Кашмирдегі Исламист ұйымы: Hizbul Mujahideen

Кіріспе

Кашмирдегі исламшыл жауынгерлік ұйымы

Хизбул Муджахидин, сондай-ақ Хизб ул Муджахидин (حزب المجاھدین, ) деп те жазылады, 1989 жылдан бері Кашмирдегі көтеріліске қатысып келе жатқан Пәкістанмен байланысты исламшыл жауынгерлік ұйым. Оның мақсаты – Кашмирді Үндістаннан бөліп, Пәкістанмен біріктіру. Осылайша, ол аймақтағы ең маңызды ойыншылардың бірі болып табылады, себебі ол Кашмир қақтығысының бағытын ұлтшылдықтан джихадизмге қарай өзгертіп, наративін қалыптастырды. 1989 жылдың қыркүйегінде исламшыл жауынгерлердің бірлестігі ретінде құрылған Хизбул Муджахидин тез арада Джамаат-е Ислами Кашмирдің бақылауына өтті; ол ұйымның әскери қанаты саналады. Ұйым құрылғаннан бері Пәкістанның Әскери барлау қызметімен қолдау көрсетілді және бұрынғы Пәкістан президенті Мұхаммед Зия-ұл-Хак бастаған күш-жігер арқылы құрылды. Сонымен қатар, ол Пәкістанның саяси және әскери орталықтары Исламабад және Равалпиндиде байланыс кеңселерiне ие. Ұйым Кашмирде болған бірнеше қарулы шабуылға жауапкершілікті мойындады. Еуропалық Одақ, Үндістан, Канада және АҚШ оны террористік ұйым деп таныды. Бірақ ол Пәкістанда заңды түрде қызмет ете береді.

