Кіріспе

Аделаида көшелеріндегі уақытша трасса (Аделаида парклендс трассасы деп те аталады) – Австралияның Оңтүстік Австралия штатындағы Аделаида қаласының орталық бизнес аймағына жақын, Шығыс Парклендс аймағында орналасқан уақытша көше трассасы. Тректің "Гран-при" нұсқасы 1985 жылдан 1995 жылға дейін он бір рет Формула-1 Австралия Гран-присіне және 2000 жылы Жаңа жыл қарсаңында Америка Ле-Ман сериясының төзімділік жарысына ("Мың жылдың жарысы") төңкерілді. 1999 жылдан 2020 жылға дейін және қайта 2022 жылдан бастап, трассаның қысқартылған нұсқасы Клипсал/Аделаида 500 туристік автомобильдер жарысында қолданылды. Сондай-ақ, Аделаида автоспорт фестивалі де оны пайдаланады.

Формула 1 Гран-при

1985: «Маклареннің» үш дүркін және әлем чемпионы Ники Лауда соңғы Гран-присіне қатысып, 57-ші айналымда тежегіш істен шығу салдарынан жеңістен шықты. Бұл 1982 жылғы F1 маусымында Финляндияның соңғы жеңісі болды. Бұл 1986 жылғы F1 маусымында Лауданың орнын алмастырмас бұрын «Уильямс» үшін соңғы жарысын өткізген әлем чемпионы Кеке Росбергтің жеңісі болды. Бразилиялық Айртон Сенна «Lotus Renault» машинасымен 1:19.843 уақыт көрсетіп, бірінші орынға шықты. 62-ші айналымда қозғалтқышы жарылып, Сена көшбасшылықтан қалып қойды. Жарыс басында ол Росбергтің «Уильямс Хондасына» соқтығысты. Финн шиналарды ауыстыру үшін бұрылысқа тежеді, ал Сена машинасының алдыңғы қанатын жоғалтты. Ол алдыңғы бұрылыстан тым жылдам өткеннен кейін пит-стопке жетпей, толық айналым жасады, нәтижесінде алдыңғы қанаты жоқ екінші айналымға шықты. 2-ші және 3-ші орындарды «Лижие» командасынан Жак Лаффит пен Филипп Стрейф иеленді. Стрейф соңғы айналымда командаласын озуға тырысып, оған соқтығысты. Екеуі де жарысты жалғастырды; Лаффит зақым алмады, бірақ Стрейфтің сол жақ алдыңғы дөңгелегі толық үзілмеген аспалы тіреу нүктелерімен ғана ұсталды. 35°C ыстықта өткен жарыста 26 қатысушының тек 8-і ғана шақырғышқа жетті. Бұл «Рено» зауыт командасының соңғы Гран-приі болды, F1-де турбокомпрессорды алғаш рет пайдаланған компания конструктор ретінде жарыстан шықты («Рено» 2002 жылғы F1 маусымында конструктор ретінде Grand Prix Racing-ке қайта оралды). Гран-при 1985 жылғы Формула-1 маусымының ең жақсы өткізілген Гран-приі ретінде Формула-1 жарысын ұйымдастырушылардың куәлігін жеңіп алды. 1986: Найджел Манселлдің «Уильямс-Хонда» машинасы Брабам түзу бойында дөңгелегін жарып, 63-ші айналымда әлем чемпионы болу мүмкіндігінен айырылды. Ол машинаны қауіпсіз жерге айдап, қабырғаға қатты соқтығысудан сақтады (кейін Манселл машинаны басқара алмағанда және қабырғаға соқтығысқанда жарыс тоқтатылар еді, бұл оны әлем чемпионы етіп қалар еді). Бір айналым бұрын Кеке Росберг те дөңгелегі жарылып жарыстан шықты. Сол кезде 30 секундтан астам алға шыққан Росберг бұл қозғалтқыш проблемасы деп ойлап, трассадан шығып, «Макларен TAG» машинасынан түсті, шиналарды ауыстыру үшін пит-стопқа оңай жете