Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роберт Соблен (туған Sobolevicius; 7 қараша 1900 – 11 қыркүйек 1962) – 1930 жылдары Германиядағы Троцкийшіл солшыл оппозицияның көрнекті мүшесі болды. 1941 жылы ағасы Джек Соблмен бірге АҚШ-қа көшіп келді және 1960 жылы совет шпионы ретінде тұтқындалды. Сотталып, өмір бойына түрмеге кесілген ол, кепілдікпен АҚШ-тан қашып, ең алдымен Израильде, содан кейін Ұлыбританияда пана сұрады. Ұлыбританиядағы пана сұрауының соңғы апелляциясы қабылданбағаннан кейін барбитураттарды көп мөлшерде ішіп, өз-өзіне қол жұмсады.
Robert Soblen (born Sobolevicius; November 7, 1900 – September 11, 1962) was a prominent member of the pro Trotsky Left Opposition in Germany in the 1930s. He moved to the United States in 1941 with his brother Jack Soble, and was arrested in 1960 as a Soviet spy. Convicted and sentenced to life in prison, he fled the United States while on bail and sought asylum first in Israel, then in Britain. He committed suicide by overdosing on barbiturates when his last appeal for asylum in Britain was denied.
Еуропа мен АҚШ-тағы сотқа дейінгі мансап
Литваның Вилкавискис қаласында еврей отбасында туған Соблен және оның інісі Джек (шынайы аты Абрамас Соболевичус, сондай-ақ Абрахам немесе Адольф Сеньин) 1920-1930 жылдары троцкишіл айналымдардағы маңызды тұлғалар болды. Олар француз және неміс троцкишіл қозғалыстарында өте белсенді болып, Троцкийдің Кеңес Одағына құпия хат алмасуын және оның «Оппозиция бюллетенінің» жариялануын ұйымдастырды. Кейін Джек Собль Роберт екеуінің 1931 жылы Троцкийге қарсы Кеңес құпия полициясында жұмыс ілегенін мәлімдеді. 1932 жылы Троцкий бауырластармен қарым-қатынасын үзді, ал Роберт Троцкийдің жауына – Германия Коммунистік партиясына қосылды. 1941 жылы Соблен, Собль және олардың отбасының көп бөлігі АҚШ-қа көшті. Роберттің сотында Джек Собльдің куәлігіне сәйкес, оларға НКВД директоры Лаврентий Берия АҚШ-та кеңестік тыңшылық қызметіне көмектесу шартымен көшіп баруға рұқсат берген. Соблен АҚШ-қа келгеннен кейін Нью-Йоркте психиатриялық практика ашты. Соттағы куәліктерге сәйкес, Собленнің қызметіне АҚШ-тағы троцкишіл қозғалысты бақылау және ұрланған барлау құжаттары мен әскери ақпаратты Кеңес Одағына жіберу кірді.
Born to a Jewish family in Vilkaviskis, Lithuania, both Soblen and his younger brother Jack (born Abromas Sobolevicius, also known as Abraham or Adolph Senin) were important figures in Trotskyist circles in the 1920s and 1930s. They were very active in French and German Trotskyist movements, handling both Trotsky's secret correspondence to the Soviet Union and publication of his Opposition Bulletin. Jack Soble later claimed he and Robert began working for the Soviet Secret Police against Trotsky in 1931. In 1932, Trotsky broke with the brothers, and Robert joined Trotsky's enemies in the Communist Party of Germany. Soblen, Soble, and many members of their family moved to the United States in 1941. According to Jack Soble's testimony during Robert's trial, they were personally granted permission for the move by NKVD director Lavrenty Beria, on condition that they assist in Soviet espionage activities in the United States. After arriving in the United States, Soblen set up a psychiatric practice in New York. According to testimony at his trial, Soblen's activities also included spying on the Trotskyist movement in the United States and transmitting stolen intelligence documents and military information to the Soviet Union.
