Кіріспе
Ас үй құрылғысы
қамыр және қоспаларды дайындауға арналған құрылғы
Миксер (түріне қарай қолмен ұсталатын миксер немесе тұрақты миксер деп те аталады) – бұл айналмалы механизм арқылы азық-түлік немесе сұйықтарды араластыруға арналған ыдыс ішіндегі «қосқыштарды» айналдыратын ас үй құрылғысы. Миксерлер араластыру, көпірту немесе соғу сияқты қайталанатын жұмыстарды автоматтандыруға көмектеседі. Егер қосқыштар қамыр илеуге арналған ілгекпен ауыстырылса, миксерді қамыр илеу үшін де пайдалануға болады. Миксер – жұмыртқаның сарысын көпіртуге арналған құрал, қолмен ұсталатын моторлы құрал немесе бұрғылы миксер болып табылатын қолмен ұсталатын механизм. Тұрақты миксерлердің көлемі үйде пайдалануға арналған кішкентай үстел үлгілерінен бастап, үлкен сыйымдылығы бар коммерциялық машиналарға дейін өзгереді. Тұрақты миксерлер араластыру құрылғысын тік бұру арқылы (планеталық миксерлер) немесе араластыру ыдысын бұру арқылы (спиральді миксерлер) араластыру процесін жүзеге асырады.
Тарих
Айналмалы бөлшектері бар араласқышты 1856 жылы Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Ральф Коллиер патенттеді. 1857 жылы Англияда Э. П. Гриффит жұмыртқа соққышын патенттеді. 1859 жылы АҚШ-та Дж. Ф. және Э. П. Монро басқа бір қолмен айналдырылатын жұмыртқа соққышын патенттеді. Олардың жұмыртқа соғушы патенті Довер штамптау компаниясы сатып алған алғашқылардың бірі болды, оның Довер жұмыртқа соғушылары классикалық американдық брендке айналды. "Довер битер" термині 1929 жылдың ақпан айында жиі қолданылған, бұл Седар-Рапидс, Айова штатының "Gazette" газетінен алынған "Хур Мон Бавария кремі" рецептінде көрінеді – бұл рецепт желатин, қоспа, банан және имбирлі сусын қосылған баллы десерт. Монроның үлгісі де Англияда өндірілген. 1884 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласындағы Уиллис Джонсон жұмыртқа соғу машинасына жаңа жетілдірулер енгізді. Электр қозғалтқышы бар алғашқы араласқышты 1885 жылы америкалық Руфус Истман ойлап тапқан деп саналады. Hobart Manufacturing Company ірі коммерциялық араласқыштардың алғашқы өндірушісі болды, және олардың 1914 жылы ұсынған жаңа моделі бизнестің араласқыштар бөлігінде маңызды рөл атқарды деседі. Hobart KitchenAid және Sunbeam Mixmaster (алғаш 1910 жылы өндірілген) – АҚШ-тың екі ерте электрлік араласқыш бренді. 1908 жылы Hobart Manufacturing Company инженері Герберт Джонстон электрлі тұрған араласқышты (stand mixer) ойлап тапты. Оған шабыттанған нәрсе – нан пісірушінің металл қасықпен нан қамырын араластыруын байқауы болды; жақын арада ол механикалық аналогымен тәжірибе жасауға кірісті. 1915 жылға қарай оның 80 литрлік араласқышы көптеген ірі нан пісіру орындарында стандартты жабдыққа айналды. 1919 жылы Hobart үйге арналған Kitchen Aid Food Preparer (тұрған араласқыш) ұсынды. Ескі үлгідегі араласқыштар әр жылдамдықты операцияның атымен көрсеткен (мысалы, Beat Whip – 3 жылдамдықты араласқышта жоғары жылдамдық); қазір олар нөмірмен көрсетіледі.
Жұмыртқа соғушы
Жұмыртқа шабу құралы – бір немесе бірнеше араластырғышқа жалғанған, қасында айналдыру дөңгелегі бар қолмен ұсталатын құрылғы. Пайдаланушы бір қолымен тұтқасын ұстап, екінші қолымен айналдыру дөңгелегін айналдырады, соның арқасында араластыру қозғалысы жасалады.
