Кіріспе
II ғасырдағы грек дәрігері Аретей – ежелгі грек дәрігерлерінің ең танымалдарының бірі. Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол, болжам бойынша, Кіші Азиядағы (қазіргі Түркия) Рим провинциясы Каппадокияның тумасы немесе азаматы болған, және б.з. II ғасырының екінші жартысында өмір сүрген болуы мүмкін. Оны көбінесе "Каппадокиялық" (Καππάδοξ) деп атайды.
Aretaeus is one of the most celebrated of the ancient Greek physicians. Little is known of his life. He presumably was a native or at least a citizen of Cappadocia, a Roman province in Asia Minor (modern day Turkey), and most likely lived in the second half of the second century AD. He is generally styled "the Cappadocian" (Καππάδοξ).
Диагностикалық әдіс
Аретей иондық грек тілінде жазды. Оның аурулар туралы жазған сегіз трактаты бүгінге дейін сақталған және ежелгі грек-рим медицинасының ең маңызды еңбектерінің қатарында саналады. Оның құнды еңбегі симптомдардың егжей-тегжейлі сипатталуында және аурулардың диагностикалық ерекшеліктерін анықтауда үлкен дәлдікті көрсетеді. Ол практикасында көбінесе Гиппократтың әдісін ұстанды, бірақ жүйенің «табиғи қызметтеріне» одан аз көңіл бөлді; және Медицина Әкесінің практикасына қайшы, олар оған зиянды болып көрінген жағдайда, оларға қарсы күресуден тартынбады. Аретей көптеген аурулардың клиникалық сипаттамаларын ұсынды, олардың ішінде астма, эпилепсия, пневмония, тетанус, жатырдың қатерлі ісігі, бауырдың қатерлі ісігі және түрлі ақыл-ес бұзылыстары туралы классикалық есептер берді. Ол жүйкелік аурулар мен психикалық ауруларды ажыратты және истерия, бас аурулары, мания және меланхолияны сипаттады. Оның неврологиялық аурулар туралы ойларының кейбірі 19 және 20 ғасырлардағы ұғымдарды болжады. Ол целиакия ауруын тұңғыш рет сипаттап, оны іш ауруы, коилиакоз деп атады. Сондай-ақ ол қант диабеті туралы алғашқы мәліметтерді жазды. Аретейдің түрлі ауруларды емдеу туралы берген есебі қарапайым және сақ есті жүйені көрсетеді, бұл жүйе белгілі методиктерге қарағанда күштірек. Осылайша ол белсенді тазартқыштарды еркін қолданды; есірткілерге қарсы болмады; қан кетуден әлдеқайда аз тартынды; және оның Materia Medica-сы мол және тиімді болды. Жалпы айтқанда, Гиппократтың заманынан бері ежелгі дәрігерлердің арасында кез келген ерекше пікірлерге берілгендіктен кемшіліктері аз болған сияқты, және олардың аурудың көріністері мен емдеуі туралы есебі кейінгі тәжірибелердің сынағына жақсы төтеп берді деуге болады. Кейбір авторлар Аретейді пневматиктер қатарына жатқызады, өйткені ол осы сектаға тән ілімдерді ұстанды; басқа жүйелі авторлар, оны эклектиктер қатарына жатқызуға құқылы деп санайды.
Шығармалары
Аретейдің еңбегі сегіз кітаптан тұрады: екеуі – De causis et signis acutorum morborum, екеуі – De causis et signis diuturnorum morborum, екеуі – De curatione acutorum morborum және екеуі – De curatione diuturnorum morborum. Олар көбінесе толық сақталған, бірақ бірнеше тараулары жоғалған. Бұл шығарма алғаш рет Юниус Паулюс Красс (Джиунио Паоло Грасси) тарапынан 1552 жылы Венецияда латын тіліне аударылып, Ефестік Руфпен бірге жарық көрді. Алғашқы грек басылымын 1554 жылы Париж қаласында Якоб Гупил жариялады, ол Красс нұсқасынан толық болды. 1723 жылы Джон Уиган редакциялаған Оксфордтағы Кларендон баспасында үлкен фолио басылым жарық көрді, онда жетілдірілген мәтін, жаңа латын нұсқасы, ғылыми диссертациялар мен түсіндірмелер және Мишель Мейтердің кең индексі бар еді. 1731 жылы Герман Боерхаве жаңа басылым шығарды, оның мәтіні мен латын нұсқасы Виган басылымынан бұрын жарық көрген; бұл басылымда Пьер Пети мен Даниэль Вильгельм Триллердің түсіндірмелері қамтылған. К. Г. Кюхн басылымы, Лейпциг, 1828 жыл, Уиган мәтінін, латын нұсқасын, диссертацияларды және т.б., сонымен қатар Петидің түсіндірмелерін, Триллердің түзетулерін және Мейтердің индексін қамтиды. 1847 жылы Ф. З. Эрмеринстің басылымы Утрехт қаласында жарық көрді. Ең соңғы стандартты басылым Карл Гудеге (1860–1936) тиесілі, ол Corpus medicorum graecorum жинағында жарияланды (2-ші басылым, Берлин, Akademie Verlag, 1958, онлайн). Де каузис и сигнис атты төрт кітап қазір грек және француз тілдеріндегі түсіндірмелі екі тілді басылымда шығарылды (Arétée de Cappadoce, Des causes et des signes des maladies aiguës et chroniques, аудармашы Р. Т. Х. Леннек, редактор және түсіндіруші Мирко Д. Гремк, алғы сөз авторы Даниэль Гуревич, Женева, 2000).