Кіріспе

Грекияның Лесбос аралындағы Ересос ауылы ('/ɛr//ə//s//ɒ//s/; Ερεσός; Ἔρεσος) және оның егіз жағажайлы ауылы Скала Ересу Грекияның Лесбос аралының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Бұл ауылдарды көптеген туристер барып тұрады. 1999 жылдан 2010 жылға дейін Эресос және Антисса ауылы Эресос-Антисса муниципалитетін құрады. 2010 жылдан 2019 жылға дейін Эресос Лесбос муниципалитетінің құрамында болды, ал 2019 жылдан бері Батыс Лесбос муниципалитетінің құрамында.

География

Эресос-Антисса муниципалды бірлігіне тағы бес ауыл кіреді: Мессотопос, Ватусса, Чидира, Сигри және Птеронда, олар аралдың батыс, ең шөлді бөлігінде орналасқан. Аймақты ежелгі жанартаулық қызмет нәтижесінде пайда болған, жалаңаш тасты төбелер басып алады. Скала Эресу – халықаралық туризмнің орталығы және грек отбасылары, жастар, сондай-ақ лесбияндардың таңдаған жері. Ұзын, әдемі қара жанартау құмымен және мөлдір, таза суымен Скала Эресу Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі білім беру қорынан «Көк ту» белгісін алды.

Архаикалық кезең

Византиялық Стефан, 6-шы ғасырдағы сөздік жазушы, қаланың аты Лесбостың мифтік патшасы Макардың ұлы Эресосқа байланысты деп мәлімдеді. Археологиялық зерттеулер Эресос қаласы б.з.д. 8-ші немесе 7-ші ғасырда салынғанын көрсетеді. Классикалық кезеңге дейінгі Эресос туралы мәліметтер өте сирек. Лирикалық ақын Сапфо шамамен б.з.д. 620 жылы Эресоста туған болуы мүмкін және аралдың ең маңызды қаласы Митилендегі әлеуметтік жағынан белгілі бір отбасының мүшесі болған. Сонымен қатар, аралдағы ең көне грек жазуы, б.з.д. 6-шы ғасырға жатады, ол Эресос төбелерінде табылды және ғибадатханаға тиесілі деп саналады. Эресия аумағының шеттерінде орналасқан, декоративтік лесбиялық көпбұрышты стильде салынған қорғаныс мұнаралары мен үлкен қоршаулардың қалдықтары, діни мақсатта салынған болуы мүмкін, Архаикалық кезеңде белгілі бір дәрежеде байлық пен гүлденуді көрсетеді.

