Кіріспе

Чикамуга науқаны – Америка Азамат соғысының 1863 жылғы 21 тамыздан 20 қыркүйекке дейін Солтүстік-Батыс Джорджияда Камберленд армиясы мен Теннесси армиясы арасында болған шайқастар сериясы. Науқан Одақ командирі Уильям С. Роузкранс үшін сәтті басталды, Одақ әскері маңызды Чаттануга қаласын басып алып, конфедераттарды солтүстік Джорджияға шегінуге мәжбүр етті. Бірақ Чикамуга шайқасында конфедераттардың шабуылы Роузкрансты Чаттанугаға қайта шегінуге мәжбүр етті және конфедераттарға Одақ әскерлерін қоршауға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

1863 жылдың жазында Туллахомадағы сәтті науқанында Уильям С. Роузкранс Теннесси штатының Мурфрисборо қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай жылжып, Брэкстон Брэггтің жолын кесіп, оны Орта Теннессині тастап, Чаттануга қаласына шегінуге мәжбүр етті, бұл жолда тек 569 одақтың сарбаздары қаза тапты. Одақтың бас қолбасшысы генерал-майор Генри В. Галлек пен президент Авраам Линкольн Роузкранстың Чаттануганы мүмкіндігінше тез басып алуын талап етті. Қаланы басып алу одақ әскеріне Атлантаға және Оңтүстіктің орталық аймағына қарай жол ашар еді. Чаттануга маңызды теміржол торабы болды, солтүстікке қарай Нешвилл мен Ноксвиллге, оңтүстікке қарай Атлантаға бағытталған теміржолдар осы қаладан өтетін. Чаттануга сонымен қатар темір және кокс өндірісінің маңызды орталығы болды, ол Теміржол өзенінің жағасында орналасқан. Лұкуут тауы, Миссионерлік жотасы, Ракун тауы және Стрингер жотасы арасында орналасқан Чаттануга маңызды және қорғанысқа ыңғайлы жағдайды иеленді. Шілде айының соңында Брэггтің Теннесси армиясында шамамен 52 000 сарбаз болған, бірақ Конфедерация үкіметі Шығыс Теннесси департаментін генерал-майор Саймон Б. Бакнер басқаратын Теннесси департаментімен біріктірді, бұл Брэггтің армиясына 17 800 сарбаз қосты, сонымен қатар оның қолбасшылық жауапкершілігін солтүстікке қарай Ноксвилл аймағына дейін кеңейтті. Бұл Брэггтің командасына үшінші бағынышты әкелді, ол бас қолбасшыға құрмет көрсетпейтін немесе оны сыйламайтын. Генерал-лейтенант Леонид Полк және генерал-майор Уильям Харди өздерінің наразылықтарын жасырмады. Бакнердің көзқарасы 1862 жылы Брэггтің оның туған Кентукки штатына жасаған сәтсіз шабуылымен және сондай-ақ бірігу нәтижесінде оның қолбасшылық лауазымын жоғалтуымен байланысты болды. Брэгг үшін жағымды жайт Хардидің шілдеде Миссисипиге ауысу туралы өтініш білдіргені болды, бірақ оның орнына Вирджинияда Роберт Лимен келіспеген генерал-лейтенант Д. Хилл келді. Конфедерация соғыс департаменті тамыздың басында Брэггтен, егер Миссисипиден күш-жігер берілсе, Роузкрансқа қарсы шабуылға көшуге болатынын сұрады. Ол географиялық кедергілер мен логистикалық қиындықтар туралы алаңдады, Роузкранстың осы мәселелерді шешіп, оған шабуыл жасауын күтуді жөн көрді. Ол сонымен қатар Ноксвиллге қауіп төндіріп тұрған генерал-майор Амброуз Бернсайд басқаратын үлкен одақ күштері туралы да алаңдады. Брэгг Бриджпорт маңындағы алдыңғы қадамдардан күштерін кері тартты, бұл Роузкрансқа Теннесси өзенінің солтүстік жағында маневр жасауға мүмкіндік берді. Ол екі жаяу әскер корпусын Чаттануганың айналасына шоғырландырды және солтүстік Алабамадан Ноксвиллге дейін созылған қанаттарын қорғау үшін атты әскерге сүйенді.

Ақпараттық операциялар

Уильям С. Роузкранның барлау журналын капитан Дэвид Г. Суайм жүргізген. Ол Роузкранның шешім қабылдаған кезде нені білгенінің толыққанды шолуын ұсынады. Бракстон Брэгг шешім қабылдағанда федералдық әрекеттер туралы хабарсыз болған деп есептелген. Алайда, Брэггтің бас адъютанты, полковник Джордж Бренттің күнделігі Брэггтің кез келген уақытта нені білгенін толыққанды баяндайды және Брэгг қолда бар барлау мәліметтеріне ден қойғанын көрсетеді. Екі тарап та тыңшылықпен айналысқан.

