Пуло-Аура шайқасы: Наполеон соғыстарының теңіз шайқасы

Кіріспе

Наполеон соғыстарының шағын теңіз шайқасы. Пуло Аура шайқасы – Наполеон соғыстарының шағын теңіз шайқасы, 1804 жылдың 14 ақпанында болған. Онда Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының (HEIC) Шығыс Үндістан кемелерінен құралған үлкен конвой, жақсы қаруланған сауда кемелері, күшті француз теңіз эскадрильясын қорқытып, кері шегіндіріп, қуды. Француз күштері британдық конвойдан әлдеқайда күшті болғанына қарамастан, коммодор Натаниел Данстың агрессивті тактикасы контр-адмирал Шарль Александр Дюран Линуаны қысқаша атыс-тартыстан кейін зейнетке шығуға мәжбүр етті. Дэнс содан кейін француз әскери кемелерін қашуға мәжбүр етіп, Британдық Үндістанға қарай жолын жалғастырды. Линои кейіннен британдық сауда флоты сегіз кемемен қорғалғандай болғанын мәлімдеді, бұл талапты замандас офицерлер мен кейінгі тарихшылар сынға алды. Шайқас француз эскадрильясының кеңейтілген саудаға шабуыл жасау операциясы кезінде болды. Линоис 1803 жылы соғыс жарияланғанға дейін Үнді мұхитына келді, аймақтағы француз және голланд колонияларына гарнизон орнату және нашар қорғалған британдық сауда кемелерін тонау туралы бұйрық алды. Ең бай және маңызды мақсаттардың бірі – "Қытай флоты", Қытайдан және басқа да алыс Шығыс порттарынан Шығыс Үндістан кемелерінің жыл сайынғы конвойы, миллиондаған фунт стерлингтік тауар тасыған. Бұл ірі кемелерге көптеген кіші сауда кемелері қосылса да, соғыс басталғаны туралы жаңалық Тынық мұхитына жаңа ғана жеткен еді. Флотты қорғауға арналған жалғыз әскери кеме – шағын HEIC қарулы бригі "Ганг". Голланд деректері Линоисті флоттың бағыты және Кантоннан шығу күні туралы хабардар етті, ол Явадағы Батавияда тоқтаған кезде, 1803 жылдың 28 желтоқсанында конвойді іздеуге шықты және ақпан айының басында оны тапты. Конвойды қорғап тұрған әскери кеме болмағанымен, коммодор Дэнс қарауылдардың алыстан үлкен шығыс индиялық кемені сызықтық кеме деп қате түсінуі мүмкін екенін білген. Ол кемелерін майдандық формацияға жинап, флоты Корольдік теңіз күштерінің эскадрильясының бір бөлігін қамтитынын көрсететін туларды көтерді. Линоидің кемелері айқын артықшылыққа ие болғанымен, британдықтардың реакциясы Линоисті алаңдатты және ол тез ұрысты тоқтатты. Дэнс өзінің алдау амалын жалғастырып, екі сағат бойы Линоисті қуды, конвойдың негізгі бөлігі қауіпсіздікке жеткенше. Король Георг III Дэнске батылдығы үшін сер атағын берді, ал түрлі коммерциялық және патриоттық ұйымдар оған үлкен ақшалай сыйлықтар берді. Император Наполеон мен Линоидің өзінің офицерлері француз адмиралын әлсіз және өте құнды жауға қарсы шабуылды жалғастырмағаны үшін айыптады. Ол тағы екі жыл эскадрильяға басшылық етіп, қорғалмаған сауда кемелеріне қарсы кейбір жеңістерге жеткенімен, әлсіз британдық теңіз күштеріне қарсы жеңілістер мен шешілмеген шайқастарға ұшырады. Иронияға орай, Линои 1806 жылдың 13 наурызындағы шайқаста британдықтардың сандық артықшылығы бар ұрыс эскадрильясымен тұтқынға алынды, оны ол сауда конвойы деп қате түсінген.

