Кіріспе
Wiesmoor – Төменгі Саксонияның солтүстік-батысындағы Аурих округінің қаласы. Ол Нордгеоргсфенканалдың жанында орналасқан және Шығыс Фризия аймағындағы ең жас қала болып табылады, 2006 жылдың 16 наурызында қала құқығы берілді. Екі күннен кейін, 2006 жылдың 18 наурызында Висмур қаласының негізі қаланғанының жүз жылдығы тойланды. Қаланың дамуы қоршаған батпақтардан торфты өндірудің өнеркәсіптік деңгейге көтерілуіне байланысты. Висмурда жыл сайын гүл фестивалі өтеді және қала "Гүл қаласы" деп белгілі, бұл атау қаланың өнеркәсіптік жылыжайларында өсірілетін көптеген гүлдерге байланысты. Бұрын жылыжайлар қалада орналасқан, енді тоқтатылған торфты жағатын электр станциясының ысырап болатын жылуымен жылытылатын. Висмур сонымен қатар Luftkurort ресми мәртебесіне ие, қазір туризм жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады.
География
Висмур Германияның солтүстік-батысында, Солтүстік теңізден шамамен 30 км жерде, тарихи Шығыс Фризия аймағының орталығында орналасқан. Висмур қаласы мен айналасындағы аумақта 35 000 – 40 000 адам тұрады. Аурих округінің ең оңтүстік-шығысқа орналасқан қауымдастығы Висмур, Шығыс Фризия түбегінің орталық бөлігінде жатыр. Қала Аурих округіне қарасты. Шығыс жағынан Висмур Витмунд округіндегі Фридбургпен, оңтүстік жағынан Лир округіндегі Упленгенмен шектеседі. Висмурдың батысында Гроссефен ауылы, ал солтүстігінде Аурих қаласы орналасқан, екеуі де Аурих округіне қарасты. Висмурға ең жақын ірі қалалар: Вильгельмшафен (30 км солтүстік-шығысқа), Ольденбург (45 км оңтүстік-шығысқа), Бремен (80 км оңтүстік-шығысқа) және Нидерландтың Гронинген қаласы (80 км оңтүстік-батысқа). Висмур қалалық аймағының жалпы ауданы 82,99 км². Қаланың ұзындығы солтүстік-оңтүстік бағытта шамамен 11 км, ал ені шығыс-батыс бағытта 7 км шамасында. Висмур қаласы шығыс фризиялық көтерілген батпақтың орталық бөлігінде орналасқан. Бұл батпақ мұз басу кезінде пайда болған және 1900 жылға дейін 8 метрге дейін тереңдікте қабаттасқан торфтың көптеген қабаттарын қамтыды. Алғашқыда батпақтың ауданы шамамен 100 км² болған, бірақ қазіргі таңда оның көп бөлігі қаламен жабылған. Қаланың биіктігі теңіз деңгейінен 10,6 – 14 метр аралығында, ал орташа биіктігі 11 метрді құрайды. Висмур 1906 жылы жоспарланып салынған, қазіргі таңда ол 20 ғасырдың басындағы жоспарланған қаладан және қосымша 9 ауданнан тұрады. Висмурдың ерекшелігі – қаланың қазіргі барлық аудандары қала орталығынан көне.
