Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш түрлері
Species of tree
Calophyllum inophyllum – ірі мәңгі жасыл өсімдік, көбінесе таману, майлы жаңғақ, мастуд, жағажай калофиллимы немесе сұлу жапырақ деп аталады. Бұл сонымен қатар мәдени маңызы бар таману майының көзі болып табылады.
Calophyllum inophyllum is a large evergreen plant, commonly called tamanu, oil nut, mastwood, beach calophyllum or beautyleaf. It is also a source of the culturally important tamanu oil.
Аттар
Calophyllum inophyllum сонымен қатар Александрия лаврлы шашақ ағашы, сатин турига деп аталады. Үндістанда ол одия тілінде Поланга (ପୋଲାଙ୍ଗ), маратхи тілінде Пуннаг (पुन्नाग) және тамил тілінде Пуннаи деп аталады. Суахили тілінде бұл Mtondoo деп аталады.
Calophyllum inophyllum is also known as Alexandrian laurel balltree, satin touriga, In India it is known as Polanga (ପୋଲାଙ୍ଗ) in Odia, Punnag (पुन्नाग) in Marathi and Punnai in Tamil languages. In Kiswahili it is known as Mtondoo.
Ағаш және жапырақтары
Calophyllum inophyllum - төмен тармақталған және баяу өсетін ағаш, кең және ретсіз тәжбен таралады. Ол әдетте белгілі бір биіктікке жетеді. Оның діңі қалың және қара, жарылған қабықпен жабылған.
Calophyllum inophyllum is a low branching and slow growing tree, it spreads with a broad and irregular crown. It usually reaches in height. Its trunk is thick and covered with black and cracked bark.
Гүлдер
Гүлдеу көпжылдық болуы мүмкін, бірақ әдетте жылына екі ерекше гүлдеу кезеңі байқалады: сәуірден маусымға дейінгі көктемнің соңында және қазаннан желтоқсанға дейінгі күздің соңында. Камбоджа; Қытай (Хайнан провинциясы); Оңтүстік Үндістан; Андаман және Никобар аралдары; Индонезия; Жапония (Рюкю аралдары, Бонин аралдары); Малайзия; Малдив аралдары; Мьянма; Папуа-Жаңа Гвинея; Филиппин; Шри-Ланка; Тайвань; Таиланд; Вьетнам; Солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс және оңтүстік-орталық Тынық мұхитындағы Кук аралдары; Фиджи; Француз Полинезиясы (Маркес және Қоғам аралдары); Гуам; Маршалл аралдары; Микронезия; Солтүстік Мариан аралдары; Палау; Самоа; сондай-ақ Австралияда: Солтүстік территория және Квинсленд штаты. Осы қасиеттеріне байланысты, маст ағашы үлкен австронезиялық қанатты кемелерді дәстүрлі түрде жасауда маңызды рөл атқарды және олар Океания мен Мадагаскарға көшіп бара жатқанда олармен бірге алынып жүрді. Calophyllum туысына жататын басқа да түрлер де осылай қолданылған, мысалы, Calophyllum soulattri, Calophyllum peekelii және Calophyllum goniocarpum. Олардың маңыздылығы Еуропа кеме жасау және ағаш өңдеу салаларындағы емен ағаштарының маңыздылығымен салыстыруға болады. Полинезия халықтарының әндері мен фольклорында олар жиі еске алынады. Австралияда 1889 жылы жарық көрген "The Useful Native Plants of Australia" кітабында былай делінген: "Квинсленд штатының заң шығару ассамблеясында "Мұнажырлы балық аулау туралы" заң жобасы талқыланғанда, Бейсенбі аралында осы түрдің ағаштарын қорғау үшін арнайы тармақ қосылды. Осы немесе какао ағашын, немесе жеуге жарамды жеміс беретін кез келген ағашты кесіп тастаған немесе зақымдаған кез келген адамға 10 фунт айыппұл салынады. Бұл тармақ, әрине, аборигендердің мүддесін қорғау мақсатында енгізілді."