Жамааттың билікті басып алуы

1988 жылғы шілдеде JKLF-тің көтерілісін бастауы «Жамаат-э-Ислами Кашмир» мүшелерін «жаңа ойын басталды» деген хабардар етті. Жамааттың әртүрлі мүшелері тікелей рөлдерге қатысып, жауынгерлік топтармен бейресми қарым-қатынастар нығайтылды. «Жамааттың» жоғары басшылығы, Мұхаммед Ахсан Дармен жеке қызметте жұмыс істеген Сәйед Әли Шах Геланиден басқа, араласпады. ИСИ және «Азад Кашмирдің Ислам қауымы» «Хезбол-мұджахиддинді» «Кашмирдің Ислам қауымы» бақылауына алуға ниеттенді. 1990 жылғы 14 қаңтарда Катмандуда Пәкістан, Азад Кашмир және Кашмир аңғарының «Жамаат» ұйымдарының қатысушыларымен кездесу ұйымдастырылды. Кашмирдің «Жамаат» күштері көтеріліске тікелей араласуға қарсы болды, бұл ұйымды жойып, Үндістанның шабуылдарына жол ашады деп мәлімдеді. Бірақ Сәйед Әли Шах Гелани келіссөздер тоқтап, «Жамаатты» көтерілісшілерді қолдауға итермелеген кезде көрініс тапты. Ариф Джамалдың айтуынша, жауынгерлік әрекеттерге қатысуға шешім қабылдаған «Жамаат-э-Ислами Кашмир» «он жыл бойы жоспарлаған қатаң шараларын іске асырып, қатаң қадам жасады». «Хизбул Муджахиддиннің» құрылуы 1990 жылғы 10 маусымда ИСИ басшылығымен аяқталды. Бұл «Жамаатқа» өз мүшелерінің біреуін топтың басшысы етіп тағайындауға мүмкіндік берді, Ариф Джамалдың айтуынша, бұл «ұйымды іс жүзінде «Жамат-и Исламидің» еншілес ұйымына айналдырды». «Жамааттың» кандидаты меценат деп аталатын, ол әмірді тағайындайды, ол өз кезегінде бас қолбасшыны тағайындайды. «Жамаат» Шринагардың аудан басшысы Мұхаммед Юсуф Шахты «Хизбтің» қамқоршысы етіп тағайындады. Ол «Сәйед Салахуддин» атты әскери атауды алды және ұйымды тез арада толық бақылауға алды. 1990 жылғы шілдеде Ахсан Дар баспасөз конференциясында «Хизбул-мұджахиддин» «Жамаат» ұйымымен одақ құрғанын мәлімдеді. Бұл тек Юсуф Шахтың позициясын нығайтып, өз позициясын әлсіретті. Деобанди болған Хилал Ахмед Мир бұл хабарға қарсы шығып, өзін де шеттетіп тастады. Ол бұл топтан шығып, жаңа топ құрды, оны «Жәмиятүл Муджахиддин» деп атады. 1990 жылғы қыркүйекте Масуд Сарфраз қайтадан топтастықты нығайту үшін келді. 1989 жылы құрылған «Техрик и Джихад и Ислами» тобы да «Хизбул-Мұджахиддинмен» бірікті, оның басшысы Абдул Маджид Дар бас хатшы болып тағайындалды. Бірлесу аяқталғаннан кейін Юсуф Шах, аты Салахуддин, Азат Кашмирге кетті, онда ол топтың ИСИ-мен және Азат Кашмирдің «Жамаатпен» қарым-қатынасын басқарды. Құрылғанына дейін ұйымның құрамында 10 000-нан астам қарулы кадр болды, олардың көпшілігі Пәкістанда оқытылған, кейбіреулері Ауғанстандағы Азамат соғысы кезінде оқыған. Одан кейінгі қақтығыстарда 21 адам қаза тапты. 1991 жылдың наурыз айының соңында «Хизбул-мұджахиддер» жергілікті үкіметтен барлық тұрақты тұруға арналған куәліктердің тізімін беруді және бір ай ішінде барлық резидент еместердің штатты тастап кетуін талап етті. Сонымен қатар, «Жамаат» осы мүмкіндікті пайдаланып, «Хизбул-мұджахиддинге» ішкі жағынан кіріп, негізгі орталық лауазымдарға адал мүшелерін орналастырды. Көптеген джихадистік топтар JKLF-тен бөлініп, «Хизбул-Мұджахиддинге» қосылды. Көп ұзамай Үндістан әскерлерінің тұтқындауы орталық команданы қайта ұйымдастыруды қажет етті және қайта құруда тәуелсіз ой-пікірлері бар орташа лидер Ахсан Дардан орнынан түсуді сұрады және оның орнына радикалды «Жамаат» адамы Сәйед Салахуддин тағайындалды. Пәкістандық мемлекеттік актерлер мен Пәкістан «Жамаатының» ресурстарымен қамтамасыз етілген «Хизбул Муджахиддин» басқа да күресші топтарды нысанаға алды, жүздеген адамды өлтірді, ал 7000-нан астам адамды бейтараптандырды және қарусыздады. «Хизбул-мұджахиддер» JKLF-ке бейімделген тәуелсіздікке қарсы интеллигенция мүшелерін өлтірді. Олардың арасында Кашмирдің адам құқықтары қорғаушысы Хридай Натх Ванчуо да бар. «Хизбул-мұджахиддиннің» жауынгері Ашик Хусейн Факту оны өлтіргені үшін сотталды. Басқа да белгілі кісі өлтірулер: кардиолог және JKLF идеологы доктор Абдул Ахад Гуру, Мируаз Қази Нисар және Мируаз Маулви Фарук, Мұхаммед Мақбол Мәлік, профессор Абдул Ахад Вани, Мұхаммед Сұлтан Бхат, Абдул Ғани Лон және Абдул Маджид Дар. «Хизбул-мұджахиддин» Кашмирдің пандиттерінің өзеннен этникалық тазалаудан кейін қайтуына кедергі келтірді, Салахуддин олардың индустар агенттері екендігін айтып, олардың меншігін аукционға шығарумен қорқытты. «Хизбул-мұджахиддиннің» бірнеше мүшесі ИСИ-нің кашмирліктерге деген мінезіне наразы болды, ал белсенділердің көбісі саясаттың негізгі ағымына қосылғандықтан, олар шеттетілді. Пәкістан үкіметі көп ұзамай LOC-тегі алдыңғы бекеттеріне, ең бірінші оқ атпау саясатын сақтауға бұйрық берді. Дар көп ұзамай әскери қолбасшы лауазымынан алынды және 2002 жылдың мамырында ол бірқатар жақтастарымен бірге «Хизбтен» ресми түрде қуылды, ал «Research and Analysis Wing (RAW) агенті» деп жарияланды. Дар және бірнеше басқа бұрынғы лидерлер 2001 мен 2003 жылдар арасында «Хизбул-мұджахиддин» тарапынан өлтірілді. 2003 жылға қарай «Хизбул-мұджахиддиннің» көптеген негізгі лидерлері Азат Кашмирде болды және Кашмирде өте белсенді болмады, толығымен құламайтын, бірақ авангард тобына айналған «Хизбул-мұджахиддин» сақталды. Дегенмен, 2004 жылы ол әлі де «Кашмирдегі қақтығысқа қатысқан ең ықпалды топтардың бірі болып саналды». 2009 жылға қарай ол «Кашмирдегі күрес бренді болып есептелді, себебі Кашмирдегі зорлық-зомбылық жасаудағы тиімділігі тұрғысынан ең ірі және ең маңыздысы болды».

