телеарнасында (бұл кезде Fox телеарнасының News Corporation компаниясы басқаратын) түрмедегі қысымның нәтижесінде Саакашвилиге қарсы айыптауларын қайтарып алғанын айтты. Мюнхеннен сөйлеген ол: "Мен Саакашвилиге қарсы келтірген барлық айыптауларым мен фактілер, оның туралы айтқандарымның бәрі – шындық" деді. 2007 жылы Саакашвили үкіметінен қол үзген Патаркацишвилиге сыбайлас жемқорлыққа қатысты көптеген айыптаулар тағылды. Ол Грузия Ұлттық Олимпиада комитетінің президенті қызметінен алынып, Грузия Бизнес федерациясының президенті лауазымынан да кетті. Тбилисидегі Саакашвили үкіметі бақылап отырған "Рустави 2" телеарнасы оның есімін Ресей мен Грузиядағы бірнеше танымал кісі өлтірулермен, соның ішінде Влад Листьевтің өлімімен байланыстырды. Саакашвили үкіметімен туындаған маңызды мәселе – "Имеди" телеарнасының 2006 жылы Сандро Гиргвлянидің өлтірілуі туралы хабарлауы болды. "Имеди" Тбилисидегі басты тас жолға қарап тұрған Патаркацишвилилер үйінің CCT камераларынан алынған дәлелдерді ұсынды, оған сәйкес Гиргвляниді өлтіргендер – ішкі істер министрлігінің элиталық қауіпсіздік бөлімінің қызметкерлері және олар ішкі істер министрі Вано Мерабишвилимен тығыз байланыста болған, ол Саакашвилидің ең жақын саяси одақтасы ретінде танылған. Бұл жайттардың жария болуы үлкен ашу-ыза тудырды, өйткені Мерабишвилидің қарулы күштерді жемқорлықпен күресу үшін пайдалануы бейкүнә адамдардың өліміне әкелді және көптеген адамдар зорлық-зомбылықтың жеке мүдделерді қамтамасыз ету үшін қолданылып жатқанын түсінді, бұл ешқандай саяси мағынада ақталуға келмейді. 2007 жылдың 29 қазанында Патаркацишвили 2008 жылдың сәуірінде мерзімінен бұрын парламент сайлауын өткізу мақсатында он оппозициялық партияның науқанын қаржыландыру жоспарларын жариялады. 2 қарашада ол Тбилиси орталығында өткен үкіметке қарсы үлкен митингте сөз сөйлеп, оны одан әрі қолдауға уәде берді. Ол көп ұзамай Грузиядан Лондонға кетіп қалды. Митинг полицейлердің шабуылынан кейін күшпен аяқталғаннан соң, 7 қарашада Грузия Бас прокуратурасы оның үкіметті құлатуға қатысқан сөз байласуда күдік танылғанын хабарлады. 11 қарашада ол 2008 жылғы 5 қаңтардағы президенттік сайлауда "Грузия Саакашвилисіз – Грузия терроризмсіз" ұранымен тәуелсіз кандидат ретінде қатысатынын мәлімдеді. Басты оппозициялық партиялардың басшылары тәуелсіз кандидат ретінде қатысатын Патаркацишвилиден алшақтады. 24 және 25 желтоқсанда Грузия Бас прокуратурасы Грузия Ішкі істер министрлігінің жоғары лауазымды қызметкері Эрекле Кодуаның Патаркацишвилимен және оның сайлауалды науқанының басшысы Валери Гелбахианимен өткізген екі жеке кездесудің аудио және бейне жазбаларын жариялады. Үкімет мәлімдемесіне сәйкес, Патаркацишвили Кодуаны 2008 жылғы 6 қаңтарда, жоспарланған президенттік сайлаудың келесі күні төңкеріс жасауға тырысу деп Грузиялық шенеуніктер атаған әрекетке қатысу үшін пара беруге тырысқан. Жоспарға үкіметке қарсы жаппай демонстрация ұйымдастыру және Ішкі істер министрі Вано Мерабишвилиді "бейтараптандыру" кірген. Кейін тәуелсіз журналист Вахтанг Комакидзе жазылған әңгімелердің толық транскриптісін жариялады, онда Патаркацишвили зорлық-зомбылыққа қарсы екенін және жарияланған үзінділер өңделгенін көрсетті. Айыптаулар Патаркацишвилиді қорғануға мәжбүр етті. Ол Кодуамен Лондонда кездескенін растады, бірақ параның жоспарланған төңкеріс қатысты еместігін және оның мақсаты сайлаудың бұрмалануын анықтау болғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ Кодуаға "үлкен сомада ақша" ұсынғанын растады, бұл оның жоспарланған қаңтар митингілеріне қарсы күш қолдану мүмкіндігін болдырмау үшін жасалған. 28 желтоқсанда Патаркацишвили президенттікке үміткерліктен бас тартатынын, бірақ 4 қаңтарға дейін номиналды түрде кандидат болып қалатынын мәлімдеді. Бірақ 3 қаңтарда ол өз шешімін кері қайтарып, президенттік сайлауға қатысуға бел буды. Жауабында оның үстімізгі сайлау штабының басшысы Георгий Жвания (марқұм премьер-министр Зураб Жванияның інісі) өкілдік лауазымдағы адамнан күтілетін беделі жоқ екенін айтып, қызметтен кетті. Патаркацишвили дауыс берушілердің 7 пайызын алып, үшінші орынға шықты.