алатынын білмеді (финдік тоқтағаннан кейін бірден машинасының артқы жағына қарады, маршал шинаны көрсеткеннен кейін үмітсіздігінен қолын көтерді). Росбергтің «Макларен» командаласы Ален Прост Аделаидадағы алғашқы жеңісінен кейін титулды жеңіп алды, австралиялық Джек Брабхамнан бері бірінші рет екі мәрте F1 әлем чемпионы атанды (Брабхам осы жетістікті көру үшін қатысты). Просттің жеңісі оны әлем чемпионаты және Австралияның ішкі форматтарында Австралия Гран-присінің жеңімпазы болды, ол бұрын 1982 жылы жарысты жеңіп алған болатын. Бұл Австралияның 1980 жылғы F1 маусымының соңғы жарысы болды, әлем чемпионы Алан Джонс «Лола Форд» машинасымен 15-ші орынды иеленгеннен кейін F1-ден толығымен кетіп, 15-ші айналымда қозғалтқышы жарылып жарыстан шықты. Бұл команданың соңғы жарысы және оның командаласы Патрик Тамбейдің соңғы жарысы болды. Бұл сондай-ақ «Lotus» командасы Джон Плейер Специалдың қара және алтын демеушілік түстерін алып жүретін немесе «Рено» турбо қозғалтқышын пайдаланатын соңғы жарыс болды, F1-дегі турбо пионерлер маусымнан кейін турбоқозғалтқыштарын ұсынбайды. 1987: Біліктілік пен жарыс екеуі де «Ферраридің» Герхард Бергерімен басым болды, ол полюстен жеңіп, ең жылдам айналым жасады, сонымен қатар Жапониядағы алдыңғы жарыста полюстен жеңіп алды. Айртон Сенна «Lotus Honda» машинасымен жолда 2-орынды иеленді, бірақ кейіннен үлкен тежегіш арналары үшін дисквалификацияланды, Бергердің командаласы Мишеле Альборето 2-орынды және «Ферраридің» 1985 жылғы Канада Гран-приінен бері алғашқы 1–2 көрсетті. Тьерри Бутсен «Бенеттон Форд» машинасымен V6 турбо Ford үшін соңғы жарыста 3-орынды иеленді, өйткені компания 1989 жылы енгізілетін жаңа табиғи аспирациялық формулаға дайындық үшін жаңа V8 қозғалтқышын жасауға шешім қабылдады. 1988: 1988 жылғы F1 маусымының «Макларен-Хонда» машиналарымен толығымен үстем болған маусымда Әлем чемпионы Айртон Сенна мен оның командаласы Ален Прост, Сенна маусымның 13-ші полын алды, бұл жұп Нигель Манселлден 1,6 секунд жылдам болды. «Ферраридің» Герхард Бергері, оның отын біткенше аяқтамайтынын білгенде, жарыстың фавориттері Прост пен Сенаға «Феррари» турбосын толық турболық күшейте отырып, даңқпен жібермекші екенін және оларды ерте өткізіп, жанкүйерлерге шоу жасамақшы екенін айтты. Бергердің командаласы Мишеле Альборето, оның командадағы соңғы жарысында, солай істеуді жоспарлаған, бірақ жарыс басталғаннан кейін 3 бұрылыста «Даллара Форд» машинасымен итальяндық жүргізуші Алекс Каффиге соқтығысып, аспалы бөліктері зақымданып жарыстан шықты. Қауіпсіздікке көңіл бөлмей, Бергер уәдесін орындап, алға жылжыды, 3-ші айналымда Сенаны, ал 14-ші айналымда Просттан басып өтті. Ол французды айналып өтетіндей болғанда, «Лижие» машинасымен Рене Арнумен соқтығысып, көшбасшылықтан шықты. Прост Сенадан жеңіп алды, ал келесі әлем чемпионы Нельсон Пике «Lotus Honda» машинасымен турбо қуатпен жабдықталған машиналардың соңғы жарысында толық қуатпен подиумға көтерілді. 