Кіріспе

1968 жылы Джон Барттың қысқа әңгімелер жинағы "Күлкі үйінде жоғалғандар" (1968) – американдық автор Джон Барттың қысқа әңгімелер жинағы. Постмодернистік әңгімелер өте өзіне-сынық және рефлексивті, және метафикцияның көрнекті мысалы саналады. Барттың әйгілігі көбінесе оның ұзақ романдарына байланысты болғанымен, "Түнгі теңіздегі саяхат", "Күлкі үйінде жоғалғандар", "Тақырып" және "Өмір тарихы" әңгімелері жиі антологияларға енгізіледі. Бұл кітап оның "Шешілген әдебиет" атты мақаласы жарық көргеннен кейін бір жыл өткен соң жарыққа шықты. Бұл мақалада Барт реалистік көркем әдебиеттің дәстүрлі формаларының тозығы жеткенін, бірақ осы тозығудың өзі жазушылардың жаңа буынына шабыт сыйлай алатынын айтты, сонымен қатар Набоков, Беккет және әсіресе Борхесті осы жаңа тәсілдің үлгілері ретінде атады. "Күлкі үйінде жоғалғандар" осы идеяларды шектен тыс деңгейге көтерді, бұл үшін сыншылар оны мақтап, сынады.

Шолу

Әрбір әңгіме өздігінен толыққанды деп есептелуі мүмкін, және шындығында олардың бірнешеуі жинақталғанға дейін жеке-жеке жарияланған. Бірақ Барт әңгімелердің тізбектес екенін және жинақта оларда біртүтаслықты табуға болатынын қатысты түрде айтады. Барт әңгімелердегі пессимизмін көрсетеді және ол өзін "Анониммиадамен" теңестіретінін мәлімдейді.

Өмірбаян

Барт 1947 жылы Джонс Хопкинс университетіне қабылданғанда, сол кезде АҚШ-та бар болған екі шығармашылық жазу курсының біріне жазылды. Ол шығармашылық жазу бойынша толық уақытты профессорлардың алғашқыларының бірі болды. "Күлкі үйінде жоғалғандар" әңгімелерінде ойдан шығарылған формаға қатысты профессорлық алаңдаушылық байқалады. "Күлкі үйінде жоғалғандар" – Барттың 1967 жылғы "Шаршаған әдебиет" атты эссесінен кейін жарық көрген алғашқы кітабы. Бұл эсседе Барт реалистік жазудың дәстүрлі әдістерінің өзінен шығып, қазіргі жазушыға енді қызмет ете алмайтынын, бірақ осы әдістердің таусылуын жаңа шабыт көзіне айналдыруға болатынын айтты. Барт осыған қатысты Владимир Набоков, Сэмюэл Беккет және әсіресе Хорхе Луис Борхес сияқты бірқатар қазіргі жазушыларды маңызды мысалдар ретінде келтірді. Кейіннен бұл эссе кейбір адамдар үшін постмодернизмнің алғашқы сипаттамасы ретінде қарастырылды. Барт "Күлкі үйінде жоғалғандар" әңгімелерін "көбінесе кейінгі модернистік" және "постмодернистік" деп сипаттады.

Әсерлер

Хорхе Луис Борхес маңызды ықпал еткен жазушы, оны Барт бірнеше рет, ең әйгілісі "Топтық әдебиет" еңбегінде мойындаған. Бекет те әсер еткен жазушылардың бірі болды.

Жариялану тарихы

1966-1968 жылдары жазылған бірнеше әңгімелер бұрыннан жеке-жеке жарияланған болатын. Барт кітаптарын жұптап жазатынын айтқан: "Жүзіп жүрген опера" және "Жол аяғы" реалистік, экзистенциалдық романдарынан кейін "Сот-биылғысы" және "Джайлс ешкі баласы" ұзақ, мифтік романдары жарық көрді. "Көңілді үйдің лабиринтында" 1968 жылы шықты, ал 1972 жылы оған "Химера" кітабы ілесіп шықты, ол өзіне-өзі сырқатып қараушы, бір-бірімен байланысты, метафикциялық үш повестьтен тұрады.