Классикалық кезең

Эресос, Антисса және Пиррамен бірге, б.з.д. V ғасырында Лесбостағы кіші қалалардың бірі болды. 428 жылғы жазда Митилен Делиан лигасынан шыққанда, Эресос Митиленді қолдады. Келесі жылы ол афиналық генерал Пахестің бақылауына өтті және Метимнадан басқа аралдың басқа қалаларымен бірге афиналықтар оған дін қызметкерлерін орнатты. Пелопоннес соғысының соңғы кезеңінде Эресос бірнеше рет афиналықтар мен спарталықтардың бақылауына көшті. 412 жылғы жазда Эресос Афинадан шығып, спарталық адмирал Астиохқа қосылып, Метимнаны басып алуға әрекет жасады, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Эресос қайтадан афиналықтардың бақылауына оралды. Келесі жылы Метимнадан жер аударылғандар Эресосқа қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Афиналық қолбасшылар, Метимнадағы Трасилл және Самостағы Трасибул, Эресосты қайтарып алу үшін әскер жіберді. Афиналықтар спарталық адмирал Миндарустың әскерімен қоршалып қалғанын түсінген соң, қоршау тоқтатылды. 406 жылы Аргинуса шайқасында афиналықтардың жеңісінен кейін Эресос та аралдың қалған бөлігі сияқты афиналықтардың бақылауына өткен болуы мүмкін. Бірақ 405 жылы спарталық қолбасшы Лисандр Лесбос қалаларына гарнизон мен спарталық басшыларды орнатты, олар келесі екі онжылдыққа сақталды. 389 жылы афиналық қолбасшы Трасибул қаланы қайтарып алғаннан кейін спарталықтардың Эресос үстінен билігі аяқталды. 377 жылы Эресос Екінші афиналық лиганың мүшесі болды. 371 жылы Эресоста дүниеге келген Теофраст, "ботаниканың әкесі" ретінде танымал, өмірін Афинада өткізді, онда ол Аристотельден кейін Перипатетикалық мектептің басшысы болды. 377 жылдан 332 жылға дейін Эресия саясатының хронологиясын анықтау қиын. Фениас Эресустың тумасы болды. Афина Эресос үстінен билігін 357-355 жылдардағы әлеуметтік соғыс салдарынан жоғалтты деп есептеледі, содан кейін Эгей теңізіндегі оның ықпалы әлсіреген. Осы кезде Аполлодор мен оның бауырлары билікке келді. Бұл отбасы және олардың ұрпақтары 336 жылға дейін билікте болды, содан кейін Аттал мен Парменион Македонияның Филипп II-сінің бұйрығымен аймақта парсыларға қарсы шабуыл жасады. Эресос демократиялық мемлекет құрып, Коринф лигасына қосылған деп болжанады. 335 жылы Родос адмиралы Мемнон бұл аймақты Парсы империясына қайтарды және Аполлодор мен оның бауырларының билігін қайта орнатты. 334 жылдың көктемінде Александр Македонский Кіші Азияға шабуыл жасады, және Лесбос қалалары (соның ішінде Эресос) 334 жылдың мамырында Граникус шайқасындағы жеңісінен кейін көп ұзамай македониялық күштерге өткен деп болжанады. Төрешілер қуылды және Эресиандық демократтар қайта орнатылды. 333 жылы Родос адмиралы Мемнон Лесбос аралына қайтадан шабуыл жасады: Митиленнен басқа барлық қалаларды басып алды және Эресосқа Еврисилаус пен Агониппті төрешілер етіп тағайындады. Кейінірек, 306-301 жылдары Эрезиан демократтары Эресоста орнатып қойған ұзақ жазуда (партизандық ниетсіз емес) тирандар көптеген қылмыстар жасады деп мәлімделген, соның ішінде ерлерді қаладан қуу, әйелдерін акропольде тұтқынға алу және халықтан үлкен ақша сомасын талап ету, сондай-ақ парсыларға грек кемелеріне қарсы пираттық шабуылдар жасауға көмектесу. 332 жылы Александрдың адмиралы Македониялық Гегелохус Лесбосты парсылардан біржола қайтарып алды және Еврисилаус пен Агониппті Ескендірдің алдына Мысырға алып келді, онда олардың тағдыры жаңадан қалпына келтірілген Эрезия демократиясының қолына қалдырылды. Бұл жазуда тирандардың жасаған қылмыстары, олардың соты және өлім жазасы туралы да баяндалған. 324 және 319 жылдары Аполлодор мен оның бауырларының жер аударылған туыстары Эресосқа, ал Агонипп пен Еврисилаустың жер аударылған туыстары 306-301 жылдары оралуға тырысты, бірақ әр үш жағдайда да Эресиан демократиясы олардың жер аударылғандарын қайтаруға міндетті емес деп ойлауға сәтті болды. 301 жылы Антигонның Ипсус шайқасында жеңілгеннен кейін Кіші Азияның солтүстік-батысы мен оған іргелес аралдар Лысимах патшаға өткен, ол 281 жылы Корпудий шайқасында қайтыс болды. Келесі онжылдықтарда Митиленнен басқа Лесбос қалалары Птолемейдің ықпал ету аясына кірді. Птолемейдің Эресос қаласындағы ықпалы б.з.д. 205 жылы Птолемей V Эпифанның патшалық билікке кіруінен кейін Птолемей сотындағы саяси жанжалдар және келесі жылдары Антиох III-нің науқандары солтүстік Эгей теңізіндегі Птолемей ықпалының ыдырауына әкелді. Билік вакуумын Родос толтырды, ол көп ұзамай Эресос пен Лесбостың басқа қалаларымен одақтас келісімге келді. Б.з.д. II ғасырының бірінші жартысында Эресос Лесбос қойнонының (koinon) қамқорлығында Лесбостың басқа қалаларымен жақындасты, бұл ұйым б.з.д. VI ғасырынан бері аралда әртүрлі формаларда болған, бірақ ортақ қауіп болған кезде белсендірек болды. Осы кезеңде Эресос Риммен де байланысын нығайтты, ол Шығыс Жерорта теңізінде өсіп келе жатқан күш болды. Б.з.д. III ғасырының соңғы үштен бірінде Эресостан шыққан проксенои тізімінде екі римдік азамат еске алынған, бұл Грек Шығысындағы negotiatores-тардың ең ерте кездесулерінің бірі. Эресосқа римдік магистраттан келген хатты және римдіктерді гректердің игіліктілері ретінде құрметтейтін құжат, екеуі де б.з.д. II ғасырына жатады, Эресос, Лесбостағы басқа қалалар сияқты, Риммен жақындасуға тырысқанын көрсетеді. 167 жылы көршілес Антиссаның толықтай қирауы осыған қосымша ынталандырды.