The launch of insurgency by JKLF in July 1988 alerted the members of the Jamaat e Islami Kashmir to the fact that "a new game has started". Informal relationships with the militant groups were strengthened, with various Jamaat members taking direct roles. The senior leadership of the Jamaat did not get involved, except for Syed Ali Shah Geelani, who worked with Muhammad Ahsan Dar in his personal capacity. The ISI and the Jamaat e Islami of Azad Kashmir were intent on bringing Hizbul Mujahideen under the control of Jamaat e Islami Kashmir. A meeting was arranged in Kathmandu on 14 January 1990, with participants from the Jamaat organisations from Pakistan, Azad Kashmir and the Kashmir Valley. The Kashmiri Jamaat was resistant to direct involvement in the insurgency, saying that it would destroy the organisation and open it to Indian assault. But Syed Ali Shah Geelani dramatically appeared when the negotiations stalled and pushed the Jamaat into supporting the insurgency. Having decided to participate in the militancy, states Arif Jamal, the Jamaat e Islami Kashmir moved to "decisive action, activating a decade of planning". The constitution of Hizbul Mujahideen was finalised on 10 June 1990, under ISI direction. It allowed Jamaat e Islami Kashmir to nominate one of its members as the leader of the group, which, according to Arif Jamal, "virtually turned the organization into a subsidiary of Jamat i Islami". The Jamaat nominee was to be called the patron, who would nominate an amir, who would in turn nominate a chief commander. Jamaat appointed Mohammad Yusuf Shah, its district chief of Srinagar, as the patron of Hizb. He took the nom de guerre of "Syed Salahuddin", and quickly consolidated total control over the organisation. In a power play, Ahsan Dar announced at a press conference in July 1990 that Hizbul Mujahideen had formed an alliance with Jamaat. This only served to strengthen Yusuf Shah's position and a weakening of his own. Hilal Ahmed Mir, who was Deobandi by persuasion, reacted against the announcement and ended up getting marginalised as well. He quit the group and set up a new one, which came to be called Jamiatul Mujahideen. Masood Sarfraz came again in September 1990 to consolidate the grouping. Tehreek i Jihad i Islami, another umbrella group formed in 1989, also merged with Hizbul Mujahideen and its leader Abdul Majeed Dar was appointed as the secretary general. After the completion of consolidation, Yusuf Shah alias Salahuddin left for Azad Kashmir, where he managed the group's relationship with the ISI as well as the Jamaat of Azad Kashmir. By the time of its establishment, the organisation asserted a strength of over 10,000 armed cadres, the majority of whom were trained in Pakistan, with some having received training in Afghanistan during the Afghan Civil War. 21 people were killed in the clashes that ensued. By the end of March 1991, Hizbul Mujahideen demanded that the local government provides the list of all permanent residence certificates and that all non residents leave the state within one month. Jamaat also scoped the opportunity and choose to infiltrate Hizbul Mujahideen from within, by installing loyal members at key central positions. Numerous jihadi factions too departed from JKLF and were subsumed within Hizbul Mujahideen. Soon enough, arrests by Indian forces necessitated a re organisation of the central command and in the reshuffle, Ahsan Dhar, a moderate leader with an independent mind was asked to step down and Syed Salahuddin, a radical Jamaat loyalist, was appointed instead. Fuelled by resources from Pakistan State actors and Pakistan Jamaat; Hizbul Mujahideen also targeted other militant groups, killing hundreds while neutralising and disarming more than 7,000. Hizbul Mujahideen also murdered several of the pro independence intelligentsia with JKLF leanings. Some of these killings included Hriday Nath Wanchoo, a Kashmiri Pandit human rights advocate. Hizbul Mujahideen militant Ashiq Hussain Faktoo was convicted for his killing. Other prominent killings included Dr. Abdul Ahad Guru who was a cardiologist and JKLF ideologue, Mirwaiz Qazi Nisar and Mirwaiz Maulvi Farooq, Mohammed Maqbool Malik, Prof. Abdul Ahad Wani, Muhammad Sultan Bhat, Abdul Ghani Lone, and Abdul Majeed Dar. Hizbul Mujahideen was instrumental in preventing the return of Kashmiri Pandits after their ethnic cleansing from the valley, Salahuddin spoke of them being Hindu agents whilst threatening to auction their properties. Several Hizbul Mujahideen members were increasingly displeased with ISI's manners of treating the Kashmiris and with more militants joining mainstream politics, they were pushed to the sidelines. The Pakistani government soon enough ordered its forward posts on the LOC, to abide by a no shoot first policy. Dar was soon removed from his role of military commander and in May 2002, he was formally expelled from the Hizb along with a number of supporters and commanders whilst being. denounced as an agent of Research and Analysis Wing (RAW). Dar and several other ex leaders were assassinated by Hizbul Mujahideen between 2001 and 2003. By 2003, most key leaders of Hizbul Mujahideen were in Azad Kashmir and they were quite inactive in Kashmir; a fragmented Hizbul Mujahideen survived a total collapse but had metamorphosed into a vanguard group. Yet, in 2004 it was still "regarded as one of the most influential groups involved in the conflict over Kashmir." As of 2009, it was supposedly "the brand name of the Kashmir militancy because of being the largest and the most important in terms of its effectiveness in perpetrating violence across Kashmir."