Тұрақты араластырғыш
Тоқтап тұрған араластырғыштар айналмалы қозғалыстың қозғалтқышын орналастыратын және құрылғының салмағын көтеретін рамаға немесе тұраққа орнатылады. Тоқтап тұрған араластырғыштар қолмен ұсталатын түрлеріне қарағанда үлкен және қуаттырақ қозғалтқыштарға ие. Олар әдетте араластырғыш жұмыс істеп тұрғанда бекітілген арнайы ыдыспен жабдықталған. Әдеттегі үйлік араластырғышқа крем мен жұмыртқа ағын көпіртуге арналған сым шыбықша, қамырды араластыруға арналған жалпақ араластырғыш және қамыр илеуге арналған ілгек кіреді. Араластырғыштар ыдыстың айналуына байланысты спиральді немесе планеталық болып жіктеледі. Тоқтап тұрған араластырғыштар көбінесе үстел үстінде (немесе үстел деп те аталады) немесе еденде орналасатын модельдерде қол жетімді. Ауыр коммерциялық модельдердің ыдыс сыйымдылығы мыңдаған фунттан (килограммнан) асып түсуі мүмкін, бірақ үйлік және жеңіл коммерциялық модельдер шамамен бір мың килограммға жуық ыдыспен жабдықталған. Араластырғыш үстелге немесе еденге орналастырылуы оның өлшемдеріне байланысты. Өлшемдері кішкентай араластырғыштар көбінесе үстелге қойылады, ал үлкен араластырғыштар көлемі мен салмағына байланысты еденде орналасатын модельдер болып табылады.
Спиральды және планеталық тұрақтандырылған араластырғыштар
Спиральды араластырғыштар – қамырды араластыруға арналған арнайы құралдар. Бұранда тәрізді араластырғыш қозғалтқышпен бірге кері айналады, ал қуатты ыдыс қарсы бағытта айналады. Бұл әдіс спиральды араластырғыштарға бірдей көлемдегі қамырды планеталық араластырғышқа қарағанда жылдамдатып, нашар араласқан қамыр мөлшерін азайтуға мүмкіндік береді. Спиральды араластырғыштар планеталық араластырғыштарға қарағанда аз үйкеліспен қамырды араластыра алады. Бұл қамырдың температурасын көтермей араластыруға мүмкіндік береді, соның арқасында қамыр дұрыс көтеріледі. Спиральды араластырғыштар пицца, бауырсақ немесе наан наны сияқты тығыз өнімдерге артықшылық береді. Планеталық араластырғыштар ыдыстан және араластырғыштан тұрады. Ыдыс қозғалмай тұрады, ал араластырғыш оның ішіндегі ингредиенттерді араластыру үшін ыдыстың айналасында жылдам қозғалады. Әртүрлі ингредиенттерді араластыру мүмкіндігі планеталық араластырғыштарды спиральді араластырғыштардан көбірек мүмкіндіктерге ие етеді. Планеталық араластырғыштармен қамырды көпіртіп, біркелкі араластыруға болады, ал спиральды араластырғыштар мұндай мүмкіндікке ие емес.
Қолмен араластырғыш
Қолмен араластырғыш – қолға ұсталатын араластыру құрылғысы. Қозғалтқышты сыйырған корпустың үстінде тұтқа бекітіледі. Қозғалтқыш, араластыру процесін жүзеге асыру үшін, тағамға енгізілетін араластырғыш бастарына қуат береді. Мотордың салмағы жеңіл болуы тиіс, себебі оны пайдаланушы қолмен ұстап тұрады. Пайдаланушы ингредиенттерді араластыру кезінде кез келген қолайлы асүй ыдысын пайдалана алады. Бірінші қолмен ұсталатын электрлік араластырғышқа патент 1953 жылы Sunbeam Corporation компаниясы тапсырды және ол 1961 жылы бекітілді.
Қамыр араластырғыш
Қамыр араластырғыш тұрмыстық немесе өнеркәсіптік мақсаттарда қолданылады. Ол үлкен көлемде қамыр илеу үшін пайдаланылады. Бұл электрлік құрал, уақыт санағыштарымен және пайдаланушының қажеттіліктеріне бейімделген әртүрлі басқару элементтерімен жабдықталған. Қамыр араластырғыштардың кейбір мүмкіндіктері: жоғары жылдамдық, төмен жылдамдық және ыдысты кері айналдыру (бұлар бір бағдарламаға біріктіріле алады), сондай-ақ ыдыстың ортасында орналасқан қамыр илеу таяқшасы.