Flowering can occur perennially, but usually two distinct flowering periods are observed twice a year, in late spring from April to June and in late autumn from October to December. Cambodia; China (on Hainan); southern India; Andaman and Nicobar Islands Indonesia; Japan (Ryukyu Islands)(Bonin Islands); Malaysia; Maldives; Myanmar; Papua New Guinea; the Philippines; Sri Lanka; Taiwan; Thailand; Vietnam; the northwestern, southwestern and south central Pacific Region in: the Cook Islands; Fiji; French Polynesia (Marquesas and Society Islands); Guam; the Marshall Islands; Micronesia; the Northern Mariana Islands; Palau; and Samoa; and in Australia in: Northern Territory and Queensland. Due to these characters, mastwood are of particular importance to traditional shipbuilding of the larger Austronesian outrigger ships and were carried with them as they migrated to Oceania and Madagascar. Other species of the genus Calophyllum were also used similarly, like Calophyllum soulattri, Calophyllum peekelii, and Calophyllum goniocarpum. They were comparable in importance to how oaks were in European shipbuilding and timber industries. They are also commonly mentioned in the chants and folklore of Polynesia. In Australia, the 1889 book The Useful Native Plants of Australia records "During a debate on the Pearl Fisheries Bill in the Queensland Assembly, a clause was specially inserted to protect trees of this species at Thursday Island. A fine of £10 is inflicted on any person who cuts down or injures this or a cocoa nut tree, or any other tree bearing edible fruit. This clause is, of course, in the interest of the aboriginals. ".
Басқа қолданыстар
Кеме жасаудан басқа, полинезия мәдениетінде жеміс дәндерінен алынған таману майы маңызды рөл атқарды. Майлар, сондай-ақ жапырақтар мен гүлдерден жасалған балаусалар дәстүрлі медицинада кеңінен қолданылады. Пісіп жеткен жемісінің уыты тышқан аулауға жетеді. Дәндерінен емдік мақсатта немесе шашқа майлау үшін қалың, қою жасыл түсті таману майы алынады. Майға толы дәндерді жарып, одан әрі кептіреді. Табиғи көздерден алғаш рет оқшауланған неофлавон (1951 ж.) – C. inophyllum дәндерінен алынған калофиллолид болды. Үндістанның солтүстік Керала штатында тұратын тулу тілінде сөйлейтін Мавилан тайпасы, қабығынан ұнтақ жасап, сумен араластырып, судан туындайтын өсімдік ауруына шалдыққан өсімдіктерге қолданады, оны нееру вембу деп атайды. C. inophyllum дәндерінен алынған май қышқылдарының метил эфирлері АҚШ (ASTM D 6751) және Еуропалық Одақ (EN 14214) стандарттарындағы биодизельге қойылатын негізгі талаптарға сай келеді. Орташа май шығымы – 11,7 кг/ағаш немесе 4680 кг/гектар. Филиппиннің Лусон аралының солтүстік-батыс жағалауында бұл май түнгі шамдар үшін қолданылды. Керосин пайда болғанда, кейін электр энергиясы қолжетімді болғанда оның кең қолданылуы азайды. Сонымен қатар, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде радиоларды қуаттандыру үшін электр энергиясын өндіруге отын ретінде де пайдаланылды.
Aside from shipbuilding, tamanu oil extracted from the fruit kernels were important in Polynesian culture. The oils, as well as poultices made from leaves and flowers, are also commonly used for traditional medicine. The mature fruit is poisonous enough to use as rat bait. The seeds yield a thick, dark green tamanu oil for medicinal use or hair grease. The nuts are dried before cracking, after which the oil laden kernel is removed and further dried. The first neoflavone isolated from natural sources (1951) was calophyllolide from C. inophyllum seeds. The Mavilan, a Tulu speaking tribe in north Kerala in India, use the bark to make a powder that they mix with water and apply to plants affected by a type of plant disease caused by water that they call neeru vembu. The fatty acid methyl esters derived from C. inophyllum seed oil meets the major biodiesel requirements in the United States (ASTM D 6751), and European Union (EN 14214). The average oil yield is 11.7 kg oil/tree or 4680 kg oil/hectare. In the northwest coastal areas of Luzon island in Philippines, the oil was used for night lamps. This widespread use started to decline when kerosene became available, and later on electricity. It was also used as fuel to generate electricity to provide power for radios during World War II.