Кіріспе

Месения патшасы Аристомен Месения патшасы болған, ол Екінші Месения соғысында (б.з.д. 685–668 жылдары) спарталықтармен күресіп, 11 жыл бойы Эра тауында оларға қарсы тұрғаны үшін танымал. Соңында тау жауға түсті, ал ол қашып құтылып, аңыз бойынша, құдайлар оны алып кеткендіктері айтылады; бірақ шындығында ол Родос аралында қайтыс болды.

Өмір

Аристомен Эпитидтер әулетінің мүшесі, Никомедтің (немесе, басқа нұсқа бойынша, Пиррдің) және Никотелеяның ұлы болды. Ол Спартаға қарсы көтерілістің бастамашысы болды және Аргос пен Аркадияның қолдауын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Дерейдегі алғашқы шайқаста көрсеткен ерлігі үшін оған патшалық тәж ұсынылды, бірақ ол тек бас қолбасшы атағын қабылдады. Оның батылдығын көрсететін оқия бойынша, ол түнгі уақытта Спартадағы "Қола үй" Афина храмына барып, "Спарталықтардан Аристоменге арналған" деген жазуы бар қалқанын орнатты. Оның қаһармандығы Стеньклар жазығындағы "Доңыз шұңқырында" спарталық және коринфтік әскерлерге қарсы Мессендіктердің жеңісіне үлкен үлес қосты. Бірақ келесі жылы Аркадия патшасы Аристократтың сатқындығы салдарынан Мессендіктер "Ұлы ордада" ауыр жеңіліске ұшырады. Аристомен мен аман қалғандар Ера тауындағы бекініске шегінді, онда олар он бір жыл бойы спарталықтарға қарсы тұрды. Бір шабуылы барысында ол және оның 50 серігі тұтқындалып, Тайгет тауындағы "Кеада" деп аталатын, қылмыскерлер тасталатын үңгірге лақтырылды. Аристомен ғана құтқарылды және көп ұзамай Эйраға оралды. Аңыз бойынша, ол құлай бергенде бір бүркіт оны ұстап алған, ал түлкінің құйрығынан ілгеліп, үңгірге кіретін тесікке жеткен. Аристоменнің болғанына күмән келтіруге ешқандай нақты себеп жоқ, бірақ оның тарихы, Паузанияның баяндауы бойынша, негізінен крит ақыны Рианның (шамамен б.з.д. 230 ж.) "Мессеника" поэмасына сүйенеді және көптеген қиялдаулармен толысқан. Бұл қиялдаулар, әдетте, б.з.д. 369 жылы Мессена қаласы негізделгеннен кейін пайда болған. Аристоменнің мүсіні ондағы стадионда орнатылды: оның сүйектері Родостан әкелініп, бағанамен жабдықталған қабірге қойылды. Бес ғасырдан астам уақыт өткен соң да оған құрмет көрсетіліп, оның ерліктері әндерде жиі орындалды.

Әдебиетте

Аристомен – Ф. Л. Лукастың Паузанияның еңбектеріне негізделген, Мессен тарихына арналған "Мессен құтқарылды" (1940) атты өлең драмасының басты кейіпкері.