Кіріспе

Вьетнамдық музыкалық әңгіме жанры Ca trù ( , , "тәлге карта әндері"), сондай-ақ hát cô đầu немесе hát nói деп те аталады, – Вьетнамның солтүстігінде пайда болған әйел вокалистің орындауындағы музыкалық әңгіме жанры. Тарихының көп бөлігінде ол пансори сияқты ойын-сауық түрімен байланысты болды, ол бай адамдарды көңілдірумен қатар, патша сарайы үшін діни әндер орындады. Ca trù 2009 жылы жедел сақтауға мұқтаж Материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді. Әрі қарай, ca trù Вьетнам өнерінің көптеген түрлері сияқты, бастапқыда патша сарайының ойын-сауығы ретінде пайда болғаны белгілі. Ресми түрде олардың кәсібінің есебі Кейінгі Ле әулетінен (1428–1789) басталады, сол кезде музыканттар тек діни сарай рәсімдерінде ғана орындалған. Кейін ғана ол кішкентай қонақүйлерде де орындала бастады. Шындығында, бұл жанрды көбінесе ғалымдар мен басқа да әулет өкілдері ұнатқан. 15 ғасырда ca trù Солтүстік Вьетнамға тарады. Орындаушылар ұлдың дүниеге келуін тойлауға немесе келісімшартқа қол қою рәсіміне шақырылуы мүмкін. Ca trù әртістері касталық жүйеден тыс болғандықтан, ең жоғары мәртебелі клиенттерге қызмет көрсетуге мүмкіндік алды. 20 ғасырда ca trù жоғалып кетуге жақын болды. 1945 жылғы тамыз революциясынан кейін коммунистер билікке келген кезде Ca Trù жүйелі түрде қудаланды, ол проституциямен және әйелдердің ар-ұжданына нұқсан келтірумен байланысты болды. Осының салдарынан 1976 жылға дейін бар болғаны екі ca trù өкілі ғана болды. Кейін олар екеуі де ca trù дәстүрін қайта жаңғыртуға кірісті. Шын мәнінде, бұрын еркектерге көп әйел алуға рұқсат етілген, ал некеден тыс қатынастарға ешкім таңқалмаған. Сондықтан, көптеген танымал ca trù әншілерінің маңызды адамдармен байланысы болғаны белгілі болды, бірақ бұл сол кездегі қоғамның бір бөлігі ретінде қабылданатын, бірақ кәсіптің бөлігі емес. 2009 жылдан бастап жанрды жандандыру үшін көптеген күш-жігер жұмсалуда, оның ішінде түрлі фестивальдер мен іс-шаралар өткізілуде. Вьетнам ЮНЕСКО-да ca trù-ді Материалдық емес мәдени мұра ретінде тану үшін қажетті құжаттарды да дайындады. 2011 жылға қарай 23 клубтан 140 ca trù өкілі болды.

Құралдар

Катру, көптеген ежелгі және жоғары дамыған өнерлер сияқты, түрлі формаларға ие. Дегенмен, ең көп танылған және жиі орындалатын катру түрі үш орындаушыдан тұрады: әйел вокалисті, лютнист және көрермен (ол да өнерге қатысады). Кейде би де бір уақытта қойылады. Әйел әнші дауысын жеткізеді және бір мезгілде фах (перкуссия үшін бамбук тіреуге соғылатын кішкентай ағаш таяқтар) ойнатады. Оған дан дай (ұзын мойынды, 3 ішекті лютня, катру жанрында ғана қолданылады) ойнайтын ер адам үйлеседі. Соңғысы – көрермен (көбінесе ғалым немесе өнерді білуші), ол әншінің орындауын мақтау (немесе сын) мақсатымен тромг чау (мақтау барабаны) соғады, әдетте әннің әр шумағынан кейін. Оның барабанды қалай соғуы, орындау оған ұнады ма, ұнамады ма, соны көрсетеді.

Фильмдер

Мэн Тхао, Тай Ван Бонг. Режиссері Вьет Лин.