Қол жетімді технология

Жаңа технологияны екі қарулы күш те қолданды. Сол кезде Солтүстік Америкада теміржол көлігі іске қосылғанына он жылдың да шамасы жоқ еді. Екі армия да қиын өңірде өзін-өзі қамтамасыз ету үшін бір рельстік теміржолдарды пайдаланды. Телеграфия сол кезде жаңа өнертабылған еді, бірақ Камберленд армиясы оны тікелей шайқас алаңында қолданды. Уильям С. Роузкранс қарулы күштеріндегі инженерлер Теннесси өзені арқылы бірнеше понтондық және аспалы көпірлер салды.

Екінші Чаттануга шайқасы 21 тамыз 1863

Роузкранс бригадаға Теннесси өзенінің батыс жағынан Чаттануганы атқылауды және қаладағы негізгі Конфедерация күштерімен шайқасуды бұйырды, қаланың оңтүстік-батысына жіберілген қанаттық колоннадан назарды аудару мақсатында. Басқа Одақ бөлімдері өзеннің шығыс жағалауына орналастырылды. Бұл алдау сәтті аяқталды, Брэгг армиясын Чаттануганың шығысына шоғырландырды. Өзінің позициясының тұрақсыз екенін түсінген Брэгг 6 қыркүйекте қаланы тастап, Солтүстік Грузияға шегінді.

Дэвис жол қиылысы шайқасы 10-11 қыркүйек 1863

Брэгг Роузкранстың қалған әскерін сол жерге шоғырландыруға үлкермес бұрын, Джордж Х. Томас басқарған XIV корпустың генерал Джеймс С. Неглидің оқшауланған бөлімшесіне шабуыл жасауды жоспарлады. Ол Томас Хиндман мен Патрик Клеберннің дивизияларына бірігіп, Хиндман басшылығымен бірлескен шабуылға түсуді бұйырды. Бұйрықтарды жеткізудегі кешігулерге байланысты Клебурн дивизиясы 10-ы күні уақытында келмеді, ал Томас оқшауланған дивизияны өз корпусының қалған бөлімдерімен күшейтті. Екі дивизия келесі күні біріккенімен, Томас позицияларына үйлесімді шабуыл жасауға қол жеткізбеді және шабуылдары тойтарылды.

Чикамауга шайқасы 19-20 қыркүйек 1863

Томас Л. Криттенденнің XXI корпусы Одақ әскерінің қалған бөлігінен оқшауланған деп сенген Брэгг өзінің әскеріне Ли және Гордонның диірмендері маңында шоғырлануға бұйрық берді; алайда Роузкранс өз әскерін Чикамауга өзені бойына шоғырландырып жатты. Томас корпусының бөлімшелері мен Конфедерацияның атқыштар тобы 19 қыркүйекте қақтығысты, екі қолбасшы да күшін арттырып қосты. Күн екі тараптың да нақты жеңіске жетпей аяқталды. Келесі күні Брэгг таңертең сол қанатынан басталатын эшелонды құралымда шабуылға бұйрық берді, бірақ Конфедерацияның сол қанатын басқарған Полк өзінің әскерін тиісті деңгейде бақылауға алмады. Шабуылдар төрт сағат кешігіп басталды және Одақ әскерін олардың орналасқан жерлерінен ығыстыра алмады. Сағат 11-ден кейін Лонгстриттің корпусы Одақ әскерінің қатарындағы олқылықты пайдаланып шабуыл жасады, нәтижесінде Одақ әскерінің көп бөлігі шашырап кетті. Томас Снодграсс төбесінде өз корпусын құрып, күн батқанға дейін Чаттанугаға шегінуге дейін Конфедерацияның қалған шабуылдарын тойтарды.

Салдары

Роузкранс Чикамауга шайқасынан кейін Чаттанугаға шегінді. Теннесси және Потомак армияларынан күшелендіру жіберілді. 28 қыркүйекте Критенден және XX корпустың қолбасшысы Александр МакКук Чикамаугадағы тәртіпсіздіктер үшін қызметтен алынды, бірақ екеуі де айыпталудан ақталды. АҚШ Грант, жақында Миссисипи әскери округінің қолбасшысы болып тағайындалып, Чаттанугадағы Одақ күштеріне басшылық етіп, 19 қазанда Роузкрансты Томасқа алмастыруға шешім қабылдады. Чикамауга шайқасы кезінде Теннесси армиясы азық-түлік пен жабдықты тасымалдауға арбалардың жетіспеушілігінен қиындық көріп, Теннесси өзенін кесіп өтуге қажетті понтондық көпірлер де болмады. Сондықтан Брэгг Одақ армиясын қоршауға шешім қабылдады. Конфедераттар Миссионерлік төбесін басып алып, Алабамаға қарай өзеннің оңтүстік жағалауы бойында күзет бекеттерін орналастырды. Конфедерат мергендерінің атысы Чаттанугаға азық-түлік жеткізіп әкелетін керуендердің жолын кесті.