Minor naval engagement of the Napoleonic Wars

The Battle of Pulo Aura was a minor naval engagement of the Napoleonic Wars, fought on 14 February 1804, in which a large convoy of Honourable East India Company (HEIC) East Indiamen, well armed merchant ships, intimidated, drove off and chased away a powerful French naval squadron. Although the French force was much stronger than the British convoy, Commodore Nathaniel Dance's aggressive tactics persuaded Contre Admiral Charles Alexandre Durand Linois to retire after only a brief exchange of shot. Dance then chased the French warships until his convoy was out of danger, whereupon he resumed his passage toward British India. Linois later claimed that the unescorted British merchant fleet was defended by eight ships of the line, a claim criticised by contemporary officers and later historians. The battle occurred during an extended commerce raiding operation by a French squadron led by Linois in the ship of the line Marengo. Linois had sailed to the Indian Ocean in 1803 before the declaration of war, under orders to install garrisons in the French and Dutch colonies in the region and to prey on lightly defended British merchant shipping. One of the richest and most significant targets was the "China Fleet", an annual convoy of East Indiamen from China and other Far Eastern ports that carried millions of pounds' worth of trade goods. Although these large vessels were accompanied by numerous smaller merchant ships, news of the outbreak of war had only just arrived in the Pacific and the only warship available to defend the fleet was the small HEIC armed brig Ganges. Dutch informants notified Linois of the fleet's destination and date of departure from Canton while he was anchored at Batavia on Java, and he sailed in search of the convoy on 28 December 1803, eventually discovering it in early February. Although no warships protected the convoy, Commodore Dance knew that lookouts could, from a distance, mistake a large East Indiaman for a ship of the line. He had his Indiamen formed into a line of battle and raise flags that indicated his fleet included part of the Royal Navy squadron then operating in the Indian Ocean. Although Linois's ships were clearly superior, the British reaction unnerved Linois and he quickly broke off combat. Dance continued his ruse, pursuing Linois for two hours until the body of the convoy was safe. King George III knighted Dance for his courage and various mercantile and patriotic organisations awarded him large sums of money, while both the Emperor Napoleon and Linois's own officers personally castigated the French admiral for his failure to press the attack against a weaker and extremely valuable enemy. Although he remained in command of the squadron for another two years and had some minor success against undefended merchant ships, he suffered a string of defeats and inconclusive engagements against weaker British naval forces. Ironically, Linois was captured at the action of 13 March 1806 by a numerically superior British battle squadron which he had mistaken for a merchant convoy.

