Кіріспе

Спартаның патшасы б.з.б. 370-309 жылдар аралығында II Клеомен (; б.з.б. 309 жылы қайтыс болды) Спарта патшасы болды. Ол Клеомброт I-нің екінші ұлы және одан кейін таққа отырған Ареус I-нің әкесі болды. 60 жылдан астам билік құрғанмен, оның өмірі туралы көптеген мәліметтер белгісіз, тек б.з.б. 336 жылы Пифия ойындарында жеңіс туралы мәлімдеме бар. Қазіргі заманғы тарихшылар осы беймәлімдікті түсіндіру үшін бірнеше теория ұсынды, бірақ ешқайсысы жалпы келісімге келген жоқ.

Өмір және билік ету

Клеомен – Спартаның екі патшалық әулетінің бірі (екіншісі – Еврипонтидтер) Агид әулетіне жататын Клеомброт I патшаның екінші ұлы. Клеомброт 371 жылы Леуктра шайқасында Тебаға қарсы соғыста қаза тапты. Оның үлкен ұлы Агисиполис II онымен алмасты, бірақ ол көп ұзамай 370 жылы қайтыс болды. Клеоменнің билігі б.з.б. 1-ғасырдың тарихшысы Диодор Сицилиялықтың айтуынша, 60 жыл 10 айға созылып, ерекше ұзақ болды. Диодор, XX. 29. Екінші мәлімдемесінде Диодор II Клеоменнің 34 жыл билік еткенін айтады, Диодор, XV. 60 § 5, бірақ ол оны өзінің есімдесі Клеомен I-мен шатастырды.

Қазіргі тарихшылар оны «тұлғасыз» деп сипаттаған. Мүмкін, Клеоменнің әлсіздігі Аристотельдің Спартадағы мұрагерлік патшалық туралы теріс пікірін тудырған шығар. Аристотель, «Саясат», [[wikisource:Politics (Ellis)/Book 2#CHAPTER IX]. Алайда, Клеомен Спартаның ішкі саясатына назар аударған болуы мүмкін, өйткені әскери міндеттер, әрине, Еврипонтид Агисила II, Архидамас III және Агис III-ге берілген. Спарталықтар өз саясатын шетелдік көздерден жасырып сақтағандықтан, бұл Клеомен туралы ежелгі деректердің үндемеуін түсіндіреді. Фукидид, «Пелопоннес соғысының тарихы», 5-кітап. Оның міндеттерін оның үлкен ұлы Акротат, Диодордың әскери көшбасшы ретінде сипаттаған, оны 331 жылы Мегалополис шайқасынан кейін және 315 жылы қайтадан атаған. Диодор, XIX. 70, 71. Клеоменнің жалғыз белгілі іс-әрекеті – 336 жылы Дельфидегі Пифий ойындарында аттар жарысында жеңіске жеткені. Келесі күзде ол 373 жылы жер сілкінісімен қираған Дельфидегі Аполлон ғибадатханасын қайта тұрғызу үшін 510 драхма берді. Клеомен бұл сыйлықты Дельфиге барып, басқа грек мемлекеттерімен бейресми дипломатиялық қарым-қатынас орнату үшін, мүмкін, Македония патшасы Филипп II-нің қаза тапқан соң, оның салдары туралы талқылау үшін жасаған болуы мүмкін. Клеоменнің әтеш шайқасына қатысты бір қысқаша ақыл-ойы II ғасырдың басында философ Плутархтың жазған «Моралия» кітабында сақталған: Плутарх, «Моралия», «Патшалар мен қолбасшылардың сөзі», 191.

Акротат Клеоменнен бұрын қайтыс болғандықтан, оның немересі Ареус оған өте жас кезінде билік жүргізді, сондықтан Клеоменнің екінші ұлы Клеоним Ареус ересек болғанға дейін регент ретінде әрекет етті. Кейбір қазіргі ғалымдар Клеоменге Архидамия есімді қызын да жатқызады, ол Пиррдің Пелопоннес аралына шабуыл жасауы кезінде маңызды рөл атқарған, бірақ жас айырмашылығы оны күмәнді етеді.

Ежелгі дереккөздер

Аристотель, «Саясат» (Уильям Эллистің Wikisource-тағы аудармасы). Диодор Сицилиялық, «Тарихи кітапхана». Плутарх, «Моралия». Фукидид, «Пелопоннес соғысы тарихы» (Ричард Кроулидің Wikisource-тағы аудармасы).