Жаманнан жаманға сынақ
Собленнің ағасы Джек 1957 жылы тұтқындалды және негізінен Голливуд продюсері Борис Морростың куәлігіне сүйене отырып, тыңшылық жасады деген айып тағылды. Моррос бастапқыда Собленнің ұйымымен жұмыс істеді, кеңес агенттеріне бизнес жамылсын ұсынды, бірақ кейін ФБР үшін қос агент ретінде әрекет етуге келісті. Соблен тыңшылықпен байланысты айыпты мойындап, қызметі туралы егжей-тегжейлі мәлімдеме жасады және жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Роберт Собленге 1960 жылға дейін айып тағылмады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Кеңес Одағына құпия OSS құжаттарын және 1950 жылы АҚШ-тың ядролық сынақ алаңының суреттерін бергені үшін айыпталды. Соблен кінәсін жоққа шығарды. Оның ісі, онда Джек маңызды куәгер болды, айыптау үкімімен аяқталды. Сот үкімді тамызға дейін кейінге шегерді және Собленнің үкіметке тыңшылық қызметінің толық есебін беруге дайын болса, үкімнің қатыстылығына байланысты болатынын мәлімдеді. Соблен қарсылық танытып, ынтымақтасудан бас тартты және 1961 жылдың 7 тамызында өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Лейкемиядан зардап шеккен Соблен сот апелляциясын күтіп, 100 000 доллар көлемінде кепілдікпен босатылды. 1962 жылдың наурыз айында АҚШ апелляциялық соты оның айыпталуын растады, ал 1962 жылдың маусым айында Жоғарғы Сотқа берген апелляциясы қабылданбады. Собленге 1962 жылдың 28 маусымында жазасын өтеу үшін түрмеге баруға бұйрық берілді.
Soblen's brother Jack was arrested in 1957 and charged with espionage, primarily based on the testimony of Hollywood producer Boris Morros. Morros first worked with Soble's organization providing business cover for Soviet agents, but later agreed to act as a double agent for the FBI. Soble pleaded guilty to the espionage charges, made a detailed statement of his activities, and was sentenced to seven years in prison. Robert Soblen was not indicted until 1960. He was charged with providing the Soviet Union with secret OSS documents in World War II and photographs of a U. S. nuclear testing site in 1950. Soblen pleaded not guilty. His trial, at which Jack was a primary witness, ended with his conviction. The judge deferred sentencing until August, and stated that the severity of the sentence would depend on whether Soblen was willing to provide a full account of his espionage to the government. Soblen remained defiant and refused to cooperate, and on August 7, 1961, was sentenced to life imprisonment. Soblen, suffering from leukemia, was released on $100,000 bail pending an appeal. His conviction was upheld by the U. S. Court of Appeals in March 1962, and an appeal to the Supreme Court was rejected in June 1962. Soblen was ordered to report to prison to begin his sentence on June 28, 1962.
Пана іздеу мен өз-өзіне қол жұмсау
Соңғы шағымы қабылданбағаннан кейін Соблен кепілдіктен қашып, жалған канадалық паспортпен Израильге ұшып кетті. Сол жерге келгеннен кейін бірден заңгерлердің көмегіне жүгініп, «Қайта оралу заңы» бойынша еврей ретінде Израиль азаматтығын талап етті және Израиль азаматы ретінде экстрадициядан қорғалуға құқылы екенін мәлімдеді. Ол келгеннен кейін көп ұзамай қонақүй бөлмесінде тұтқындалды, ал Израиль үкіметі бұл заңның еврей қылмыскерлерді Израильге көшіруге ашық шақыру емес екенін жариялады. Собленге азаматтық берілмеді, ал оның шағымдары қабылданбады. Израиль мен АҚШ арасында сол кезде экстрадиция туралы келісім болмаса да, Соблен Израильден қуылды және елге жалған паспортпен кіргені үшін АҚШ-қа депортацияланды. Соблен 1 шілдеде Израильден АҚШ-қа депортацияланды. Лондонға аялдама жасағанда, Соблен асхана пышағымен білегі мен құрсағын кесіп алды. Ол ұшақтан түсіріліп, ауруханаға жеткізілді. Кейін ол заңгерлерді жалдап, саяси баспана сұрады, яки АҚШ-тан басқа кез келген елге бару құқығын талап етті. Сондай-ақ, ол өз әрекеттерінің өзіне қол салуға талпыныс емес, Ұлыбританияға кіру үшін жасалған әрекет екенін мойындады. Соблен түрме ауруханасында тексерілгеннен кейін, дәрігерлер оның лейкемиясының жатыр екенін, оның өміріне қауіпті емес екенін және бірнеше ай емес, бірнеше жыл өмір сүре алатынын анықтады. Британдық соттар бірнеше шағымын қабылдамады және 1962 жылдың қыркүйегінде оны АҚШ-қа қайтару туралы шешім шығарды. Депортация күні Соблен барбитураттарды көп мөлшерде ішіп алды. Бұл нағыз өзіне қол салу әрекеті ме, әлде депортацияны кешіктіру үшін жасалған әрекет пе, белгісіз. Ол әуежайға апарылып бара жатқанда есінен танып, ауруханаға жеткізілді. Ол есін қайта таппады және 1962 жылдың 11 қыркүйегінде қайтыс болды.