Өмірбаян

Наполеон соғыстары кезінде британ экономикасы Британ империясымен, әсіресе Британдық Үндістандағы құнды отарларымен сауда жасау мүмкіндігіне байланысты болды. Континенттер аралық сауданы Үндістанның губернаторлары, Құрметті Шығыс Үндістан компаниясы (HEIC) «Ост-Индиандар» деп аталатын үлкен, жақсы қаруланған сауда кемелерінің флотын пайдалана отырып жүргізді. Бұл кемелер 500-1200 номиналды тонна жүкті (бм) тасымалдай алатын, ал қорғану үшін 36-ға дейін қару-жарақтары болған, олар пираттарға, қарақшыларға және шағын әскери кемелерге қарсы қолданылды. Дегенмен, олар қалыпты жағдайда жау фрегатымен немесе желілік кемемен күресуге қабілетті емес еді. Олардың қарулары көбінесе нашар сапалы болды, ал экипажы әскери кемелерге қарағанда кішірек және жақсы даярланбаған. Шығыс Үндістан компаниясының мақсаты – жүктері мен жолаушыларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, жаудың әскери кемелерін шайқаста жеңу емес. Осы кемшіліктеріне қарамастан, Шығыс Үндістан кемелерінің үлкендігі алыстан қарағанда, олар желілік кемеге ұқсас көрінетін, бұл көбінесе бояу және жалған зеңбіректермен күшейтілді. 1797 жылдың 28 қаңтарында Бали бұғазындағы оқиға кезінде, эскортсыз Шығыс Үндістан кемелерінің конвойы осы ұқсастықты пайдаланып, күшті француз фрегат эскадрильясын қорқытып, күресусіз кері қайтарды. 1799 жылдың ақпан айында Макаодағы конвойға француз-испан эскадрильясының шабуылы Макао оқиғасында Корольдік флоттың шағын эскорт эскадрильясымен ұрыссыз тоқтатылды. Шығыс Үндістан кемелері Үндістан мен Қиыр Шығыстағы порттарға жиналатын, содан кейін Британияға үлкен конвойлармен, көбінесе миллиондаған фунт сауда тауарларын тасымалдайтын. Бұл сапар әдетте алты айға созылатын, содан кейін кемелер Үндістанда орналасқан британдық күштерді күшейту үшін әскерлер мен жолаушыларды алып қайтарған. «Ел кемелері» – жергілікті сауда үшін жалға алынған, кейде ХЭИК-тен тәуелсіз шағын сауда кемелері, олар көбінесе конвойларға қосылатын. Кемелерін пираттардың тонауынан қорғау үшін ХЭИК жеке флотын шағын қарулы кемелермен ұстады. Бұл кемелер кіші рейдтерге қарсы тиімді болды, бірақ кәсіби әскери кемелерге қарсы емес. Үнді мұхиты саудасының маңыздылығын түсінген және оны соғыстың басталуынан бастап қауіпке ұшыратуды көздеген бірінші консул Наполеон Бонапарт 1803 жылдың наурыз айында Үндістанға эскадрильяны жіберуге бұйрық берді. Бұл күш контр-адмирал Шарль Александр Дюран Линоидің басқаруында болды және құрамында «Маренго» желілік кемесі мен үш фрегат болды. Линоис соғыс басталғаннан кейін британдық кемелерге шабуыл жасау бұйрығымен Франс аралынан жұмыс істеді. Бастапқыда Үндістанның Пондичерри қаласына барған Линоис шілде айында контр-адмирал Питер Рейнирдің басқаруындағы британдық эскадрильямен кездесті, бірақ 16 мамырда Наполеон соғыстары басталғаны туралы хабарлар тамыз айында Франция аралына жетті. Француздық шабуылдау базаларын нығайтуға бел буған Линоис Реюньон мен Батавияға әскерлер мен жабдықтарды түсірді. Операция кезінде ол француз фрегаты «Аталант» фрегатын Маскатқа жіберді, көптеген жеке елдік кемелерді басып алды және британдық Бенкулен сауда бекетін өртеп жіберді. 10 желтоқсанда ол қыстау үшін Батавияға ішкі асты. Көп ұзамай хабаршылар Батавияға британдық «Қытай флотының» құрамы мен кететін күні туралы хабарлады, бұл Линоисті оны ұстап алуға баруға мәжбүр етті. 28 желтоқсанда Линоидің эскадрильясы – «Маренго», фрегаттар француз кемесі «Бель Пул» және француз фрегаты «Семиллант», корвет француз корветі «Берсо» және голланд бригі голланд бригі «Авентурье» Батавиядан кетіп қалды. Кемелерде алты айға арналған азық-түлік болды, өйткені Линоис Оңтүстік Қытай теңізіндегі Малака бұғазына жақын жерде ұзақ мерзімді қарауыл күтті. Кантондағы тыңшылар Қытай флотының құрамы мен кететін күні туралы Линоиске Батавияда хабарлады, бірақ Кантондағы голландтық хабаршылар конвойды Корольдік әскери-теңіз флотының әскери кемелері ертіп бара жатқаны туралы жалған хабарларды жеткізді, бұл хабарларды британдық билік әдейі орналастырған болуы мүмкін. Меритон конвойдың сыртқы және нақты жағынан кез келген шабуылдан қорғайтын күшті екенін айтты. «Альфредтің» капитаны Джон Фаркхарсон Меритонға қарсы шығып, Шығыс Үндістан кемелерінің экипаждары өте нашар даярланған, егер олар қатаң жаумен бетпе-бет келсе, бір-бірін өзара қорғай алмайды деп мәлімдеді. Ақырында комитет конвойды енді кешіктіре алмаймыз деп шешті және команданы ең тәжірибелі капитанға, коммодор Натаниел Дансқа – теңізде 45 жылдан астам қызмет еткен офицерге – «Ирл Кемден» Шығыс Үндістан кемесінде берді.