Тарих
Висмурдың төңірегіндегі батпақ аймағы ұзақ уақыт бойы көбінесе адам қоныстанбаған. Адамның болғандығы туралы ең ерте жазбалар – Маркардсмурдан табылған тас дәуіріне тән балқы және Римге дейінгі темір дәуірінен қалған топырақ ыдыс. Бұл заттар тұрақты елді мекеннің белгісі емес, батпақта батып кеткен адамға тиесілі болуы мүмкін. Вильгельмсфендегі батпақта б.з.д. 700 жылдарға жататын мойын сақинасы да табылды. 1999 жылы Остгроссефендегі қоқыс арасынан қола дәуірінің ортасына жататын қола балта табылған. Балта Шығыс Фризияға тән, сондықтан ол осы аймақтан емес, батпаққа тасталған болуы мүмкін. 1633 жылы Висмурды қоршаған батпақ аймағының мекендеуі басталды, бірақ 1880 жылы қазіргі қала аумағында бар болғаны 100-ге жуық адам тұрды. 20 ғасырдың басында Пруссияның Ауыл шаруашылығы министрлігінің докторы Эберхард Рамм батпақтан торфты өнеркәсіптік жолмен өндіруді бастау жоспарларын жасады, бұл дәстүрлі қазық және соқа әдістерінің орнына ірі машиналардың көмегімен іске асырылатын болады. Сонымен қатар, доктор Рамм Карл Фридрих фон Сименспен бірлесіп, аймақта жаңа торфты жағатын электр стансасын салуды жоспарлады. 1906 жылы аймақты сумен қамтамасыз ету үшін Нордгеоргсфехн-канал батпақ арқылы салынды. Бастапқыда жұмыс істеуге мамандар мен түрме жұмысшылары келді, ал 1907 жылы Висмурға алғашқы тұрғындар келе бастады, ал 1909 жылы торф электр стансасы жұмыс істеді. Зауыт бастапқыда 1921 жылға дейін Siemens компаниясына тиесілі болды, содан кейін оны Солтүстік-Батыс Германия электр станциялары компаниясы (Nordwestdeutschen Kraftwerke AG) сатып алды. Зауыт электр қуатын Эмстен төменгі Эльбаға дейін жеткізді. 1925 жылдан бастап электр стансасының қалдық жылуы жылыжайларды жылыту үшін пайдаланылды, бұл жыл бойы гүлдер мен көкөністер өсіруге мүмкіндік берді. Wiesmoor-дағы жылыжайлардың ауданы шамамен 75 000 шаршы метрді құрады, ол сол кезде Еуропадағы ең ірісі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Висмурде құл еңбек лагері болды, онда Польша, Югославия, Кеңес Одағы және Франциядан көптеген азаматтық тұтқындар әкелінді. 1942 жылдың мамырынан 1945 жылдың мамырына дейін анасы мен үш бауырымен бірге польшалық жасөспірім ретінде қамалған Евгений Попиларцтың айтуынша, үлкен жасөспірімдер мен ересектер торф қазып, ал кіші жасөспірімдер мен жасөспірімдер тар теміржол желісінде жүк вагондарын итеріп, пойызды құрастыру үшін төмен қарай қарайтын. Балалардың ауыртпалығын арттыру үшін көбінесе Vorarbeiter деп аталатын неміс күзетшісі немесе украиндық серіктесі жүкті вагонның үстінде отырып, бұйрықтарды айқайлап тұратын. Тұтқындардың жағдайы өте нашар болды, есіктері дұрыс жабылмаған, едендері шіріген, түсте, әсіресе суық айларда, тышқандар мен құрттар тұтқындардың бөлмелеріне кіретін. Евгенийдің айтуынша, күнделікті рацион "өмірді сақтап қалуға жеткіліксіз, ал өлімге жол беретін азық тым көп болды". Лагерь ашық болғанымен, көтерілістің алдын алу үшін қарапайым қауіпсіздік шаралары болды, сондықтан бұл азаматтық құл жұмысшылардың қашуына ешқандай үміт болмады. Алайда, бұл лагерьде бір ерекшелік болды, ол совет тұтқындарына арналған бөлім. Олардың бақытсыздығы, Евгенийдің айтуынша, тікенді сыммен қоршалып, аштықтан өлгені, олар қорадағы жерді шөптерден, тамырларынан және барлығынан табалды. Оларды "бір тілім нан" "кусок хлеба" деп сұрап, неміс, украин, эстон, латыш және литва күзетшілері мазақтады. Егер құл жұмысшы осы бақытсыз кеңестік тұтқындармен өз үлесін бөлісуге тырысса, тіпті бір темекі шеккені үшін де атылатын. Әрине, құлдарды "тиімдірек" жұмыс істету үшін ұрып-соғу кең таралған. Егер құл ауырып, жұмыс істей алмаса, тамақтандырылмайтын. Азық-түлік мөлшерін арттыру үшін құлдарға жергілікті шаруалар үшін қосымша жұмыс істеуге рұқсат етілді. Мысалы, бал, аспирин және басқа да заттарды ауру туыстары үшін бірнеше мейірімді шаруа отбасыларынан осылай алуға болатын. Евгений өзінің