Құлдырау

2010 жылдардың ортасынан бастап ұйым бірнеше рет зор зардап шекті, ал 2023 жылға қарай бұрынғы күшінен айырылып, әлсіреп қалды. Ұйымның құлдырауы оның ең күшті командирлерінің бірі Бурхан Ванидің қаза тауып, өлтірілуімен басталды. 2016 жылдың 8 шілдесінде ол тағы екі экстремистпен бірге Үндістан қауіпсіздік күштерінің қолынан қаза тапты. Ванидің өлімінен кейін Кашмир аңғарында кең ауқымды наразылықтар басталды, нәтижесінде аймақта жарты жылға жуық тәртіпсіздіктер орын алды. Одан астам 96 адам қаза тауып, 15 мыңнан астам бейбіт тұрғын мен 4 мыңнан астам қауіпсіздік қызметкері жарақат алды. Оның өлімінен кейін туған зорлық-зомбылық 2010 жылғы Кашмирдегі тәртіпсіздіктерден бері аймақтағы ең ауыр жағдай ретінде бағаланды, Кашмир билігі 53 күн қатарынан коменданттық сағат енгізді. 2016 жылғы қақтығыстан кейін ұйым ауыр үлкен шығынға ұшырады, келесі 6 жылдың ішінде 200-ден астам жауынгері қаза тапты. Ванидің орнын оның жақын серігі Сабзар Бхат басты, ол ұйымның ішінде "Ванидің жігіттері" деп белгілі бір топтың мүшесі болды. Үндістан қауіпсіздік күштері Бхаттың жастарды экстремизмге тарту үшін әлеуметтік желілерді тиімді пайдаланғанын айтты. Сабзар Бурханның жақын серігі және Хизбул Муджахиддин тобының мүшесі болды. Бұл 11 адамнан тұратын топ 2015 жылдың маусым айында камера алдында беттерін жаппай тұрып суретке түсіп, фотоларын онлайн желілерге жариялағаннан кейін танымал болды, бұл бұрынғы уақытта жасырынып, көп ақпарат бермеумен қатар болды. Сурет жастар арасында кең танымал болды. Бхат 2017 жылдың мамыр айында қаза тапты. Оның өлімі қақтығыстарға және полиция енгізген коменданттық сағатқа әкеп соқты, оның барысында Орталық резервтік полиция күштерімен болған қақтығыста бір жас адам қаза тапты. Кашмирдегі интернет және телефон байланысы аймақты тыныштандыру мақсатымен тоқтатылды. Бұрын белгілі болмаған "Кешмір моджахедтерінің Талибаны" деген экстремистік ұйым Бхат туралы ақпаратты қауіпсіздік күштеріне бергенін мәлімдеді. Бұл мәлімдеме әлі расталмады, бірақ кейбір сарапшылар бұл Кашмирдегі түрлі экстремистік топтар арасындағы шиеленістің күшеюін көрсетеді, Хизбул Муджахиддин мүшелері Закир Муса Бхатқа сатқындық жасады деп алаңдады. Келесі 3 жылдың ішінде бұл топтың барлығы бірнеше операциялар барысында Үндістан қауіпсіздік күштерімен жойылды. 2020 жылдың 10 мамырында Гази Хайдер (сонымен қатар Сайфулла және Сайфул Ислам Мир) жаңа бас операциялық командир болып тағайындалды. Бұрын ол Пулвамадағы Хизбул Муджахиддиннің аудандық командирі болған. Содан кейін, 2020 жылдың 19 мамырында Ашраф Сехрайдың ұлы, ұйымның командирі Джунайд Сехрай Үндістан қауіпсіздік күштерінің қолынан қаза тапты. 2020 жылдың 1 қарашасында Гази Хайдер Сринагарда Үндістан қауіпсіздік күштері жүргізген операция кезінде қаза тапты, осылайша Хизбул Муджахиддиннің барлық ірі және маңызды командирлері жойылды. Оның өлімінен кейін ұйым шабуылдар жасау мүмкіндігінен айырылып, тоқтап қалды. 2023 жылдың 20 ақпанында Башир Ахмад Пирді Равалпиндидегі дүкен алдында мотоциклмен келген екі адам атып өлтірді. Пир Хизбул Муджахиддиннің негізін қалаушылардың бірі және Саид Салахуддиннен кейін ұйымның екінші басшысы болды. Ол 2022 жылдың қазан айында Үндістан тарапынан террорист ретінде танылды. Оны R&AW атынан жұмыс істейтін қарулы адамдар өлтірді.

Since mid 2010s, the organization has suffered multiple losses, and by 2023 it has become skeletal of its former self. The downfall of the organization started with the killing of one of its most powerful commanders Burhan Wani. On 8 July 2016, he along with two other militants were killed by Indian security forces. Widespread protests erupted in the Kashmir valley after Wani's death, causing unrest in the valley for nearly half a year. More than 96 people died while over 15,000 civilians and more than 4,000 security personnel were injured. The violence which erupted after his death was described as the worst unrest in the region since the 2010 Kashmir unrest, with Kashmir being placed under 53 consecutive days of curfews imposed by authorities. After his encounter in 2016, the group suffered severe losses with more than 200 of its fighters killed within the span of next 6 years. Wani was succeeded by Sabzar Bhat, a close aide of his and member of group within the organization named Wani's boys Indian security forces considered Bhat effective at using social media to recruit youth towards militancy. Sabzar was a close aide of Burhan and member of a group within the hizbul Mujahideen, dubbed Wani's boys. It was a 11 member group, which had become famous when there photograph become viral in June 2015 as they posed boldly without masks in front of the camera and posted pictures online, in contrast to earlier times when they remained hidden and did not reveal much. The photo had become hugely popular among youth. Bhat was killed in May 2017. His death sparked clashes and a police imposed curfew, during which a youth was killed in clashes with the Central Reserve Police Force. Internet and phone service across Kashmir was suspended in an attempt to calm the region. A previously unknown militant group, Mujahideen Taliban e Kashmir, claimed it had provided information on Bhat to security forces. The claim remains unverified, though some analysts suggested it reflected a growing schism between various militant groups in Kashmir, with members of Hizbul Mujahideen concerned that Zakir Musa may have betrayed Bhat. Within the next 3 years, this entire group was wiped in multiple operations by Indian security forces. On 10 May 2020, Gazi Haider (aka Saifullah and Saif ul Islam Mir) was appointed the new chief operations commander. He was formerly the district commander of Hizbul Mujahideen in Pulwama. Soon after, on 19 May 2020, Ashraf Sehrai's son, Junaid Sehrai, a commander in the organization, was killed by Indian security forces. On 1 November 2020, Ghazi Haider was killed in an operation, in Srinagar by Indian security forces, thus wiping out all the major and important commanders of hizbul Mujahideen. After his death, the organization has been mount any attack and has fell into redundancy. On 20 February 2023, Bashir Ahmad Peer was shot dead outside a shop in Rawalpindi, Pakistan, by two bike borne assailants. Peer was one of the founder of Hizbul Mujahideen and 2nd in command of the organization, after Syed Salahuddin. He had also been designated as a terrorist by India in October, 2022. He was killed by Gunmen working on behalf of R&AW.