Өлеңдер

Кітап "Фрейм-таль" ("Frame Tale") дегенмен басталады, онда "Бір кезде" және "Бір кезде басталған оқиға" сөздері тік басылып, әр беттің екі жағында орналасқан. Оқушы оларды кесіп алып, сосын Мёбиус жолағын жасап, бір рет бұрып ұштарын біріктіруі тиіс. Бұл шексіз регрессияға, бастауы мен соңы жоқ циклға әкеледі. "Түнгі теңіз саяхаты" жұмыртқаны ұрықтандыруға бет алған адам сперматозоидының басынан кешкеніндей баяндайды. Бұл ертегі адам өмірінің шағын нұсқасын бейнелейді. "Петиция" романында, денелері арқасынан біріккен сиамдық егіздердің бірі, 1931 жылы Сиам (қазіргі Тайланд) королі Праджадипокқа өтініш жазып, бауырының өзінің бар екенін мойындамауына наразылық білдіреді. "Меналайадта" Барт оқырманды жеті металептикалық қабаттың ішінде және сыртында алып жүреді. Меналаус әңгімесі қабаттан қабатқа тіркесім белгілерімен оранғанда, бір әңгіме екіншісімен, содан кейін үшіншісімен шектеліп, үмітсіздікке ұшырайды. "Автобиография", "монофониялық таспаға және көрінетін, бірақ үнсіз авторға арналған", өзін-өзі баяндайтын және әкесі Джон Бартты айыптайтын өзіне-өзі хабардар әңгіме. Үш әңгіме – "Амброз, оның белгісі", "Су хабары" және тақырыптық "Күлкі үйінде жоғалғандар" Амброз есімді жас бала мен оның отбасы туралы. Бірінші әңгіме бірінші тұлғада баяндалады, Амброздың атын қалай алғанын сипаттауға дейін. Екіншісі үшінші тұлғада, қасақана көне стильде жазылған. Үшіншісі – бұл үш әңгімедегі ең метафикциялық, баяндаушы әңгіменің формасы мен әдеби тәсілдері туралы баяндайды. "Эхо" Тирезий, Нарцисс және Эхо туралы оқиғаны қайта баяндайды. Ретсіз айтылғандықтан, сөйлеуші кез келген уақытта Тирезийдің үшінші тұлғадағы болжамын айтқан болуы мүмкін (немесе бір уақытта), Нарцисс оны өзіне қайталайды немесе Эхо екеуін де (немесе екеуін де) қайталайды. "Тақырып" тағы бір метафикциялық түсініктеме. Қарым-қатынаста проблемалары бар жұбайдың арасындағы пікірсайыс кезінде Барт есімдер мен сипаттамаларды беруден бас тартып, тек "бос орынды толтыр" деген сөздерді қолданады. "Өмір тарихы" – автордың өзінің ойдан шығарылған шығармадағы кейіпкер екеніне сеніп, өзі ойдан шығарылған шығармадағы кейіпкер екеніне сенетін кейіпкер туралы жазатын автор туралы рекурсивті метафикция. Кітаптың кіші тақырыбына сәйкес – "Баспаға, таспаға, тікелей дауысқа арналған фикция" – Барттың "Автордың жазбасы" осы әңгімелердің көптегенін жеткізуге болатын әртүрлі медиаларды көрсетеді. Ол атап өткендей, жазылған және/немесе тірі дауыс "Түнгі теңіз саяхаты", "Глоссолалия", "Эхо", "Автобиография" және "Тақырып" әңгімелерін жеткізу үшін пайдаланылуы мүмкін.

Қабылдау

"Көңілді үйдің лабиринтында" Ұлттық кітап сыйлығына ұсынылды (Барт 1973 жылы келесі кітабы "Химера" үшін бұл сыйлықты жеңіп алды). Барттың қарсыластарының бірі Джон Гарднер "Адамгершілік көркем әдебиет туралы" еңбегінде Барттың әңгімелерінің аморальды және жалған екенін, олар өмірді абсурдты түрде бейнелейтінін жазды. 1981 жылы Майкл Хинден бұл жинақты "соңғы он жылдықта жарық көрген ең жанды және күшті көркем шығармалардың бірі" деп бағалады. Макс Ф. Шульц "Барттың фабулашы ретіндегі толыққанды мансабы "Көңілді үйдің лабиринтында" жоғалғаннан" басталады" десе, ал Дэвид Моррелл "Көңілді үйдің лабиринтында" әңгімесін "өз онжылдығының ең маңызды, прогрессивті және американдық қысқа әңгімелеріне бағыт берген туынды" деп атады.

Мұра

Барт ұзақ романдарымен танымал болғанымен, "Түнгі теңіздегі саяхат", "Қымыл-қозғалыста жоғалған", "Тақырып" және "Өмір тарихы" әңгімелері "Қымыл-қозғалыста жоғалған" жинағынан жиі антологияларға енгізіледі. "Қымыл-қозғалыста жоғалған" метафикцияның көрнекті мысалы ретінде танылды. "Қымыл-қозғалыста жоғалған" әңгімесі Дэвид Фостер Уоллестің "Қызықты шашы бар қыз" повесінің соңғы бөлімі "Батысқа қарай империяның жолы жалғасады" шығармасына айқын әсер еткен. Басты кейіпкер Джонс Хопкинс университетіне жақын мектепте профессор Амброуз оқытатын шығармашылық жазу курсына қатысады, ол: "Мен "Қымыл-қозғалыста жоғалған" әңгімесінің кейіпкері және нысанымын" дейді.