Кіріспе

Марс кратері – Марс планетасының Маргаритифер Синус аймағында (MC 19) орналасқан, оңтүстік жоталарындағы 140 км-лік кратер. Ол американдық астроном Эдвард Синглтон Холденнің құрметіне аталған. Бұл кратер "Узбой Ландон Морава" (ULM) жүйесінің бір бөлігі болып табылады.

Сипаттама

Гусев сияқты, ол оған құятын Uzboi Vallis арнасымен және ағып жатқан сумен пайда болған сияқты көптеген ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Холден кратері Нұх немесе Геспер кезеңдерінде болған соққыдан пайда болған деп саналады. Кратердің шеті сағалармен тілінген, ал кейбір сағалардың түбінде сумен тасымалданған материалдың желкен тәрізді шөгінділері бар. Бұл кратер ғалымдар үшін үлкен қызығушылық тудырады, себебі онда көл шөгінділері жақсы сақталған. Марс тану орбиталық аппараты бір қабатында сазды минералдар бар екенін анықтады. Саз тек судың қатысуында ғана пайда болады. Кратерде екі түрлі шөгінді бар. Төменгі қабат үлкен көлде қалыптасқан. Көл сулары кратер қабырғаларынан немесе жер асты суларынан келген болуы мүмкін. Кратер қабырғаларынан келген су Марстың климаты өзгеше болған кездегі жауын-шашыннан пайда болған болуы мүмкін. Жоғарғы қабат Uzboi Vallis-те жиналған су Холден кратерінің жиегін бұзғанда қалыптасқан. Мұндай үлкен су ағынының куәсі – бетінен ондаған метр биіктікте көтерілген алып тастардың болуы. Мұндай үлкен тастарды тасымалдауға көп су керек. Холден – көптеген кіші кратерлер бар ескі кратер, олардың көпшілігі шөгінділермен толтырылған. Кратердің орталық тауы да шөгінділермен жасырылған. Холден кратері NASA-ның Марс ғылыми зертханасы үшін қарастырылған қону орны болған, бірақ Гейл кратері қону үшін тиімдірек деп табылған. Холденнің солтүстік-шығысында үлкен дельтасы бар Эберсвальд кратері орналасқан. Холденнің төменгі қабаттары Эберсвальд кратеріндегі материалдарға ұқсас болуы мүмкін деп есептеледі. Дегенмен, Холден Марс 2020 марсоходы үшін де қону орны ретінде қарастырылды. Екінші Марс 2020 қону орны жөніндегі семинарда ол іріктеуден өтіп, қонуға үміткер 8 ең жақсы орынның қатарына енді. Барлық мүмкіндіктеріне қарамастан, таңдау Жезеро кратеріне түсті.

Холден кратерінің геологиялық тарихы

Холден кратерінің айналасындағы барлық аймақты зерттеулер кратерді қалыптастырған күрделі оқиғалар тізбегін түсінуге мүмкіндік берді, оның ішінде екі түрлі көл болды. Үлкен өзендер жүйесі, яғни Өзбой Ладон Морава (ҰЛМ) жүйесі, үлкен көл орналасқан Аргире алқабынан суды шығарып таратты. Холден кратері соққы нәтижесінде пайда болғанда, жүйе шамамен бір километр биіктіктегі кратер жиегімен тосылды. Соңында, қабырғалардан ағып келген су, және мүмкін жер асты суларының қосылуымен, бірінші көлді құрады. Бұл көл терең және ұзақ өмір сүрді. Тұнбалы тау жыныстарының ең төменгі қабаты осы көлде шөгінді. Холден жиегі ағысты тоқтатып, көп су Өзбой Валлисіне жиналды. Судың бір бөлігі Ниргал Валлисінен келді, оның шығыны секундына 4800 куб метрді құрады. Бір мезгілде жиналған су Холден жиегін бұзып, 200–250 метр тереңдіктегі екінші, аз уақытқа созылған көлді жасады. Судың тереңдігі кем дегенде 50 метр болатын су Миссисипи өзенінің шығынынан 5–10 есе жылдамдықпен Холденге келді. Террасалар және ірі тастардың болуы (ондаған метрлік) осы жоғары шығын деңгейін растайды.

Марс ғылыми зертханасы

Маргаритифер Синусы төртбұрышында NASA-ның негізгі Марс марсоходы, Марс ғылыми зертханасы, "Curiosity" жіберу үшін бірнеше аймақ ұсынылды. Холден кратері ең үздік төрт аймақтың қатарына ілікті, бірақ соңғы қону орны ретінде Гейл кратері таңдалды. Холден кратері бұрын көл болған деп саналады. Марс ғылыми зертханасының мақсаты – ежелгі өмірдің іздерін табу. Алдағы миссияда тіршілік қалдықтары бар деп саналатын аймақтардан үлгілер әкелінеді деп күтілуде. Ғарыш аппаратын қауіпсіз қондыру үшін 12 мильдік тегіс, жазық дөңгелек қажет. Геологтар бұрын су жиналған жерлерді және шөгінді қабаттарын зерттеуді жоспарлап отыр. "Curiosity" марсоходы Гейл кратеріне қонғанымен, Холден MSL қону орнына үміткер болған жеті аймақтың бірі еді, сондай-ақ Эберсвальд кратері, Марл Валлис, Миямото кратері, Нили Фоссае ойысы және Оңтүстік Меридиани Планумы да олардың ішінде болды.