Кіріспе

II Аристобул (/æ//r//ᵻ//s//t//ə/'/b//j//uː//l//ə//s/, Ἀριστόβουλος Aristóboulos) – Хасмоней әулетінен шыққан еврей бас діни қызметкері және Яһудея патшасы, б.з.д. 66 жылдан б.з.д. 63 жылға дейін билеген.

Отбасы

Аристобул – патша және бас діни қызметкер Александр Янней мен Саломе Александраның кіші ұлы. Александрдың б.з.д. 76 жылы қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Яһудеяны биледі және 73 жылы үлкен ұлы Хиркан II-ні бас діни қызметкер етіп тағайындады. 67 жылы Саломе қайтыс болғаннан кейін, патшалық та Гирканға көшті. Аристобулдың дін мен саясатқа қатысты көзқарастары қайтыс болған әкесіне ұқсас еді. Ол тірісінде анасының билігіне таласты. Ол садукейлердің қолдаушысы болып, олардың мүдделерін патшайымға жеткізді. Патшайымның садукейлерге берген көптеген бекіністері, сырттай парызшылдардан қорғану үшін берілгенімен, шын мәнінде Аристобулдың үкіметті басып алуына дайындық еді. Патшайым оның әскери құлшынысын Яһудеядан тысқары бағыттап, оны Птолемей Меннейге қарсы жіберді (б.з.д. 70-69 жж.); бірақ бұл жорық сәтсіз аяқталған соң, Аристобул қайтадан саяси интригаларын бастады. Ол Иерусалимнен жасырын түрде шығып, өзінің қарт анасына қарсы соғыс ашу ниетімен көптеген бекіністерді бақылаған достарына қосылды. Бірақ патшайым осы уақытта қайтыс болды, және ол бірден қаруын ағасы Гирканға, яғни тақтың заңды мұрагеріне бұрды.

Көтеріліс

Гиркан әкесі Александр Янней сияқты садукейлерге көңіл білдіргендей көрінеді. Аристобул ағасынан қарсы шықты. Осы қақтығыс салдарынан, парызшілер осы кезде осал жағдайда болған сияқты. Гиркан жалдамалы әскерлері мен ізбасарларымен Аристобулға қарсы жорыққа шықты. Екі бауыр Иерихон маңында шайқасты, және Гирканның көптеген әскерлері Аристобулға кетіп, соның жеңіске ие болуына себеп болды. Гиркан Иерусалимнің бекінісіне синып, бірақ Аристобулдың ғибадатхананы басып алуы Гирканды қарсылық көрсетуден айырды. Содан кейін келісім жасалды, оған сәйкес Гиркан тақтан да, бас діни қызметтен де бас тартуға тиіс болды, бірақ соңғысының кірісінен пайда көруге құқылы болды. Алайда, бұл келісім ұзаққа созылмады, себебі Идумеялық Антипатр Гирканды Аристобул оның өлімін жоспарлап отырғанына көндіріп, Набатейлердің патшасы Аретас III-ге паналауға шақырды. Набатейлер 50 000 әскермен Иерусалимге қарай жорық жасап, бірнеше ай бойы қаланы қоршады.

Римдіктердің араласуы

Бұл азаматтық соғыста римдік генерал Помпей Понт патшалығы мен Селевкидтер патшалығын жеңді. Ол Селевкидтерге қарасты Сирияны басып алу үшін өзінің орынбасары Марк Эмилиус Скаврды жіберді. Хасмонейлер римдіктердің одақтастары болғандықтан, екі бауыр Скаврға жүгініп, сыйлықтар мен уәделер арқылы оны өз жағына көндіруге тырысты. Скавр 400 талант сыйлық алып, Аристобулдың пайдасына шешім қабылдап, Аретасқа әскерін кері шегінуге бұйырды. Кері шегіну кезінде набатейлер Аристобулдан күйреуге ұшырады. 63 жылға қарай Сирияға келген Помпейге екі бауыр және бүкіл әулетті жоюды қалаған үшінші тарап өкілдерін жіберді, бірақ ол шешімді кейінге тықты. Ол үлкен, әлсіз бауыр Хиркан II-ні Аристобул II-ге қарағанда жақсы көріп, оны Рим империясының сенімді одақтасы деп санады. Помпей бірнеше шайқаста еврей әскерін жеңіп, Иудеяның бекіністерін басып алды. Аристобул мен оның ұлдары Александр мен Антигон б.з.д. 63 жылы тұтқынға алынды. Аристобул Помпейге күмәнданып, Александрион бекінісіне бекінді, бірақ римдіктер оның әскерін қайта жеңгеннен кейін ол басылып, Иерусалимді оларға беруге міндеттенді. Алайда, оның көптеген ізбасарлары қақпаны ашуға келмейтін болғандықтан, римдіктер қаланы қоршап алып, күшпен басып алды, қала мен ғибадатханаға ауыр зиян келтірді. Гиркан бас діни қызметкер ретінде қайта орнатылды, бірақ саяси билігінен айырылды. Аристобул II 57 жылы қашып, Иудеяда Римге қарсы көтеріліс ұйымдастырды, содан кейін Сирия провинциясының консулы Авл Габиний оны Махаерусте ұстады. Габинийдің жетекшісі Марк Антоний бірнеше адамды Аристобулдың бекінісіне көтеріліп, оның күштерін басып тастауға жетектеді. Тұтқынға алынған Аристобул 49 жылға қарай Юлий Цезарь тарапынан босатылып, Иудеяны Помпейге қарсы қайтару үшін жіберілді. Ол ұлы Александрмен Иудеяға жол тартқанда, "Помпейдің жақтастары оған берген удан қайтыс болды". Оның ұлы Александр Антиохияда римдік қолбасшы Сципионмен басылып тасталды. Оның ұлы Антигон парфтардың көмегімен Римге қарсы көтеріліс ұйымдастырып, 40 жылы патша және бас діни қызметкер болды, бірақ 37 жылы римдіктер тарапынан жеңіліп, өлтірілді.