1989: Аделаидада өткен екі жаңбырлы жарыстың біріншісі. Жаңадан тағайындалған әлем чемпионы Ален Прост («Макларен») жағдайға наразылық білдіріп, бір айналымнан кейін жарыстан шықты. Тек сегіз машина финиш сызығына жетті, бұрынғы әлем чемпиондары Нельсон Пике, «Lotus» машинасымен Пьеркарло Гинцанидің «Оселла» машинасына соқтығысып, және Айртон Сенна «Макларен-Хонда» машинасымен Мартин Брундлдің «Брабам-Джадд» машинасына 30 секундтан астам көшбасшылықпен шабуыл жасағанда жарыстан шықты. Телевизиялық комментатор Мюррей Уолкер Брундл машинасына орнатылған артқа қараған камерадан түсірілген көріністі «Сена оған Жоғарғы Жезөкше сияқты шабуыл жасап келеді» деп сипаттады. 1987 жылы 3-орынды иеленген Тьерри Бутсен «Уильямс-Рено» үшін (және екінші жаңбырлы жарыс) екінші Гран-присін жеңіп алды, жапон Гран-присінің жеңімпазы Алессандро Наннинінің «Бенеттон» машинасынан озып өтті. Сатору Накадзима бірінші айналымда шиканға бұрылып кетті, бірақ содан кейін қарқынды жылдамдықпен өрледі, жарыстың ең жылдам айналымын жасады (1:38.480, Сенаның 1:16.665 уақытымен салыстырғанда) және Риккардо Патресенің «Уильямс» машинасынан 4,648 секунд қалып қойған 4-орынды иеленді. 1990: 500-ші әлем чемпионаты Гран-приі тағы да ыстық ауа райында өтті. Жаңадан тағайындалған әлем чемпионы Айртон Сенна біліктілікте тағы да үстемдік танытып, «Макларен-Хонда» машинасымен жеңіске жетті. Содан кейін ол 61 айналымға дейін жарысқа көшбасшылық етті, бірақ беріліс бұзылып жарыстан шықты. Нельсон Пике («Бенеттон-Форд») Жапониядағы алдыңғы жарыстан кейін екінші F1 Гран-присін жеңіп алды. «Ферраридің» Найджел Манселл Сенаны және кейін Пикені қуа жүріп көптеген айналым рекордтарын жасады, бірақ соңғы айналымда Брабам түзу бойындағы бұрылыста 3 секундқа қалып қойды, екі машинаны да жоқ етпеуге тырысты. Манселл «Брабамның» Стефано Моденасын айналып өтуге тырысып, сонымен қатар «Бенеттонды» да алуға тырысты, бірақ тым алыс болды және бұрылысқа бұрылғанда Пикені қауіпсіз өткізуге мүшкіл келді. 1991: Жаңбырлы жағдайға байланысты жарыс 14 айналымнан кейін тоқтатылды. Жарыс жеңімпазы Айртон Сенна жағдайдың жарыс үшін тым жаңбырлы екенін көрсетіп, кабинесінен ашулы түрде қолдармен сигнал берді. 1990 жылғы жеңімпаз Нельсон Пике жарыстан кейін Формула-1-ден кетіп, мансабында 24 жарыс жеңіп, 3 әлем чемпионатында (1981 жылғы F1 маусымы, 1983 жылғы F1 маусымы және 1987 жылғы F1 маусымы) жеңіске жетті, оның мансабы 1978 жылғы F1 маусымында басталды. Жарыс үшін жартылай ұпай саналды, бұл F1 тарихында 1984 жылғы Монако Гран-присінен бері алғаш рет болды. Бұл жарыс ең қысқа Гран-при рекордын ұстады, осы рекорд 2021 жылғы Бельгия Гран-присімен бұзылды. 1992: АҚШ-тағы Indy Car чемпионатына өтуге ниеттенген, 1992 жылғы F1 маусымының әлем чемпионы Найджел Манселл «Уильямс-Рено» машинасымен біліктілікте жеңіске жетті. Ол пит-стопта...

Суперкөліктер

Аделаида Австралия Гран-приін қабылдаған жылдары, трассада Австралияның туристік автомобильдер чемпионатының жыл сайынғы, чемпионатқа кірмейтін жарыстары өткізілді. 1999 жылдан 2020 жылға дейін трассада жыл сайын Supercars жарысы – Аделаида 500 (көбінесе 2 x 250 км жарыс) өтті, бірақ трассаның қысқартылған нұсқасында. Бұл шара Supercars күнтізбесіндегі ең беделді шаралардың біріне айналды және Supercars Даңқы залына енгізілген жалғыз шара. Шара 2022 жылы қайта жанданды.

Тура жол

Аделаида көшесіндегі жарыс трассасының Виктория паркі бойындағы түзу учаскесі ұзын және солтүстік-батысқа қарап жатыр. Барлық ғимараттар мен трибуналар уақытша салынған және Аделаида Парклендс сақтау қауымдастығының (Association Inc.) үздіксіз шараларының нәтижесінде жыл сайын демонтаждалып келді.

Сенна Чикане (1, 2 және 3-бұрыстар)

Тура жолдың соңында жүргізушілер үш дүркін әлем чемпионы Айртон Сенаның құрметіне аталған Senna Chicane-ді өтеді. Сена 1985 жылы Аделаида Гран-приісінде алғаш рет полюльдік позицияда старт алып, 9 жарыс ішінде 6 рет полюльдік позицияны жеңіп алды. 1991 жылы ол жеңіске жетті (Формула-1 тарихындағы ең қысқа екінші жарыс, себебі қатты жаңбыр болды, ал ең қысқа жарыс 2021 жылғы Бельгия Гран-приісі болды), сондай-ақ 1993 жылы карьерасындағы соңғы жеңісін тойлады.

Уэйкфилд жолының көтерілуі

Шиканнан кейін машиналар жылдам солға бұрылып, Уэйкфилд жолымен қысқа тік көтеріліспен Шығыс террасаға қарай беттейді.

Христиан бауырлары колледжі (Турн 4)

Бұл 90 градустық бұрыштардан тұратын үштік серияның біріншісі. Бірінші бұрылыс Christian Brothers College колледжінің сәндік орналасуымен ерекшеленді.

Базарлық шықан (7 және 8- бұрыштар)

Сосын төртінші болып Бартелс жолына түсіп, парктің арғы жағына қайтадан өтті. Содан кейін трасса жылдам бұрылыс 8-ді басып өтеді. Бұл бұрылыс 2009 жылы қайта жабдықталды, және оның жоғары жылдамдығы мен қауіпсіздік аймағының жетіспеуіне байланысты көптеген командалар наразылық білдірді. 8-ші бұрылыста трассаның қысқартылған нұсқасын пайдаланған түрлі жарыс санаттарында көптеген апаттар болған.

Ақсақал бұрышы (9-бұрыш)

Гран-придің толық трассасы Бартелс жолына бұрылыстан өтпей, солға, оңға, оңға бұрылыспен (9-бұрылыс) жалғасады. Бұл ұзақ Джонс түзуіне шығарады, жыл бойы Рундл жолы деп аталады және Австралияның 1980 жылғы Формула-1 әлем чемпионы Алан Джонстың құрметіне аталған.

Пісіргіш бұрылысы (10-бұрылыс)

Brewery Bend – Кент Таун сыраханасының құрметіне аталған, Декеттвилл террасасына шығатын жылдам оң жақ бұрылыс.

Декеттвилл террасасы

Декеттвилл Террас тік жолы (Формула-1 үшін Джек Брэбхам және Аделаида 500 үшін Питер Брок атымен аталған) – турбо дәуірінде (1985–88) Формула-1 машиналарының жылдамдығын арттырып, Аделаиданы сол кездегі ең жылдам көше трассасына айналдырған участок. Оған Монако, Детройт және Финикс трассаларымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары жылдамдықтарға қол жеткізілді, себебі олар тығыз орналасқан. Трассаның қысқа нұсқасы Brabham тік жолымен үштен екі бөлігінде қосылады, сондықтан Bartels Road тік жолы осы конфигурацияда ең ұзыны болып табылады. 2007 жылы трассаның бұл бөлігіне турингтік жарыс машинасының жүргізушісі Питер Броктың құрметіне Брок тік жолы деген атау берілді.

Британия айналмасы / Фостерс бұрышы (11 бұрылыс)

Брэбхам түзуінің соңында оң жаққа бұрылатын тік бұрылыс (Британия айналмасында) орналасқан, ол жүргізушіні Уэйкфилд жолына қайтарады.

Виктория паркі (12, 13, 14 және 15- бұрылыстар)

Шаштықтан жылдамдық алғаннан кейін жүргізуші солға бұрылып, содан кейін Виктория паркіне қайта оралатын ұзын, кең оң жақ қисылды бұрылысқа келеді. Айналым Racetrack Hairpin (жарыс трассасы шаштығы) деп аталатын тағы бір оң жақ шаштықпен аяқталады, ол пит-стопқа тікелей бағытталған. Трасса негізінен тегіс, тек Брок тік жолындағы шағын жартарақта және Джонс тік жолындағы аз ғана көтерілісте ғана емес. Сонымен қатар, 3-тен 4-ке дейінгі Уэйкфилд жолындағы бұрылыстар да аздап көтеріңкі. Трассаның барлық бөліктері шығыстан батысқа қарай бағытталған. Биіктік диапазоны... Формула 1 және V8 Суперкар дәуірінде Виктория паркі жарыс жолында, ат жарысы трассасы орналасқан, бірақ кейіннен ол алынып тасталды.

Спринт жолы

2014 және 2018 жылдар аралығында жыл сайын Аделаида автоспорт фестивалі Виктория Парк спринт трассасында өтті. Трасса Сена шиканынан кейін Уэйкфилд көшесіне оңға бұрылып, содан кейін соңғы бұрыстарда негізгі трассаға қосылды. Фестивальге ескі Формула-1 машиналары қатысты, Иван Капелли March CG891 машинасымен трасса рекордын орнатқан. Іс-шара 2023 жылдың 24-26 наурызында қайта жандандырылды және 2024 жылдың 15-17 наурызында өтеді деп жоспарлануда.

Айналма жазбалары

Түпнұсқа Гран-при трассасындағы ең жылдам тіркелген айналым 1:13.371 уақытын құрады, оны үш дүркін әлем чемпионы Айртон Сенна 1993 жылғы Австралия Гран-приісіне іріктеу кезінде McLaren MP4/8 Ford көлігімен жасады. Дегенмен, бұл жарыс емес, іріктеу кезінде тіркелгендіктен, ол айналым рекорды ретінде есептелмейді. Supercars трассасының ең жылдам ресми тіркелген айналымы – 1:16.0357, оны Аарон Кэмерон 2023 жылғы 24 қарашада 2023 жылғы S5000 Австралиялық жүргізушілер чемпионатында Rogers AF01/V8 көлігімен жүргізу арқылы көрсетті. 2023 жылғы қараша айының мәліметтері бойынша, Аделаида көше трассасындағы ресми жарыс айналымдарының рекордтары төмендегідей тіркелген:

Санат Жүргізуші Көлік Уақыт Күні
Supercars трассасы: 3.219 км (1999–қазіргі уақытқа дейін)
S5000 Аарон Кэмерон Rogers AF01/V8 1:16.0357 24 қараша 2023
GT3 Мэтт Кэмпбелл Porsche 911 (992) GT3 R 1:17.2337 25 қараша 2023
Formula 3 Саймон Ходж Mygale M11 1:17.9726 25 қараша 2023
Porsche Carrera Cup Бейли Холл Porsche 911 (992) GT3 Cup 1:20.1441 24 қараша 2023
Super2 Series Райан Вуд Holden ZB Commodore 1:20.5121 25 қараша 2023
Super3 Series Кэмерон Маклеод Nissan Altima L33 1:21.6779 26 қараша 2023
GT1 (GTS) Аллан Симонсен Ferrari 550 Millennio 1:23.1553 21 наурыз 2004
Supersport Джош Хант West WR1000 Kawasaki 1:24.5335 23 ақпан 2020
N GT Аллан Симонсен Ferrari 360 Modena GT 1:24.851 4 наурыз 2007
GT4 Сэм Брабам Mercedes AMG GT4 1:25.7405 3 желтоқсан 2022
Formula Ford Кэмерон Уотерс Mygale SJ010A 1:26.5441 31 желтоқсан 2000
Formula Brabham Пол Стокелл Reynard 91D 1:29.97 4 қараша 1990
Ferrari Challenge Марк Носке Ferrari 360 Challenge 1:43.2832 31 желтоқсан 2000
Formula Ford Джейсон Брайт Van Diemen RF95 1:44.02 11 қараша 1995
Group N Touring Cars Даррен Эдвардс Ford Mustang 1:53.42 11 қараша 1995
Group 3E Series Production Cars Кент Йулден Ford EA Falcon 2:02.14 3 қараша 1990
HQ Holdens Питер Холмс Holden HQ Kingswood 2:06.05 11 қараша 1995

Спринт жолы

Виктория Парк Спринт трассасының ең жылдам тіркелген айналымы – Иван Капеллидің 2018 жылдың 2 желтоқсанында 1989 жылғы Формула-1 маусымынан шыққан March CG891 көлігімен жасаған 0:42.5753 уақыты. Сынып Жүргізуші Көлік Уақыт Күні Абсолютті Иван Капелли March CG891 Ilmor 0:42.5753 2 желтоқсан 2018

Басқа ақпарат

Гран-приді парктерде өткізу туралы алғашқы идея көтерілген кезде, қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық білдірген адамдардан қарсылық болды, себебі парктерде құстар мен опоссумдар мекендейтін көптеген ересек ағаштар өседі. Парктерде ірі жануарлар жоқ, өйткені олар тығыз дамыған. Бұл алаңдаулар негізсіз болып шықты, көрермендер көбінесе жарыс жолында ештеңе болмағанда да сойқылар мен розеллаларды байқайды. Шындығында, жарыс күндері жол қозғалысы жылдың басқа күндеріне қарағанда едәуір төмен. Жарыс жиындары ерекше жарыстан қатар, «ең төменгі» санаттардағы бірнеше жарыстарды қамтиды, бұл көрермендерге төрт күндік ойын-сауық сыйлайды, тек негізгі жарысқа дайындық және іліккендерді анықтау болғанда ұзақ жалықтыру болмайды. Көптеген шаралар жарыстан кейін, жарыс алаңының ортасында арнайы орнатылған сахнада концерттермен жалғасады. Гран-приде немесе Клипсал 500-де өнер көрсеткен әртістердің қатарында Шер, Пол Саймон, Тина Тернер, Дэрил Брейтвейт, INXS және Kiss бар. 1993 жылғы AGP-ден кейін Тина Тернердің концертінде жарыстың жеңімпазы және үш дүркін әлем чемпионы Айртон Сенна күтпеген қонақ ретінде келді. Ол бұрыннан орындағанмен, Сеннаға құрмет ретінде Тернер өзінің "The Best" хитін қайта орындады. Стадион бөлігі сондай-ақ Pedal Prix және Classic Adelaide Rally-нің пролог кезеңімен қатар, оны алмастырған Targa Adelaide Rally-ге де төселді. Питтік түзу сызық жыл сайын қараша айында Оңтүстік Австралияның Спорттық Автомобиль Клубының жылдық John Blanden's Climb to the Eagle жарысын қабылдайды. Бұл жарыс 1985 жылы Формула 1 аясында басталды, онда көптеген танымал жарысшылар қатысты. Шара барысында 600-ға жуық спорттық және экзотикалық автомобильдер старттық желіге тізіліп, F1 Гран-присі дәстүрлі түрде Аделаидада өткен демалыс күндері Аделаида төбесіндегі Eagle-ге қарай жолға шығады. Қараша айында өткізілетін тағы бір шара – жылдық Toy Run, онда 1000-нан астам мотоциклшілер мұқтаж балаларға ойыншықтар сыйлайды. Toy Run 2012 жылы бұрын Гленелгтен басталып, питтік түзу сызықты бастапқы нүкте ретінде пайдалануды бастады.