Upon his return, Patarkatsishvili began investing much of the wealth that he had accumulated in Russia into his native country. He had become personally wealthier than the entire state budget and so was able to invest in business ventures and charitable projects in a scale that had been previously unimaginable to the impoverished country. Relations between Patarkatsishvili and Saakashvili soon deteriorated, however, and they became bitter rivals. Patarkatsishvili claimed that this was due to the coverage given by Imedi to opposition parties; Saakasvili claimed that Patarkatsishvili was attempting to use his wealth to gain control of business life in Georgia. In late 2007, he became embroiled in a political scandal after former defense minister Irakli Okruashvili on September 25, 2007, accused Mikheil Saakashvili, the President of Georgia, of planning Patarkatsishvili's assassination. Arrested on corruption charges, however, Okruashvili retracted his accusations against the president, winning release on bail of 10 million Georgian lari (about US$6,250,000). He also said that his earlier accusations levelled against Saakashvili were not true and were aimed at gaining political dividends for himself and Patarkatsishvili and at discrediting the President of Georgia. On November 6, Okruashvili, said on Patarkatsishvili's Imedi TV by then managed by Fox TV's parent News Corporation that he had been forced into retracting his accusations against Saakashvili by pressure that he endured in prison. Down the line from Munich, he said: "All of those accusations, all of those facts that I brought against Saakashvili, everything I said about him is the plain truth." As Patarkatsishvili lost favour with Saakashvili's government in 2007, numerous allegations of corruption were made against him. He was impeached as president of the Georgian National Olympic Committee, and also quit as a president of the Georgian Business Federation. Tbilisi based Rustavi 2 TV, a channel controlled by Saakashvili's government, linked his name with several notorious murders in Russia and Georgia, including the assassination of Vlad Listyev. A particular flash point with Saakashvili's government was Imedi's reporting of the 2006 murder of Sandro Girgvliani. Imedi produced evidence, some of it from CCT TV security cameras at the Patarkatsishvili family home which overlooked the main highway in Tbilisi, that Girgviliani's murderers were officers of the interior ministry's elite security division and were closely connected to Vano Merabishvili, the interior minister and widely seen as Saakashvili's closest political ally. The revelations sparked widespread anger as Merabishvili's use of armed officers to crush corruption had already led to the deaths of innocent people and it was now perceived by many that the violence was being used to settle entirely personal grievances which could not be justified in any policy terms. On October 29, 2007, Patarkatsishvili publicly announced his plans to finance ten opposition parties' campaign aimed at holding early parliamentary elections in April 2008. On November 2, 2007, he addressed a large anti government rally held in downtown Tbilisi and pledged to further support it. He left Georgia for London shortly afterwards. After the demonstration turned violent, following police attacks, on November 7, 2007, Georgia's Chief Prosecutor's Office announced that he was suspected of conspiracy to overthrow the government. On November 11, he said he would run as Independent in the January 5, 2008 presidential elections under the slogan "Georgia without Saakashvili is Georgia without Terror." Leaders of the major opposition parties distanced themselves from Patarkatsishvili, who had to run as an independent presidential candidate. On December 24 and 25, 2007, the prosecutor general's office of Georgia released a series of audio and video recordings of the two separate meetings of the high ranking Georgian Interior Ministry official Erekle Kodua with Patarkatsishvili and the head of his pre election campaign Valeri Gelbakhiani. According to the government, Patarkatsishvili was trying to bribe Kodua to take part in what the Georgian officials described as an attempted coup d'état on January 6, 2008, the next of the scheduled presidential elections. The plan included to stage a mass manifestation against the government and to "neutralize" the Interior Minister Vano Merabishvili. Later independent journalist Vakhtang Komakidze produced what he said was the full transcript of the recorded conversation which showed that Patarkatsishvili was advising against violence and the extracts released had been doctored The accusations forced Patarkatsishvili onto the defensive. He confirmed that he met with Kodua in London, but denied that the bribe was in connection to an alleged coup plot and claimed instead that his intention was to uncover what he said were official plans to rig the election. He also confirmed that he offered Kodua "a huge amount of money" in exchange for defecting from the authorities allegedly to avert a possible use of force by the government against the planned January rallies. On December 28, 2007, Patarkatsishvili announced that he would withdraw his bid for presidency, but would nominally remain a candidate until January 4, 2008. On January 3, 2008, he reversed himself, however, and decided to run in presidential elections. In response, his top campaign official Giorgi Zhvania (brother of late Prime Minister Zurab Zhvania) resigned, declaring that Patarkatsishvili did not have the unquestionable reputation one would expect of a country's president. Patarkatsishvili earned 7% vote and came in third place.