Following the rejection of his last appeal, Soblen jumped bail and flew to Israel, using a forged Canadian passport. Once there, he immediately hired legal assistance and claimed Israeli citizenship as a Jew under the Law of Return, and claimed immunity from extradition as an Israeli citizen. He was arrested in his hotel room shortly after his arrival, and the Israeli government declared that the Law of Return was not an open invitation for Jewish criminals to immigrate to Israel. Soblen was denied citizenship, and his appeals were rejected. Although Israel and the United States did not have an extradition agreement at the time, Soblen faced expulsion from Israel and deportation to the United States on charges of illegal entry, due to his having used a false passport to enter the country. Soblen was deported from Israel on a flight to the United States on July 1. During a stopover in London, Soblen slashed his wrist and abdomen with a dinner knife. He was removed from the airplane and hospitalized. He then hired lawyers and filed a claim for political asylum, or the right to go to any country other than the United States. He also admitted that his actions had not been a suicide attempt, but were rather a ruse to gain admittance to Britain. After Soblen underwent a medical examination in a prison hospital, doctors determined that his leukemia was dormant, that he did not face imminent death from the disease, and that he had a life expectancy of several years rather than several months. British courts denied a series of appeals, and in September 1962, ordered him deported back to the United States. On the day of his deportation, Soblen took an overdose of barbiturates. It is unclear whether this was a legitimate suicide attempt or another attempt to delay deportation. He fell unconscious while being escorted to the airport, and was taken to a hospital. He never regained consciousness, and died on September 11, 1962.
Салдары
Собле/Соблен соттары Троцкий және оның жақтастарына қарсы бағытталған советтік тыңшылық туралы көп мәліметтерді ашты. Олар сондай-ақ 1940-1950 жылдары АҚШ-қа қарсы советтік тыңшылықтың бірнеше аспектілерін ашып берді және ерте суық соғыс кезеңіндегі ең сәтті тыңшылық қудалауларының бірі болды. Venona шифрлау жобасының осы іске қаншалықты көмектескені нақты белгісіз. Бұл жоба екі бауырдың соттарында есімдері тілінген жоқ, бірақ Клехр мен Хейнстің сөзіне сүйенсек, Venona жобасы тарапынан шифрланған бірнеше хабарларда Соблен ROMAN деген кодолық есіммен, ол Германияда қолданған псевдониммен аталған. Собленнің Израильден қуылғаны Дэвид Бен-Гурион үкіметіне сенімсіздік білдіру дауысына себеп болды. Дауыс сәтсіз аяқталды, бірақ бұл оқиға 1978 жылы Израильдің «Шетелде жасалған құқық бұзушылықтар туралы» заңының қабылдануына әсер еткен болуы мүмкін, ол Израиль азаматтарын экстрадициялау шарттарын күрт шектеді. Собленнің Англияда пана сұрауы да қырқыс пікірталас тудырып, реформа талаптарын күшейтті.
The Soble/Soblen trials revealed a great deal about Soviet espionage directed against Trotsky and his followers. They also revealed a number of aspects of Soviet espionage against the United States in the 1940s and 1950s, and were one of the more successful espionage prosecutions in the early Cold War period. The extent to which the Venona decryption project assisted in the case is not clear. The project was never mentioned during either of the brothers' trials, but according to Klehr and Haynes, a number of cables deciphered by the Venona project mention Soblen under the covername ROMAN, the pseudonym he used in Germany. Soblen's expulsion from Israel was controversial enough to provoke a no confidence vote against David Ben Gurion's government. The vote failed, but the controversy may have contributed to the passing of Israel's "Offenses Committed Abroad Act" in 1978, which sharply restricted the circumstances under which Israeli citizens could be extradited. Soblen's asylum request in England also generated controversy and calls for reform.