Кіріспе
Вьетнамдық музыкалық әңгіме жанры Ca trù ( , , "тәлге карта әндері"), сондай-ақ hát cô đầu немесе hát nói деп те аталады, – Вьетнамның солтүстігінде пайда болған әйел вокалистің орындауындағы музыкалық әңгіме жанры. Тарихының көп бөлігінде ол пансори сияқты ойын-сауық түрімен байланысты болды, ол бай адамдарды көңілдірумен қатар, патша сарайы үшін діни әндер орындады. Ca trù 2009 жылы жедел сақтауға мұқтаж Материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді. Әрі қарай, ca trù Вьетнам өнерінің көптеген түрлері сияқты, бастапқыда патша сарайының ойын-сауығы ретінде пайда болғаны белгілі. Ресми түрде олардың кәсібінің есебі Кейінгі Ле әулетінен (1428–1789) басталады, сол кезде музыканттар тек діни сарай рәсімдерінде ғана орындалған. Кейін ғана ол кішкентай қонақүйлерде де орындала бастады. Шындығында, бұл жанрды көбінесе ғалымдар мен басқа да әулет өкілдері ұнатқан. 15 ғасырда ca trù Солтүстік Вьетнамға тарады. Орындаушылар ұлдың дүниеге келуін тойлауға немесе келісімшартқа қол қою рәсіміне шақырылуы мүмкін. Ca trù әртістері касталық жүйеден тыс болғандықтан, ең жоғары мәртебелі клиенттерге қызмет көрсетуге мүмкіндік алды. 20 ғасырда ca trù жоғалып кетуге жақын болды. 1945 жылғы тамыз революциясынан кейін коммунистер билікке келген кезде Ca Trù жүйелі түрде қудаланды, ол проституциямен және әйелдердің ар-ұжданына нұқсан келтірумен байланысты болды. Осының салдарынан 1976 жылға дейін бар болғаны екі ca trù өкілі ғана болды. Кейін олар екеуі де ca trù дәстүрін қайта жаңғыртуға кірісті. Шын мәнінде, бұрын еркектерге көп әйел алуға рұқсат етілген, ал некеден тыс қатынастарға ешкім таңқалмаған. Сондықтан, көптеген танымал ca trù әншілерінің маңызды адамдармен байланысы болғаны белгілі болды, бірақ бұл сол кездегі қоғамның бір бөлігі ретінде қабылданатын, бірақ кәсіптің бөлігі емес. 2009 жылдан бастап жанрды жандандыру үшін көптеген күш-жігер жұмсалуда, оның ішінде түрлі фестивальдер мен іс-шаралар өткізілуде. Вьетнам ЮНЕСКО-да ca trù-ді Материалдық емес мәдени мұра ретінде тану үшін қажетті құжаттарды да дайындады. 2011 жылға қарай 23 клубтан 140 ca trù өкілі болды.
Ca trù (, , "tally card songs"), also known as hát cô đầu or hát nói, is a Vietnamese genre of musical storytelling performed by a featuring female vocalist, with origins in northern Vietnam. For much of its history, it was associated with a pansori like form of entertainment, which combined entertaining wealthy people as well as performing religious songs for the royal court. Ca trù is inscribed on the list of Intangible Cultural Heritage in need of Urgent Safeguarding in 2009. What is known for sure is that ca trù started off like many of Vietnam's arts as being a form of entertainment for the royal court. Officially ca tru count the age of their profession since The Later Le dynasty (, 1428–1789), at that time musicians called performed only on religious court ceremonies. It was only later on that it branched out into being performed at small inns. Indeed, it was mainly scholars and other members of the elite who enjoyed the genere. In the 15th century ca tru spread through Northern Vietnam. The artists might be called to celebrate a son's birth, or to celebrate the signing of a contract. Ca tru were outside of the caste system, so they could entertain the most noble clients. In the 20th century, ca trù nearly died out. When the Communists came to power after the 1945 August Revolution, Ca Trù was systematically suppressed, becoming associated with prostitution and the degradation of women. Consequently, before 1976 there existed only two ca tru: Later they both started to revive the tradition of ca tru. In actuality, men were allowed many wives in the past and having extramarital affairs was nothing shocking. Thus, it was commonly known that many famous ca trù singers did indeed have affairs with important men, but it was just something to be accepted as a part of society back then, and not a part of the profession itself. As of 2009, extensive efforts are being made to invigorate the genre, including many festivals and events where several types of ca trù (among other related arts) are performed. Vietnam has also completed documents to have ca trù recognized by UNESCO as an Intangible Cultural Heritage. By 2011 there were 140 ca tru from 23 clubs.
Құралдар
Катру, көптеген ежелгі және жоғары дамыған өнерлер сияқты, түрлі формаларға ие. Дегенмен, ең көп танылған және жиі орындалатын катру түрі үш орындаушыдан тұрады: әйел вокалисті, лютнист және көрермен (ол да өнерге қатысады). Кейде би де бір уақытта қойылады. Әйел әнші дауысын жеткізеді және бір мезгілде фах (перкуссия үшін бамбук тіреуге соғылатын кішкентай ағаш таяқтар) ойнатады. Оған дан дай (ұзын мойынды, 3 ішекті лютня, катру жанрында ғана қолданылады) ойнайтын ер адам үйлеседі. Соңғысы – көрермен (көбінесе ғалым немесе өнерді білуші), ол әншінің орындауын мақтау (немесе сын) мақсатымен тромг чау (мақтау барабаны) соғады, әдетте әннің әр шумағынан кейін. Оның барабанды қалай соғуы, орындау оған ұнады ма, ұнамады ма, соны көрсетеді.
Фильмдер
Мэн Тхао, Тай Ван Бонг. Режиссері Вьет Лин.