Императорлық кезең

Римге қарсы Митридат соғыстарында (б.з.д. 88-63 жж.) Ересос қандай рөл атқарғаны және Митилене сияқты, Понттың Митридат VI-сына қарсы жеңіске жеткеннен кейін, Римге қарсы ұстанымы үшін зардап шеккені белгісіз. Алайда, Август билік құрған кезде Эресос элитасы Римге жақын болып кетті. Император Августқа, оның әйелі Ливияға және оның мұрагерлері Люций мен Гай Цезарьға табынушылық болды. Эресос халқы Гай Цезарь мен Клавдий Неронды, кейіннен император Тиберийді, белгілі бір жылдары құрметті притан етіп сайлап, оларға құрмет көрсетті – притан Эресостағы ең маңызды лауазым еді. Белгілі эресиан аристократтары императорлық культке қатысып, императорлық отбасыға арнап алтарь мен храмдар салған және олардың құрметіне мерекелер ұйымдастырып, өз ұрпақтарына римдік азаматтық алды. Фрагментті жазуда Ересос б.з.д. 12 жылы Августқа белгісіз мәселе бойынша сәлем жолдағаны айтылады. Ал б.з.д. 7-4 жылдары Рим сенаторы және Августтың досы, б.з.д. 9 жылы Тейтобург орман шайқасында жеңілген Публий Квинтилий Варус Сирияға жол тартқанда Ересосқа соғып, қаланың көрнекті отбасыларының біріне римдік азаматтық берген болуы мүмкін. Сонымен қатар, көптеген жерлеу эпитафиялары және басқа да ескерткіштер б.з.д. I ғасырдан бастап тұрақты түрде римдік халықтың болғанын көрсетеді.

Қазіргі заман

Тұрғындардың қазіргі Скала Эрессос немесе Эрессос жағажайынан (Паралия Эрессос) шамамен төрт шақырым қашықтықта орналасқан Эрессос ауылының қазіргі орнына көшірілуі 17 ғасырдың соңында болған деп есептеледі және бұл пираттардың шабуылдарынан сақтану үшін жасалған. 20 ғасырдың басында дәрігер Антониос Ар. Коукос ауылдың орналасқан жерін денсаулық және экономикалық тұрғыдан қолайсыз деп бағалап, қазіргі Эрессос жағажайына көшуді ұсынды. Ол осы ұсынысты қолдау үшін бірінші болып көшіп келді. Содан кейін басқалар да біртіндеп Эрессос жағажайына тұрақты қоныстанды. Ипсило және Питари қасиетті монастырларының қаражатымен жағажайдағы шағын шіркеудің қоршауы мен жөндеу жұмыстары жүргізілді. Эрессос жағажайының көптеген тұрғындары өздерінің үлесімен шіркеудің дін қызметкерін қамтамасыз етті.

Спорт

Эресос қаласындағы жалғыз спорт клубы – 1979 жылы құрылған және қазіргі уақытта Грекияның жергілікті футбол чемпионаттарының бірінде, грек футболының ең төменгі лигаларында ойнайтын "АО Папаниколис" (Αθλητικός Όμιλος Παπανικολής) футбол командасы. Оның аты адмирал Димитриос Папаниколис құрметіне берілген, ал негізгі түстері – қызыл және көк.

Әдебиетте

Эресос – Лоренс Дюррелдің «Сапфо: Ырымды өлеңмен пьеса» (1950) туындысының оқиға ортасы, оқиға архаикалық дәуірде өтеді; Дюррел қаланың үлкен бөлігін жер сілкінісі салдарынан теңіз астында қалдыратын эпизодты ойлап шығарады. Эресос Армистед Мопиннің «Қаланың аңыздары» сериясының алтыншы томы «Сен туралы сенімді» романында қысқаша көрінеді. «Үшінші кит» атты тарауда Скала Эрессу бетон ғимараттары мен жалпы құмды қара жағажайы бар теңіз жағалауындағы қала ретінде сипатталады. Қала ішіндегі бірнеше орын сипатталған. Олардың ішінде Монаның «Сапфо» деген жазуы бар кілтұмсықтарды тапқан алаңдағы дүкен, Мона жалғыз кереует пен шаммен жабдықталған қарапайым, таза бөлмеде тұратын «Сапфо Эрессиан» деп аталатын қонақ үй, жағажайдың соңындағы үлкен сұр жартас, онда көптеген жалаңаштанған адамдар жиналған, сондай-ақ Сапфоның тайпасына қатысқан әйелдердің орнатқан әйгілі шатырлары бар.