Спортқа қызығушылық

Патаркацишвили Тбилисидің "Динамо" футбол клубының төрағасы болды. Ол сондай-ақ Грузия Ұлттық Олимпиада комитетінің (GNOC) президенті қызметін атқарды, бірақ 2007 жылдың 9 қазанында үкіметпен араздасқаннан кейін қызметтен алынды. 2006 жылдың қыркүйегінде Патаркацишвили Лондонның "Вест Хэм" футбол клубын сатып алу мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады. Бірақ аталған мәміле нәтижесіз аяқталды.

Өлім

52 жастағы Патаркацишвили 2008 жылдың 12 ақпанында сағат 22:45-те Англияның Суррей графтығындағы Лезерхед қаласындағы Downside Manor имениесінде құлап түсті. Жедел жәрдем бригадасы оны қайта тірілтуге тырысты, бірақ сағат 22:52-де қайтыс болды. Кез келген күтпеген өлім жағдайындағыдай, Суррей полициясы оқиғаны "күмәнді" деп бағалап, ресми тергеу бастады. Бизнесмен соңғы күнін халықаралық құқық фирмасы Debevoise and Plimpton-ның Лондон кеңсесінде өткізді, онда ол бизнес-серігі Борис Березовскиймен, өкілі Тим Беллмен, адвокаттары Лорд Голдсмит KC және Ричард Гиббонмен, сондай-ақ эмигранттар, ресейліктер Николай Глушков пен Юлий Дубовпен кездесті. Ол Березовскийдің кеңсесіне бару үшін Даун-стрит, Мейфэрден кетіп, кешкі сағат 19:00-де Майбашымен Лезерхедке оралды. Кешкі астан кейін Патаркацишвили отбасына нашар сезініп жатқанын айтып, жоғары қабатқа, жатын бөлмесіне көтерілді, онда жүрек талмасынан есінен танып, жатқан күйі табылды. Алдын ала хабарламалар бойынша, өлімнің себебі жүрек талмасы болды. Өлімнен кейінгі алғашқы сараптама нәтижелері Патаркацишвилидің өлімінің жүрек-қантамыр ауруларына байланысты табиғи себептерден болғанын көрсетті. Патолог Эшли Феган Эрлдің сөзіне қарағанда, ол "кәдімгі күйзеліске алып келіп, кез келген уақытта күтпеген өлімге себеп болуға мүмкін" жағдайды анықтады. Сондай-ақ, ол Патаркацишвилидің бастан өткерген кеуде ауруы мен кенеттен құлап кетуінің "жүрек ауруынан туған өліммен сәйкес келетінін" мәлімдеді. Патаркацишвилидің әкесі Шалва Патаркацишвили де 48 жасында жүрек талмасынан қайтыс болған. Бизнесменнің бұрыннан аурулары болмаған, бірақ денсаулыққа зиянды өмір салтымен, көп мөлшерде темекі шегумен және дене шынықтырумен айналыспауымен еректелген. Тим Беллдің айтуынша, "Патаркацишвили өзінің жасынан 10 жылға үлкен көрінетін". Дегенмен, оны өлтіру мүмкін деген теориялар да қаралды. "Бұрынғы КГБ қолданған кейбір заттар жүрек жеткіліксіздігін тудыра алады, бірақ ізі қалдырмайды. Мысалы, пестицидтен алынған ақ ұнтақ – натрий фтор ацетаты". Британ полициясы Патаркацишвилидің Суррейдегі үйінде радиоактивті элементтерді тексерді, бірақ күдікті ештеңе таба алмады.

Patarkatsishvili, aged 52, collapsed at Downside Manor, his mansion in Leatherhead, Surrey, England on February 12, 2008, at 10.45 pm. Ambulance crew members tried unsuccessfully to resuscitate him, but he was pronounced dead at 10.52 pm. As in any other case of unexpected death, Surrey police treated the case as "suspicious" and launched an official investigation. The businessman spent his last day in the City of London office of international law firm Debevoise and Plimpton, meeting his business partner Boris Berezovsky, his spokesperson Tim Bell and his lawyers Lord Goldsmith KC and Richard Gibbon, as well as fellow exiles, the Russians Nikolai Glushkov and Yuli Dubov From the City he left for Down Street, Mayfair, to visit Berezovsky's office, and at 7.00 pm was returned to Leatherhead with his Maybach. Shortly after dining, Patarkatsishvili told his family he felt unwell and went upstairs to his bedroom where he was found unconscious after a heart attack. Preliminary reports indicated a heart attack as the cause of death. According to the first post mortem tests, the death of Patarkatsishvili appeared to have been from natural cardiac related causes. According to the pathologist Ashley Fegan Earl, he could identify a "severity that could have resulted in a sudden and unexplained collapse and death at any time." He also concluded that chest pain that Patarkatsishvili had had and a sudden collapse "were consistent with death due to coronary heart diseases." Patarkatsishvili's father, Shalva Patarkatsishvili, also died of a heart attack at an early age of 48. The businessman had no history of illness but was reported to have led an unhealthy lifestyle, smoking excessively and taking no exercise. According to Tim Bell, "he [Patarkatsishvili] always looked 10 years older than he was." However, theories of a possible assassination were considered seriously by some. "[A] number of compounds known to be used by the former KGB can induce heart failure, but leave virtually no trace. One is sodium fluoroacetate, a fine white powder derived from pesticide." The British police checked Patarkatsishvili's Surrey mansion for radioactive elements but reportedly found nothing suspicious.

Британдық баспасөз

London Lite газеті 2008 жылдың 13 ақпанында британдық қоғамды грузин олигархының қазасы туралы алғаш хабарлады. 2008 жылдың 14 ақпанындағы жаңалықтарда Патаркацишвилидің өлімі туралы The Guardian, The Times, Financial Times, The Daily Telegraph, The Independent сияқты газеттер жариялады. Көптеген газеттер Патаркацишвилидің кәсіпкерлік тарихын, соның ішінде Борис Березовский, Роман Абрамович, Александр Литвиненко, Михаил Саакашвили және Владимир Путинмен болған жақын байланыстарын талқылады.

Халықаралық баспасөз

Рейтер агенттігінің хабарлауынша, қайтыс болған бизнесменге жақын дереккөз, оның қайтыс болған күні Патаркацишвили Грузия билігі оны өлтіруді жоспарлап отыр деп қорқыныш білдіргенін айтты. Associated Press агенттігі 2007 жылдың 26 желтоқсанында Патаркацишвилидің өз елінің Ішкі істер министрлігінің бір шенеунігінің, оны Лондонда өлтіруді сұрап тұрған аудиожазбасын алғанын хабарлады. "Менің ойымша, олар мені өлтіргісі келеді", - деді ол. Ол жазба полицияға тапсырылғанын мәлімдеді. "Новая газета" газеті мынадай ақпаратты жариялады. Лондон қаласында тұратын Патаркацишвилиге Саакашвили үкіметінің өкілдері келіп, оның оппозициялық Imedi телеарнасындағы бақылау үлесін сатуды талап етті. Патаркацишвили бастапқыда бас тартты, бірақ кейін оған ерекше ұсыныс жасалды: Imedi компаниясының иелігін Грузияның бүкіл теміржол жүйесіне алмастыру. Бизнесмен болғандықтан, Патаркацишвили келісімге келді; алайда, Саакашвили тарапы оған келісімшарт жібергенде, жаңа тармақ қосылған еді, ол Патаркацишвилиден теміржол мүлкін "жақсартуға" 2 миллиард доллар инвестиция салуды талап етті. Ол бас тартты, бірақ одан аз уақыт өткен соң қайтыс болды. "Новая газета" басылымының дереккөздері осы мәміленің заңгерлерінің бірі.

Елі арасындағы шайқас

Патаркацишвилидің қайтысынан кейін, оның бірнеше жақын серіктесі оның бизнес активтерін оның отбасы мүшелерінен талап етуге тырысты, олар грузин заңдарына сәйкес оның қалған мүлкіне құқылы болды, себебі ол жарамды өсиет қалдырмай дүниеден озды. Патаркацишвили қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, оның әпкесінің күйеуі және оның бизнес істерінде көмек көрсеткен Джозеф Кей, американдық адвокат Эммануэль Зельцермен бірге, Имеди, Мтатсминда паркі және Грузиядағы Рустави металлургия зауытын, сондай-ақ Инна Гудавадзе мен Патаркацишвили отбасына тиесілі басқа да активтерді, оның ішінде Флоридадағы Фишер аралындағы ірі құрылыс жобасын, Патаркацишвилидің соңғы өсиеті ретінде Каяны мұрагерлік орындаушы етіп тағайындайтынын мәлімдеп, бақылауға алуға тырысты. Бұл құжаттар кейіннен Ұлыбританияның Жоғарғы сотында жалған деп танылды. Кейдің ісі 2010 жылдың ақпан айында Гибралтар Жоғарғы сотында судья Дадли тарапынан толыққанды қаралып, қабылданбады. Судья Дадли Кейдің ісін «мүлдем сенімсіз» деп сипаттап, оның «жалғаншыл екенін» және «әрине, шындықтың куәсі емес екенін» айтты. АҚШ, Ұлыбритания және Грузияда бірнеше сот процестерінен кейін активтер Патаркацишвили отбасына қайтарылды. 2012 жылы Борис Березовский мүлікке тағы бір талап қойды. Березовский 1995 жылы екеуінің барлық коммерциялық мүдделерін тең бөлісу туралы қол алысқан келісіміне сәйкес, Патаркацишвилидің мүлкінің жартысы оған тиесілі екенін мәлімдеді. Алайда, 2012 жылы Березовскийге қарсы Абрамович ісі бойынша Глостер судьясының Березовскийдің мінез-құлқына қатысты сынды баяндамасынан кейін, Березовский Патаркацишвили отбасына қарсы істі тез шешті. Бірақ келісімнің мәліметтері құпия болып қалды. 2013 жылы Инна Гудавадзе, оның екі қызы – Ия Патаркацишвили мен Лиана Жмотова, сондай-ақ Патаркацишвилидің анасы Натела Патаркацишвили оның тағы бір серіктесі Василий Анисимовқа қарсы 1,8 миллиард долларлық талап қойды. Отбасы бұрын Анисимовқа тиесілі болған «Металлоинвест» компаниясының 20% үлесіне өздерінің үлестік құқығы бар екенін мәлімдеді. Сотқа дейін 2014 жылдың наурызында бұл мәселе шешілді.

Following Patarkatsishvili's death, several of his closest business associates made attempts to claim his business assets from his family members, who were entitled to his residual estate under Georgian law, as he had died without leaving a valid will. Shortly after Patarkatsishvili died, Joseph Kay, the stepson of his aunt and someone who had assisted him with his business affairs, along with the American lawyer, Emmanuel Zeltser, attempted to take control of Imedi, Mtatsminda Park and the Rustavi Metallurgical Plant in Georgia, as well as other assets belonging to Inna Gudavadze and the Patarkatsishvili family, including a large development on Fisher Island in Florida, by claiming to be in possession of Patarkatsishvili's last will and testament that appointed Kay as executor of the estate. These documents were later declared to be forgeries in the UK High Court. Kay's case was comprehensively dismissed by Mr Justice Dudley in the Supreme Court of Gibraltar in February 2010. Justice Dudley described Kay's case as "wholly unconvincing" adding that he was a "mendacious individual" and "certainly not a witness of truth." After several further legal battles in the US, UK, and Georgia, the assets were returned to the Patarkatsishvili family. Another claim over the estate was launched in 2012 by Boris Berezovsky. Berezovsky claimed that half of Patarkatsishvili's assets belong to him under a handshake agreement that the two men made in 1995 to split all their commercial interests equally. However, following the judgement of Gloster J in Berezovsky v Abramovich case in 2012 that gave a damning report of Berezovsky's character, Berezovsky quickly settled his case against the Patarkatsishvili family. The details of the settlement however remained confidential. In 2013, Inna Gudavadze, her two daughters, Iya Patarkatsishvili and Liana Zhmotova, and Patarkatsishvili's mother Natela Patarkatsishvili brought a $1.8bn action against another of his business associates, Vasily Anisimov. The family claimed that they had a part entitlement to the 20% share formerly held by Anisimov in mining company Metalloinvest. The case was settled in March 2014 before it came to court.

Жеке өмір

Оның әйелі Инна Васильевна Гудавадзе (Инна Васильевна Гудавадзе; 1955 жылы Тбилисиде туған) болды, және олардың Лиана (Лиана; 1980 жылы туған) және Инна (Инна; 1983 жылы туған) есімді екі қызы болды.