ауруын есіне түсіріп, жұтқыншақтағы ісікке балдың осылай алынуын айтады. Қосымша жұмыс аяқталғаннан кейін құл жұмысшылар үйге қайтуға тыйым салынған уақытты сақтап, кешкі Апелге барарларына оралады деп күтілді. Эмден, Вильгельмшафен, Ольденбург және Бремен қалаларының жақын орналасуына байланысты Висмур түнде RAF және олардың одақтастары мен басқалары, ал күндіз USAAF қолданған негізгі әуе дәліздерінің астында болды. Ауа райының қолайлы болғаны үшін түнде және күндіз жиі әуе шабуылдары болды. Түнде RAF және басқалары (поляктар, чехтар, норвегиялықтар, голландтар және оңтүстік африкалықтар) мақсаттарын көбінесе қате жіберіп, жарықшамдар мен сынықтарды Висмур төңірегіне тигізіп, оларды торф батпақтарына сіңіріп алатын. Евгений тұтқындар тамақ ұрлағаны үшін жарылмаған бомбаларды (UXB) залалсыздандыруға міндеттелгенін, оның салдарынан көптеген трагедиялар болғанын есіне алды. Басқа "бұзушылықтар" үшін тұтқындарды ашық жерде дарға асу немесе күзетшілердің оқтап өлтіруі жиі кездесетін. Аймақта кем дегенде үш одақтас ұшағы құлады – бомбалаушы және екі истребитель. Олардың бірі – даңқты Tuskegee Airmen ("Қызыл құйрықтар") истребителі P-51 Mustang болды. Ұшқыш сәтті түрде парашютпен секіріп құтылды және оның эскадрильясынан бірі оны құтқару үшін қонды, оның досы ұшақтың кабинесіне кірді, ал эскадрильяның қалған бөлігі оларды жоғарыдан қорғады. Висмурдегі лагерь 1945 жылдың 5 мамырында генерал-майор Станислав Мачек басқаратын 1-ші поляк бронетандық дивизиясының алдыңғы бөлімдерімен босатылды. Екі күннен кейін дивизия Вильгельмшафендегі Kriegsmarine базасының командирінен капитуляцияны қабылдады, онда Германияның U-катерлерінің көп бөлігі орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ernst Benary гүл компаниясы тағы жиірек жылыжайлар салып, 40 гектар жерге гүл еккен. Бұл Висмурдың "Гүл қаласы" ретінде дамуының бастамасы болды. Осы кезде жыл сайын шамамен 40 000 адам қалаға келіп, ванна, ашық аспап сахнасы салу және саябақты денсаулық сақтау орнына кеңейту жоспарлары жасалды. 1951 жылы Висмурдің шекарасы қайта сызылды, бірнеше жергілікті ауылдар қала құрамына енді және аймақ Аурих округіне қосылды. 51,64 шаршы километр аумақты құрайтын Висмур сол кезде Шығыс Фризиядағы ең ірі қала болды, онда 5 166 тұрғын тұрды. 1952 жылы Германияда алғашқы гүл фестивалі немесе Blütenfest өтті. Сол жылы торф электр стансасы шамамен 1 200 адамды жұмысқа алды және жылына шамамен 120 000 тонна торф өндірілді. Тағы 200 адам жылыжайларда жұмыс істеді, олардың өнімдері, мысалы, помидор мен қияр, көрші елдерге экспортталды. Торф электр стансасы 1966 жылы жабылып, қуаты жоғары газ турбиналық электр стансасымен ауыстырылды. Электр стансасының жабылуынан туған жұмыс орындарының жоғалуына қалалық Bohlen and Doyen компаниясының өсуі көмектесті, ол қазір қаладағы ең ірі жұмыс берушіге айналды. 1972 жылы жергілікті шекараларға тағы өзгерістер енгізілді, Висмур көбірек ауылдарды қосып алып, өлшемдері мен халқы арта түсті. 1977 жылы қаланың ауасының жоғары сапасына байланысты Luftkurort, яғни ауа курорты мәртебесі берілді. 1989 жылдың 13 қаңтарында, Рамштайн әуешолуынан жарты жыл өткен соң, соқтығысу орын алды...
Блютенфест
Висмурдағы гүл фестивалі алғаш рет 1952 жылы өтті. Фестиваль жыл сайын қыркүйек айының бірінші апта соңында (бейсенбіден дүйсенбіге дейін) ұйымдастырылады. Фестиваль гүл көрмелерінен және әсем безенділген көліктер шеруінен тұрады. Әр жыл сайын фестиваль кезінде жаңа Blütenkönigin, яғни Гүл патшайымы сайланады. Фестивальдің сенбі күні кешке ескі Blütenkönigin спорт алаңының үстінен парашютпен түсіп, мерекелік кештің басталу сигналын береді, ол әсем фейерверкпен аяқталады. Жексенбі күні түстен кейін жаңа Blütenkönigin таңдалады, ал дүйсенбі күні фестиваль «Kanal in Flammen» (сөзбе-сөз «жалыстағы канал») атты тамаша фейерверкпен аяқталады, ол Nordgeorgsfehnkanal және оның төңірегінде өтеді.