Кіріспе

2003 жылғы 25 қазанда АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қарасты ядролық қуатпен жүретін "Хартфорд" суасты кемесі Сардиниядағы Ла Маддалена архипелагындағы Санто-Стефано аралындағы НАТО теңіз базасының портынан шығарда қалың тасты жағалауға тіреліп қалды. Суасты кемесіне шамамен тоғыз миллион долларлық зиян келтіліп, жеті айға дейін қызметтен шықты. Оқиғаға қатысты жүргізілген тергеу кемедегі қарапайым навигациялық қателер мен жабдықтың істен шығуы суасты кемесінің тасты жағалауға соқтығысуына себеп болғанын көрсетті.

Апатқа әкелген оқиғалардың уақыт реті

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің оқиғаға қатысты тергеуі апатқа әкелген навигациялық, процедуралық және жабдықтардың қателіктерінің үлгісін көрсетті. 2001 жылдың желтоқсанында Коннектикут штатының Гротон қаласындағы «Хартфорд» үй эскадрильясының командирі эскадрильядағы навигациялық тәжірибе «су асты кемелерінің қатаң кәсіби стандарттарына толыққанды сай келмейді» деді. 2002 жылдың шілдесінде Гротон әскери-теңіз базасындағы инструктор «Хартфорд» навигациялық тобының бұрылысқа дайындалуын және теңіз карталарында қайықтың орнын тіркеуін жақсарту қажеттігін ескертті. 2003 жылдың басында экипаж «Шетелге қадам басқаға дайындық» сертификатын аяқтағанда «көптеген сызу қателері» байқалды. Экипаж бұрылыстарды жоспарлауда қиындықтарға тап болды және үш рет жол бойында бұрылыстарды дұрыс жасамады. Кейіннен кемедегі навигациялық топ сертификаттан өтті, ал жалпы алғанда, кеме оқу дайындығы бойынша флоттың алдыңғы үштен біріне кірді. 14 сәуір 2003 жылы симуляция кезінде навигациялық топ дұрыс жолдан тыс навигациялық арнаға екі рет жақындады. 3 маусым 2003 жылы тағы бір симуляция кезінде кеме командасына арнада жүргенде қайықтың жолға түсіп қалғанын тексеру үшін белсендірек болу керектігі айтылды. 7 маусым 2003 жылы «Хартфордтағы» пилоттау тәжірибесін бағалау 13 кемшілікті анықтады және ең бастысы, навигациялық топ карталарда қайықтың орнын анықтай алмағанда, қайық баяулаған жоқ. 9 қазан 2003 жылы USS «Хартфорд» Гроттоннан Жерорта теңізіне қарай жолға шықты. 20 қазан 2003 жылы «Хартфорд» Санто-Стефано аралындағы АҚШ базасының штаб-пәтеріне келді. «Спрингфилдтің» сыртында Emory S. Land су асты кемелерінің тіреу кемесінде орналасты. Су асты кемелері эскадрильясының 22-ші бөлімшесінің бағалаушысы «Хартфорд» навигациялық тобына кеме Ла Маддаленадағы су асты кемелері базасына кіргенде «орташа» баға берді. Бірақ ол сондай-ақ: Навигациялық топ негізгі навигациялық жүйесін қосалқы жүйесімен жүйелердегі қателіктерді анықтау үшін жеткілікті жиілікте салыстыра алмады. Бұрылысқа жақындағанда навигациялық топ қайықтың орнын анықтау үшін жеті минут уақыт жұмсады, бұл үш минуттық стандарттан екі есе көп. Теңіз картасында қайықтың орнын анықтаған экипаж мүшесінің жұмысы тым баяу болды, ең нашар жағдайда 1 минут 15 секундқа созылды, ал ол 35 секундтан аспауы керек еді. Кемедегі фатмометр, ол кеменің түбінен су тереңдігін өлшейді, фатммен, ал кеме карталарындағы тереңдік метрмен, ал ескерту жүйесі аяқтармен көрсетілді. 2003 жылдың 24 қазанында «Хартфорд» патрульдік сапарына шығуы тиіс еді, бірақ оның сонар жүйесінде проблемалар туындады және кеме ауыстыру бөлшектерін күтіп тұрғанда патруль кешіктірілді. 25 қазан 2003 жылы портодағы көріну өте жақсы болды, жел шығыстан соқты. «Спрингфилд» кемесі кетіп, Майами «Спрингфилдтің» орнын алмақшы болды. Осы оқиғалар орын алғанда «Хартфорд» кемесіне портодан шығып кетуге бұйрық берілді. 11:55 «Хартфорд» тіреу кемесінен ақырын жылжып, арнаға кірді. Жоспар бойынша сапар төрт бұрылыстан тұрады, ең ұзақ бөлігі шамамен 34 минутта ашық теңізге жетуі керек еді. Бірақ бірнеше минуттан кейін кемедегі электронды навигациялық карталар мен қайықтың орнын автоматты түрде анықтайтын «Саяхатты басқару жүйесі» істен шықты. Экипаж жүйелерді қайта-қайта іске қосу арқылы ақауды жоюға тырысты. Бұл проблеманы шешудің барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. 12:09 Навигациялық топ Ринг лазерлік гироскоптық навигаторы мен электромагниттік журналдың жылдамдық көрсеткіштеріндегі айырмашылықты байқады, бұл навигациялық жабдықтың тағы екі маңызды бөлігі. 12:22 Капитан кемеге жоспарланған жылдамдықтан жылдамдықты арттыруға бұйрық берді, сол уақытта навигатордың көмекшісі мен электроника техникасы жабдықтың істен шығуына не себеп болғанын анықтау үшін бақылау бөлмесінен шықты. Капитанға навигациялық экипаждың негізгі мүшелері өз орындарынан кеткені туралы хабарланбады. 12:28 Көпір сапардың үшінші кезеңіне бұрылуға бұйрық берді, бұл шамамен ерте болды. Жабдықтар істен шыққандықтан, GPS жүйесіне жол нүктесі дұрыс енгізілмеген, бұрылыс нүктесі дұрыс жерден бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. 12:30 Навигациялық топ картада қайықтың орнын анықтауға тырысады. Тергеу барысында кеме экипаж болжаған орнына қарағанда Изола делле Бишеге жақын екені анықталды. 12:34 «Хартфорд» порттан шығып, төртінші кезеңге шығады. Бұл бұрылыс кімнің бұйрығымен жасалғаны белгісіз. «Хартфорд» солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай және шамамен жылдамдықпен жүреді. 12:36 Навигациялық топ кеменің орнын анықтауға тырысады, бірақ оны растай алмайды. Көпірде орналасқан позицияның жоқтығына қатысты алаңдаушылық күшейеді: бас офицер навигациялық топтан «Навигация, біз қайда тұрмыз?» деп сұрайды, капитан бас офицерден «Төменде ештеңе жұмыс істемейді ме?» деп сұрайды. 12:37 Фатмометрді бақылайтын теңізші навигациялық топқа кеменің корпусы астындағы су тереңдігі азайып бара жатқанын, қазірде 30 метр (100 фут) екенін ескертті. «Хартфордты» портодан шығарып сүйемелдеп келген буксирдегі итальяндық сақшы «Хартфордтың» Ла Маддаленадан шығудың қалыпты солтүстік бағытын ұстамайтынын байқады. Ол радио және ұялы телефон арқылы «Хартфордқа» қоңырау шалуға тырысады, бірақ сәттілік болмайды. 12:37:30 Фатмометрді бақылаушы навигациялық топқа кеменің корпусы астындағы тереңдік қазірде 25 метр (83 фут) екенін хабарлайды. 12:37:45 Тағы да фатмометрді бақылаушы су деңгейі 15 метрге (50 фут) дейін төмендегенін ескертеді. 12:40 «Хартфорд» шамамен Бише аралынан апатқа ұшырайды. Кеме баяулай бастайды. Кеме тастарға тіреліп қалуынан қорқып, эскадрилья командирі капитан Грег Паркер, кемеде болып, «Жылдамдық!» деп бұйрық береді. Бірінші соқтығысқа екі соқтығыс келеді, екіншісі ең нашары, кемені сол жағына 10-12 градусқа бұрып, судан көтереді.

Салдары

Келесі күні "Эмори С. Лэнд" кемесінен келген теңізшілер "Хартфордты" тексеріп, кеме қабығының үлкен аудандары металдан тазаланып, жалаңаш қалғанын анықтады. Дыбыс сөндіретін эхосыз плиткалар жыртылған, балласт резервуарларындағы металл торлар қисайтылған, ал пассивті гидроакустикалық жүйе үш түрлі жерде зақымданған. Ең ауыр зақым кеменің артқы бөлігінде болды, онда тастар рульдің төменгі бөлігін жыртып алған. Зақымның күші соншалық, корпустың құрылымдық тұрақтылығына күмән туды; алайда Ла-Маддаленада уақытша жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2003 жылдың 19 қарашасында "Хартфорд" өз күшімен Вирджиния штатындағы Норфолк теңіз базасына қайта оралды, бірақ жылдамдығы жартысына төмендеді және 2003 жылдың 17 желтоқсанында жетті. Содан кейін "Хартфорд" жеті ай бойы жөндеуден өтті. Нақтысы наурыз айында Гротонға оралды. Оқиғадан кейін "Хартфорд" кемесінің капитаны Кристофер Р. Ван Метре және 22-ші суасты кемелер эскадрильясының командирі Грег Паркер қызметтен босатылып, АҚШ-қа қайтарылды. Тағы алты экипаж мүшесі де қызметтік міндеттерін орындамағандары үшін жауапкершілікке тартылды. АҚШ Теңіз күштерінің оқиға бойынша жасаған баяндамасында бірнеше ұсыныстар берілді, олардың бірі – негізгі қызметкерлерді тағайындау немесе ауыстыру алдында немесе орындалу кезінде болмауы керек. "Хартфордтың" капитаны мен навигаторы кеме Жерорта теңізіне аттанғанға бірнеше апта ғана бұрын қызметке келген, ал олардың экипаж бен кеме туралы білімі жеткіліксіз болды, бұл оқиғаға ықпал етті. Навигациядағы қателерден алынған сабақтар Суасты кемелеріндегі оқу бағдарламасына енгізілді. Теңіз күштері Италия үкіметінен Сардиния жағалауындағы судың тереңдігі аз екенін ескертетін қосымша навигациялық белгілерді орнатуды сұрады.

Қоршаған ортаға әсері

Апаттан кейін алаңдаушылық туды, әсіресе оқиға туралы 12 қарашаға дейін, яғни апаттан үш апта өткен соң ғана хабарланғандықтан. Италия баспасөзінде қатты наразылық болды, себебі оқиғаға ядролық су асты кемесі қатысқан еді. Кейінгі тергеулер су асты кемесінен ешқандай ағып шығу болмағанын көрсетті.