Кіріспе

XIX ғасырдағы бельгиялық суретші Альфред Эмиль Леопольд Стивенс (11 мамыр 1823 – 24 тамыз 1906) – бельгиялық суретші, әсем әйелдердің суреттерімен танымал. Оның туындылары реалистік стильде және ұқыпты аяқталған, XVII ғасыр голланд жанрлық суреттерінің ықпалы көрінеді. Мансабының басында кедей саяхандардың қиын жағдайын бейнелейтін әлеуметтік реалистік картинасымен көзге түскеннен кейін, ол жоғары орта таптың париждік өмірін бейнелейтін туындыларымен үлкен сыншылардың және халықтың құрметіне ие болды.

Отбасылық негіздер

Стивенс Брюссельде дүниеге келген. Ол бейнелеу өнерімен айналысқан отбасынан шыққан: ағасы Джозеф (1816–1892) және ұлы Леопольд (1866–1935) суретшілер болса, тағы бір ағасы Артур (1825–1899) өнер сатушы және сыншы еді. Неполеон соғыстарында Нидерландтың I Вильгельмнің әскерінде шайқасқан әкесі өнер жинаушы болған, оның ішінде Эжен Делакруаның бірнеше суреттері де бар еді. Анасының ата-анасы Брюссельдегі «Café de l'Amitié» кафесін басқарған, ол саясатшылар, жазушылар мен суретшілердің бас қосып әңгімелесетін орны болды. Стивенстердің барлық балалары сол жерде танысқан адамдарының және маңызды тұлғалардың арасында өсіп, алған әлеуметтік дағдыларының арқасында пайда көрді.

Білім

1837 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Стивенс орта мектепті тастап, Брюссельдегі Корольдік Көркем өнер академиясында оқуға түсті. Ол жерде ол Франсуа Навесті, неоклассикалық суретші және Жак-Луи Давидтің бұрынғы шәкірті, академия директоры және Стивенстің әкесінің ескі досы болды. Дәстүрлі оқу жоспары бойынша, ол алғашқы екі жыл классикалық мүсіндердің қалыптарынан сурет салды, содан кейін тірі үлгілерден сурет салды. 1843 жылы Стивенс Парижге, бұрыннан болған ағасы Жозефке қосылды. Ол Париждегі ең маңызды өнер мектебі – Көркем өнер мектебіне (École des Beaux-Arts) қабылданды. Оның директоры Жан-Огюст Доминик Ингренің шәкірті болғаны айтылғанымен, мұның рас емес болуы мүмкін.

Еңбек жолын бастауы

Стивенстің туындылары алғаш рет 1851 жылы көпшілік назарына ұсынылды, оның үш картинасы Брюссель салонына қабылданғанда. 1853 жылы Париж салонында үшінші дәрежелі медальмен, ал 1855 жылы Парижде өткен Әлемдік көрмеде екінші дәрежелі медальмен марапатталды. Сол жылы Антверпен салонында көрсетілген «Chez soi» немесе «Үйде» (қазіргі орны белгісіз) және «Суретші мен оның үлгісі» (Walters Art Museum, Baltimore) картиналары арқылы ол «la vie moderne» тақырыбында танымал болды: заманауи киім киген әдемі жас әйел және суретшінің студиясы. 1857 жылы Стивенс жеке коллекционерге алғашқы маңызды сатылым жасады, онда «Консоляция» картинасын берлиндегі коллекционер және дилер Равенэ 6000 франкқа сатып алды. Осы уақытта ол және оның інісі Париж өнер әлемінің құрамына еніп, Гонкур ағайындылары, Теофиль Готье және Александр Дюма сияқты адамдармен принцесса Матильданың сарайларында және танымал кафелерде кездесті. 1858 жылы Стивенс бай бельгиялық отбасынан шыққан Фанни Джульетта Альбертин Мари Хортенс Бланкке (1836–1891) үйленді. Эжен Делакруа осы шараның куәсі болды. Олардың төрт баласы болды: Леопольд, Жан, Кэтрин және Пьер. Стивенс әйелінің көптеген портреттерін салды, соның ішінде «Естеліктер мен өкініш» (шамамен 1874 ж.) картинасын.

Жетісті мансап

1860 жылдары Стивенс сәнді заманауи әйелдердің суреттерімен танымал болған өте табысты суретші болды. Париж мен Брюссельдегі Салондардағы көрмелері сыншылардың және сатып алушылардың ыңғайлы назарын аударды. Осы кезеңдегі оның жұмысының көрнекті мысалы – 1866 жылы жазылған «La Dame en Rose» немесе «Жасыл көйлекті әйел» (Бельгия Корольдік Көркем Өнер Мұражайлары, Брюссель) суреті. Онда интерьерде сәнді киінген әйелдің бейнесі жапондық заттардың егжей-тегжейлі зерттеуімен үйлеседі. Стивенс «жапонизм» деп аталатын сәнді талғамға ертедегі жақтас болды. 1863 жылы ол француз үкіметінен «Құрмет Легионының» (Шевалье) орденін алды. 1867 жылы Париждегі Көрмеде бірінші дәрежелі медаль жеңіп алды, онда ол және Ян Август Хендрик Лейс Бельгия бөлімінің жұлдыздары болды, сондай-ақ «Құрмет Легионының» офицеріне дейін көтерілді. Оның достарының қатарында Эдуард Мане, Эдгар Дега, Шарль Бодлер, Берте Моризо, Джеймс Эбботт Макнил Уистлер, Фредерик Базиль және Пувис де Шаванн болды, ал ол Париждегі «Кафе Гербуа» жиынындағы тұрақты қатысушы еді. Стивенс Франко-прусс соғысы кезінде Париже қамауда француздар үшін күресті, бірақ Париж коммунасы басталардан бұрын әйелі мен отбасымен Бельгияға оралды. Соғыс аяқталғаннан кейін олар қайта оралды, ал Стивенс сыншылардың мақтауына ие болды, сонымен қатар коллекционерлер арасында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 1875 жылы ол Париждегі rue des Martyrs көшесінде кең үй мен бақ сатып алды, ол оның және басқа суретшілердің, соның ішінде Эдуард Маненің 1873 жылғы «Крокет ойыны» (Франкфурт-на-Майндағы Städel мұражайы) суреттерінде бейнеленді. (Дегенмен, 1880 жылы ол жаңа көшенің құрылысына орын беру үшін үйді тастап кетті, ол оның құрметіне аталды.) 1878 жылы ол «Құрмет Легионының» командирі атанды және Салонда тағы бір бірінші дәрежелі медаль алды. Суреттерін сату арқылы айтарлықтай табыс тапқанына қарамастан, 1880 жылдары дұрыс емес инвестициялар мен артық шығындар оған үлкен қаржылық қиындықтар туғызды. Қосымша шығындар теңіз жағасындағы жазғы демалысқа байланысты болды, ал 1880 жылы дәрігер Стивенске оның денсаулығы үшін бұл қажет екенін айтты. Сондықтан суретші Париж дилері Жорж Пети оның демалысын қаржыландыру үшін 50 000 франк ұсынғанда, қуана келісті, ал оның орнына Стивенс сол кезде салған суреттерін берді. Үш жылға созылған бұл келісімнің нәтижесінде теңіз оның үшін маңызды тақырыпқа айналды, ал оның қалған өмірінде Нормандия жағалауы мен оңтүстіктегі Миди аймағындағы танымал курорттардың жүздеген көріністерін суреттеді. Олардың көпшілігі импрессионистердің ықпалын көрсететін эскиздік стильде салынған. Стивенс сонымен қатар жеке оқушылар қабылдауды бастады, олардың арасында Сара Бернхардт, Жоржетт Мюнье, Лилла Кэбот Перри, Жан Поль Синибальди және Фернан Туссен болды.

Карьерасының соңғы жылдары

Стивенс мансабының екінші жартысындағы ең маңызды туындысы – Анри Гервекспен бірлесіп салған «1789–1889 жылдардағы ғасыр панорамасы». Стивенс әйелдер мен егжей-тегжейлі бөлшектерді, ал Гервекс ерлерді, он бес көмекшінің жәрдемімен суреттеді. Бұл туынды 1889 жылы Парижде өткен Халықаралық көрмеде зор құрметке ие болды. Ол сондай-ақ, бірнеше маңызды кәсіби наградалар алды. 1895 жылы Брюсселде оның туындыларының ірі көрмесі ұйымдастырылды. 1900 жылы Стивенс Париждегі École des Beaux-Arts мектебінің құрметіне, тірі суретшіге арналған тұңғыш ретроспективті көрмесімен марапатталды. Графша де Греффулхе бастаған демеушілердің қолдауымен ол әлеуметтік беделге ие болып, халық арасында кең танылды. 1905 жылы Брюсселдегі бельгиялық өнердің ретроспективті көрмесінде суреттерін көрсетуге рұқсат етілген жалғыз тірі суретші ол болды. Осы көрмелерге қарамастан, ол туындыларын жеткілікті мөлшерде сата алмай, қаржылық жағдайы нашар болды. Ағалары мен көптеген достарынан бұрын қайтыс болған ол 1906 жылы Парижде, қарапайым бөлмеде жалғыз өмір сүрген күйі көз жұмды, бірақ төрт баласымен байланысын үзбеді.

Құрметтер

1881: Леопольд орденінің үлкен офицері.