Кіріспе

Американдық суретші (1923–2012)

Пол Дженкинс (12 шілде 1923 – 9 маусым 2012) – американдық абстрактілі экспрессионизм ағымының суретшісі.

Алғашқы жылдар

Уильям Пол Дженкинс (Поль Дженкинс деп танылады) 1923 жылы Миссури штатының Канзас-Сити қаласында дүниеге келді және сол жерде өсті. Ол суретшінің әкесінің інісі, пастор Бьюрис Дженкинс (өзінің ұраны "қауіпті өмір сүру") Миссури штатының Канзас-Сити қаласындағы шіркеуін өрттен кейін қайта жаңарту үшін шақырылған Франк Ллойд Райтпен танысты. (Райт Дженкинске өнерден гөрі ауыл шаруашылығы саласында мансапты қарастыруды ұсынды.) Жас Дженкинс Томас Харт Бентонға да барып, суретші болу ниетін жеткізді. Нельсон-Аткинс мұражайының (бұрынғы Уильям Рокхилл Нельсон өнер галереясы) шығыс өнері коллекциясы оған ерте әсер етті. Өспірім шағында Дженкинс анасы Надин Херрик және жергілікті газетті ("Hometown Journal", бұрынғы "Struthers Journal") басқарған әкесімен бірге Огайо штатының Струтерс қаласына көшті. Struthers орта мектебін бітіргеннен кейін ол АҚШ Теңіз күштерінде қызмет етті және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-әуе күштеріне қабылданды. 1948 жылы ол Нью-Йоркке көшіп, "G.I. Bill" арқылы Нью-Йорктегі "Art Students League" мектебінде Ясуо Куниёсипен төрт жыл, ал Моррис Кантормен оқыды. Ол сол кезде Марк Ротко, Джексон Поллок, Ли Краснер және Барнетт Ньюманмен де танысты. 1953 жылы ол Еуропаға сапар шегіп, Сицилиядағы Таорминада үш ай жұмыс істеп, содан кейін Францияның Париж қаласына қоныстанды.

1950 жылдар

1953 жылы Нью-Йорктегі Көркемөнер студенттері лигасынан Ясуо Куниёшиден оқығаннан кейін Дженкинс Италия мен Испанияға саяхат жасап, Парижде қоныстанды, онда 1954 жылы Лиль көшесіндегі Пол Факетти студиясында оның алғашқы жеке көрмесі өтті. Пол Факетти Альфонсо Оссорионың көмегімен 1952 жылы Джексон Поллоктың туындыларын өз галереясында көрсетті, ол сол кездегі абстрактілі суретшілердің туындыларын көрсетуімен танымал болды. Дженкинстің АҚШ-тағы алғашқы жеке көрмесі 1954 жылы Сиэтлдегі Зои Дузанн галереясында өтті. Нью-Йорктегі алғашқы жеке көрмесі 1956 жылы сол кездегі жетекші галерея – Марта Джексон галереясында болды. Нью-Йорктегі Уитни американдық өнер мұражайы осы көрмеден «Дивининг Род» картинасын сатып алды. 1950-жылдары Дженкинс Нью-Йорк пен Еуропада алғашқы абстракциялық туындыларымен танымал болды. 1958 жылы Нью-Йорктегі Марта Джексон галереясында өткен Гутай көрмесінде Дженкинс Жиро Йошихарадан Осакадағы Гутаймен жұмыс істеуге шақырылды, бірақ Дженкинс бұл шақыруды орындау үшін 1964 жылға дейін күтті. Пегги Гуггенхайм 1959 жылы Париждегі суретшінің студиясынан «Осаж» атты туындыны сатып алып, кейін суретшінің туындыларын сатып алуын жалғастырды. Дженкинс ағынды бояулармен тәжірибе жасауды жалғастырды, түрлі қалыңдықтардағы ағындарда пигмент құйып, үстіне ақ сызықтар салды. Абстрактілі экспрессионист ретінде танылған Дженкинс кейде өзін «абстрактілі феномен» деп атады. Оның алғашқы жұмыстары майлы бояумен праймерленген кенепке, ал қағазға – сиямен және акварельмен жасалды. 1959 және 1960 жылдары Гёте мен Канттың еңбектерін зерттеді. Гётенің түс теориясының ықпалымен ол туындыларының атауларына «Феномена» сөзін қосып, соңынан маңызды сөз немесе тіркес қоса бастады. Суреттері туралы ол бір рет: «Мен олармен сөйлесемін, және олар қандай атау беруді қалайтынын айтады», – деді.

1970 жылдар

Мүсіндік, суретшінің өмірінде 1950 жылдары пайда болған, бірқатар туындыларымен алға шығады. 1971 жылы Филипп Павия оны Нью-Йорктегі Купер Хьюит мұражайында өткен мүсіншілер симпозиумына шақырды. Дженкинс қазіргі уақытта Нью-Йорктегі Хемпстедтегі Хофстра мұражайының мүсін бағының қорында сақталатын 2 тонналық француз әктасын қашап шығарды. Осы онжылдықта суретші «Медитация мандаласы» паркі үшін мүсін жобасының алғашқы суретін жасайды. Содан кейін «Медитация мандаласы» қоладан құйылады, сонымен қатар «Шакти Самотрас», «Эскалибур» және «Эхо камера» мүсіндері де жасалады. Суретшінің жұмыстарының шамалы белгілі бір бөлігі – коллаждар. Гарри Н. Абрамс 1983 жылы «Бұлт анатомиясы» жарияланғанға дейін суретшінің коллаждары көбіне танылмаған еді. Бірақ 1978 жылы Нью-Йорктегі Гимпель Вайтценхоффер галереясында өткен көрме, онда мүсін элементтері коллажбен үйлесім тапқан, ерекше аталады. Дегенмен, 50-жылдардың ортасында суретшінің Париж студиясына келгендер абстрактілі коллаждармен безендірілген есіктерді, сондай-ақ кейін «Хокусай аркасы» деп аталған, жапон ағаш кескіндерінен жасалған коллаждардан тұратын ішкі қабырғаны көре алатын. 1971-1972 жылдары Геральд Нордланд пен Филипп де Монтебелло ұйымдастырған кенептегі туындылардың ретроспективасы Хьюстонның Көркемсурет мұражайында және Сан-Францисконың Өнер мұражайында өтті. Вашингтондағы Коркоран өнер галереясы суретшінің акварельдерінен көрме ұйымдастырды, ол екі жыл бойы АҚШ-тың әртүрлі қалаларын аралады. Шидони қорыту зауытында ол «Төрт бұрыш» атты қоладан жасалған бірегей мүсінді құйды. 1987 жылы Жан Луи Мартинотинің бастамасымен Париж операсы Дженкинс жазған «Призма арқылы көрілген шаман» би драмасын қойды, бұл драма түстердің призма арқылы өту жолын көрсетеді. Дженкинс сахналық безендіру үшін әрқайсысы 30x40 фут болатын екі кенепке сурет салады, сонымен қатар сахнада күзетшілер рөліндегі тік кенептер, костюмдер мен жібектерді жасайды және Шаман үшін мүсіндік призмалық тұғыр құрады. «Бұлт анатомиясы» монографиясын дайындау кезінде Дженкинс француз театр режиссері және актері Жан Луи Барроның құрметіне коллаждар жасайды. Бұл коллаждар Нью-Йорктегі Франция елшілігінің Франция мәдени орталығында көрсетілді. Барроның тілегі бойынша бұл туындылар Париждегі Рено Барро компаниясының театрына, Le Théâtre du Rond Point театрына, La Maison Internationale du Théâtre театрының ашылуына жіберілді, оның символы суретшінің туындысынан жасалған. Режиссер Алан Шнайдер «Бұлт анатомиясын» Сан-Диегодағы Калифорния университетінің актерлер шеберханасына енгізеді. Дженкинс түйіршікті құйылған жамылғыларды сыпырылған призма пішіндеріне қолдана бастайды; абстрактілі коллаж элементтері кенептегі жұмыстарға біріктіріледі. Суретшінің «сөз әсерлері» мен коллаждары туралы автобиографиялық кітабы «Бұлт анатомиясы» Гарри Н. Абрамс баспасынан 1983 жылы Нью-Йоркте жарық көрді және Нью-Йорктің арт-директорлар клубынан күміс медаль алды.

1990 жылдар

1990 жылы Абба Эбан шақырғаннан кейін Дженкинс Израильге, ал келесі жылы Жапония мен Италияға сапарлады. Парижде ол тасқа "Амадейдің жеті қыры мен басқалары" атты түпнұсқа литографиялар сериясын жасады. 1991 жылы Дженкинстің "Қосылыстар мен қосымшалар" атты полиптихтері Нью-Йорктегі Гимпель Вайтценхоффер галереясында көрсетілді; Паскаль Бонафудың мәтінімен бірге осы аттас кітап жарық көрді. 1994 жылы PACA Анжеде бастама көтерген "Су және түс / L'Eau et la Couleur" көрмесі Франция бойынша екі жыл бойы көрсетілді. 1990 жылдардың соңында Нью-Мексикодағы Шидони құю зауытында суретші жасаған Медитация мандаласының болат элементтері Нью-Йорк штаты Хемпстедтегі Хофстра университетінің мүсін бағына орнатылды. 1999 жылы Хофстра мұражайы Нью-Йорк пен Парижде суретшінің 1954-1960 жылдардағы туындыларының көрмесін өткізді.

2000 жылдар

2000 жылы Огайодағы Батлер американдық өнер институтында «Су және түс» көрмесінен Дженкинстің қағаздағы туындылары қойылды. 2003 жылы Дженкинс Лондондағы Редферн галереясында көрме өткізе бастады. 2005 жылы ол Нью-Йоркте «As Above So Below» атты уақытша инсталляция үшін Сильвакан аббатханасында, Экс-ан-Прованс маңындағы Ла Рок-д'Антерондағы 12 ғасырлық цистерциан аббатханасында көрсетілуге арналған туындыларды жасады. 2005 жылы Лилльдегі Әдемі өнерлер сарайында суреттермен бірге «Œuvres Majeures» атты туындылар көрмесі өтті. 2007, 2008 және 2009 жылдары Дженкинс өзінің мұрағатынан Смитсонов институтының Америка өнері мұрағатына шамамен 5000 данасын, содан кейін жеке қағаздарын сыйға берді. 2010 жылы жаңа Крокер өнер мұражайында «Пол Дженкинс: Жарықтың түсі» көрмесі өтті, онда 50 акварель, оның ішінде ірі форматты туындылар және Париждегі Опера театрында қойылған би драмасымен бірге жасалған жұмыстар, сондай-ақ таңдалған полотнодағы суреттер көрсетілді.

Өлім

Дженкинс 2012 жылы АҚШ-тың Манхэттен қаласында 89 жасқа толуына бір ай қалғанда, аурудан көз жұмды. Оның өлімі туралы білгеннен кейін, суретші көп жылдар бойы барып тұратын Манхэттендегі Strand кітап дүкені оған арнап терезесін безендірді.