Кіріспе

Неміс географы, тарихшысы, педагог және теолог Антон Фридрих Бюшинг (27 қыркүйек 1724 – 28 мамыр 1793) – неміс географы, тарихшысы, педагог және теологы. Оның "Жер сипаттамасы" (Erdbeschreibung) ғылыми тұрғыдан маңызды алғашқы географиялық еңбек болды. Сонымен қатар, ол білім беру саласында да маңызды жұмыстар атқарды.

Өмірбаян

Ол 1724 жылғы 27 қыркүйекте Шаумбург-Липпедегі Штадтаген қаласында дүниеге келді. Жастық шағында әкесімен қатал қарым-қатынаста болды, бірақ Хаубер есімді дін қызметкері оның қабілетіне риза болып, оған тегін оқытуға бел буды, содан кейін Галледе оқуын жалғастыруға көмектесті. Ол жерде еңбекқорлығы мен жақсы мінез-құлқы арқасында көптеген достар тапты, ал 1748 жылы Санкт-Петербургқа елшілікке бара жатқан граф цу Линардың отбасында тәрбиеші болып тағайындалды. 1754 жылы Геттингенге көшіп барды. Геттингенде жүргенде ол ақын Кристиана Дилтиге үйленді. Осы жерде ол лютерандық нанымдардың кейбіреулерімен келіспейтін еңбегі үшін 1757 жылы кандидат болған теология кафедрасына тағайындалу мүмкіндігінен айырылды, бірақ философия профессоры болып тағайындалды. Ол неміс тіліндегі орта мектеп ұйымдастырды, ол оның басшылығымен Еуропаның солтүстігіндегі ең дамыған мектептердің біріне айналды. Маршал Мюнхпен туған келіспеушілік императрицаның жоғары лауазымға көтерілу туралы ұсыныстарына қарамастан, оны 1765 жылы Орталық Еуропаға қайта оралуға мәжбүр етті. Германияға оралғаннан кейін ол алдымен Алтонаға қоныстанды, бірақ келесі жылы оны Берлинде Ұлы Фридрих құрған танымал Грейфрайрс гимназиясының (Berlinisches Gymnasium zum Grauen Kloster) директоры болуға шақырды.

Шығармалары

Бюшингтің география, тарих, білім және дін саласындағы еңбектері, Мюзельдің «Неміс авторларының сөздігінде» тізімделген жүзден астам. Оның атағы көбінесе географиялық еңбектеріне байланысты, өйткені ол Д’Анвилльдің генийіне ие болмаса да, статистикалық географияның негізін қалаушысы деп есептеледі. Оның ең маңызды еңбегі – жеті бөлімнен тұратын «Ердебисрибенг», оның алғашқы төртеуі 1754–1761 жылдары жарық көрді және Еуропаны қамтиды, сондай-ақ бірнеше тілге аударылды (мысалы, Мёрдоктың алғы сөзімен ағылшын тіліне, алты томдық, Лондон, 1762). 1768 жылы бесінші бөлігі жарық көрді, ол Азияға арналған бірінші том болды, онда Азия Түркиясы мен Арабиясы туралы мәліметтер бар. Ол зерттеулердің мол көлемін көрсетеді және көбінесе оның шедеврі саналады. Бюшинг «Жаңа тарих және география журналы» (23 том, 4to, 1767–1793) атты құнды жинақтың редакторы болды, сондай-ақ «Жаңа карталар туралы апталық хабарлар» (Берлин, 1773–1787) журналын шығарды. Оның білім беру саласындағы еңбектері жоғары бағаланды. Биографиялық жазбаларында ол журналға бірнеше мақала жазды, ал «Танымал тұлғалардың өмірбаянына үлестер» (6 том, 1783–1789) атты құнды жинақтың ішінде Фридрих Ұлының толық өмірбаянын да қамтыды. Оның діни еңбектері аса сәтті болған жоқ. Ол қайтыс болғаннан кейін Маттиас Кристиан Спренгель және басқа бірнеше географтар оның жұмысын жалғастырды.

Отбасы

Оның ұлы Иоганн Густав Готлиб Бушинг танымал ежелгі нәрселерді зерттеуші болған.