During the Napoleonic Wars, the British economy depended on its ability to trade with the British Empire, particularly the valuable colonies in British India. The intercontinental trade was conducted by the governors of India, the Honourable East India Company (HEIC), using their fleet of large, well armed merchant vessels known as East Indiamen. These ships were of between 500 and 1200 nominal tons burthen (bm) and could carry up to 36 guns for defence against pirates, privateers and small warships. They were not, however, capable under normal circumstances of fighting off an enemy frigate or ship of the line. Their guns were usually of inferior design, and their crew smaller and less well trained than those on a naval ship. The East Indiamen sought to ensure the safety of their cargo and passengers, not defeat enemy warships in battle. Despite these disadvantages, the size of East Indiamen meant that from a distance they appeared quite similar to a small ship of the line, a deception usually augmented by paintwork and dummy cannon. At the Bali Strait Incident of 28 January 1797 an unescorted convoy of East Indiamen had used this similarity to intimidate a powerful French frigate squadron into withdrawing without a fight. In February 1799 an attack by a combined French Spanish squadron on the assembled convoy at Macau was driven off in the Macau Incident without combat by the small Royal Navy escort squadron. The East Indiamen would gather at ports in India and the Far East and from there set out for Britain in large convoys, often carrying millions of pounds' worth of trade goods. The journey would usually take six months and the ships would subsequently return carrying troops and passengers to augment the British forces stationed in India. "Country ships", smaller merchant vessels chartered for local trade, sometimes independently from the HEIC, would often join the convoys. To protect their ships from the depredations of pirates, the HEIC also operated its own private navy of small armed vessels. In combination, these ships were an effective deterrent against smaller raiders, but were no match for a professional warship. Understanding the importance of the Indian Ocean trade and seeking to threaten it from the start of the inevitable war, First Consul Napoleon Bonaparte ordered a squadron to sail for India in March 1803. This force was under the command of Contre Admiral Charles Alexandre Durand Linois and consisted of the ship of the line Marengo and three frigates. Linois operated from the island base of Île de France with orders to attack British shipping once war had begun. Sailing initially to Pondicherry in India, Linois had a close encounter with a British squadron under Rear Admiral Peter Rainier during July, but was at Île de France in August when news arrived that the Napoleonic Wars had started on 16 May. Determined to fortify the French raiding bases in the region, Linois landed troops and supplies at Réunion and Batavia. During the operation he despatched the frigate French frigate Atalante to Muscat, captured numerous individual country ships, and burned the British trading post of Bencoolen. On 10 December he anchored at Batavia for the winter. Shortly thereafter, informants passed to Batavia the composition and date of departure of the British "China Fleet", leading Linois to set out to intercept it. On 28 December, Linois's squadron—consisting of Marengo, frigates French ship Belle Poule and French frigate Sémillante, the corvette French corvette Berceau and the Dutch brig Dutch brig Aventurier—departed Batavia. The ships carried six months' worth of provisions as Linois had anticipated an extended patrol in the approaches to the Strait of Malacca in the South China Sea. Spies based in Canton had passed the composition and date of departure of the China Fleet to Linois in Batavia, but the Dutch informants at Canton had also passed on false reports that Royal Navy warships were accompanying the convoy, reports that may have been deliberately placed by British authorities. Meriton advised that the convoy was powerful enough in both appearance and reality to dissuade any attack. John Farquharson, captain of Alfred, opposed Meriton, arguing that the crews of East Indiamen were so badly trained they would be unable to mutually defend one another if faced with a determined enemy. Eventually the Committee decided it could delay the convoy no longer and awarded command to the most experienced captain, Commodore Nathaniel Dance—an officer with over 45 years' service at sea—in the East Indiaman Earl Camden.

Шайқас

14 ақпан 1804 жылы сағат 08:00-де Малакка бұғазының шығыс кіреберісіне жақын, оңтүстік-батыста Пуло Аура аралы көрініп тұрғанда, «Индиман Роял Джордж» кемесі арал жағынан конвойға қарай келе жатқан үш желкенді кемені хабарлаған сигнал берді. Бұл Линуа эскадрильясы еді, ол өткен айдан бері конвойдың келуін күтіп, аймақта шарлап жүрген. Дэнс бриг «Гангс» және «Альфред», «Роял Джордж», «Бомбей Касл» және «Хоуп» индимандық кемелеріне белгісіз кемелерге жақындап, оларды тексеруге бұйрық берді. 13:00-ге қарай Дэнс қаруларын дайындап, конвойын қайта құрды, үлкен индимандық кемелер француз шабуылына соғыс кемелері сияқты қарсы тұру үшін тізімге тұрды. Линуа кейіннен сауда конвойына шабуыл жасауды кешіктіргенін сақтық қажеттілігімен түсіндірді: 15 ақпанның таңында британдықтар да, француздар да өз туларын көтерді. Дэнс Линуаны өзінің кемелерінің ішінде толық қаруланған соғыс кемелері бар екеніне көндіруді үміттенеді, сондықтан ол бриг «Гангс» және төрт жетекші кемеге көк ту көтеруді бұйырды, ал конвойдың қалған бөлігі қызыл ту көтерді. Британдық кемелерде қолданылатын ұлттық ту жүйесіне сәйкес, көк туы бар кемелер адмирал Рейньер эскадрильясына қарасты соғыс кемелері, ал қалғандары олардың қорғауындағы сауда кемелері болып саналды. Сағат 09:00-да Линуа конвойды тек бақылап тұрды, қарсыластарының табиғатына көз жеткізгенше шабуыл жасауға асықпады. Дэнс жағдайды пайдаланып, соғыс тізімін желкендік құрамға өзгертіп, конвойдың жылдамдығын арттыруға тырысты, Линуадан бұғазға жетіп алу мақсатында. Конвой оған үлкен қауіп тудырмағандықтан, Линуа ағылшын кемелеріне баяу жақындады. 13:00-ге қарай Линуаның жылдам кемелері конвойдың арт жағын оқшаулау қаупі бар екені анық болды, сондықтан Дэнс жетекші кемелеріне француз эскадрильясының алдынан өту үшін қайта бұрылуға бұйрық берді. Британдықтар маневрді сәтті орындады, ал 13:15-те Линуа Джон Фам Тимминс басқаратын жетекші «Роял Джордж» кемесіне оқ ашты. «Роял Джордж» кемесінде Хью Уотт атты теңізші қаза тауып, тағы бір адам жараланды, сондай-ақ кеме корпусы зақымдалды. Басқа британдық және француз кемелерінің ешқайсысы да одан ауыр зақымдар туралы хабарламады. 14:00-де Линуа шайқастан бас тартып, эскадрильясына желмен бірге шығысқа қарай, конвойдан алысқа, барлық желкендерін көтеріп жүзуге бұйрық берді. Соғыс кемелерінің болуын сақтау ниетімен Дэнс флагмандық кемесі «Эрл Камден» қоса алғанда, әскери ту көтерген кемелерге француздарды қууға бұйрық берді. Сауда кемелерінің ешқайсысы француздық жылдамдыққа жете алмады, бірақ қууға тырысу француздардың қайта оралуын болдырмауы мүмкін еді. Олар конвойды Англияға сүйемелдеді. Бес кит аулаушы кеме және Капитан Доридің «Кармартен» кемесі де конвойға қосылды, ал Гвинея жағалауынан «Блэкхаус» теңізде қосылды. Голланд бригі «Авантюрье» Батавияда қалдырылды және 1806 жылғы қарашада британдық күштер портына шабуыл жасағанға дейін сонда болды, содан кейін ол жойылды. Француз адмиралы кейіннен шайқастағы өзінің мінез-құлқына түсіндіруге тырысты:

At 08:00 on 14 February 1804, with the island of Pulo Aura within sight to the south west near the eastern entrance to the Straits of Malacca, the Indiaman Royal George raised a signal describing three sail approaching the convoy from the direction of the island. This was Linois's squadron, which had been cruising in the area for the previous month in anticipation of the convoy's arrival. Dance ordered the brig Ganges and the Indiamen Alfred, Royal George, Bombay Castle and Hope to approach the strange vessels and investigate, rapidly discovering they were enemy warships. By 13:00, Dance had readied his guns and reformed his convoy, with the large Indiamen formed up in line of battle to receive the French attack as if they were warships. Linois later excused his delay in attacking the merchant convoy by citing the need for caution:

At dawn on 15 February, both the British and the French raised their colours. Dance hoped to persuade Linois that his ships included some fully armed warships and he therefore ordered the brig Ganges and the four lead ships to hoist blue ensigns, while the rest of the convoy raised red ensigns. By the system of national flags then in use in British ships, this implied that the ships with blue ensigns were warships attached to the squadron of Admiral Rainier, while the others were merchant ships under their protection. At 09:00 Linois was still only observing the convoy, reluctant to attack until he could be sure of the nature of his opponents. Dance responded to the reprieve by reforming the line of battle into sailing formation to increase his convoy's speed with the intention of reaching the Straits ahead of Linois. With the convoy a less intimidating target, Linois began to slowly approach the British ships. By 13:00 it was clear that Linois's faster ships were in danger of isolating the rear of the convoy, and Dance ordered his lead ships to tack and come about so they would cross in front of the French squadron. The British successfully executed the manoeuvre, and at 13:15 Linois opened fire on the lead ship—Royal George—under the command of John Fam Timmins. Royal George had a sailor named Hugh Watt killed, another man wounded, and suffered some damage to her hull. None of the other British ships or any of the French reported anything worse than superficial damage in the engagement. At 14:00, Linois abandoned the action and ordered his squadron to haul away with the wind and sail eastwards, away from the convoy, under all sail. Determined to maintain the pretence of the presence of warships, Dance ordered the ships flying naval ensigns, including his flagship Earl Camden, to chase the French. None of the merchant ships could match the French speed, but an attempt at a chase would hopefully dissuade the French from returning. There escorted the convoy to England. Five whalers and Carmarthen, Captain Doree, also joined the convoy, with the Blackhouse, from coast of Guinea, joining at sea. The Dutch brig Aventurier was left at Batavia and remained there until a raid on the port by a British force in November 1806, when it was destroyed. The French admiral later attempted to explain his conduct during the engagement: