Кіріспе

Финн дизайнері және дизайн стратегиясы сарапшысы

Ерё Калерво Сотамаа (25 қыркүйек 1942 жылы туған) – финн дизайнері және дизайн стратегиясы сарапшысы. Сотамаа – Аалто университетінің өнер, дизайн және сәулет мектебіндегі дизайн инновациясы профессоры және Хельсинки өнер және дизайн университетінің (TAIK) экс-президенті. Ол 1986 жылдан 2008 жылға дейін TAIK президенті қызметін атқарды. Ол TAIK-тен интерьерлік сәулет және жиһаз дизайны бойынша магистр дәрежесін алды, онда Кадж Франк және Анти Нурмесниемимен бірге оқыған.

Мансап

1965-1969 жылдары өнер және дизайн институтында (кейіннен өнер және дизайн университеті, қазір Аалто университетінің өнер, дизайн және сәулет мектебі) оқыған кезінде Ержо Сотамаа институттың Студенттік одағының президенті болды. Ол дизайн білімінде реформаларды ілгерілетумен айналысты, 1966 жылы Скандинавиялық дизайн студенттері ұйымын (SDO) құрды және SDO ұйымымен бірге дизайн біліміндегі әлеуметтік, экологиялық, экономикалық және қоршаған ортаға қатысты мәселелерді және реформаларды талқылау үшін бірқатар жоғары деңгейдегі халықаралық семинарлар мен конференцияларды ұйымдастырды (Суоменлиннадағы Индустрия, қоршаған орта, дизайн, 1968, Финляндия және Отаниемидегі Жұмыс ортасы, 1967, Финляндия). 1967 және 1968 жылдары ол семинарларға Виктор Папанек, Бакминстер Фуллер, Кристофер Александр және Ханс Палмстжерна сияқты сол кездегі дизайн мен сәулет өнеріндегі жетекші ойшылдарды шақырды. Бұл Папанек пен Фуллермен жақын достыққа, ал кейіннен олармен белсенді ынтымақтастыққа әкелді. Ол сондай-ақ олардың лекцияларын және жазбаларын 1968 жылы шыққан танымал &/SDO Magazine 2/1968 журналында жариялады, ол жақында 1960 жылдардағы мәдени радикализмнің екі маңызды көрмесіне қосылды: «Сіз революция қалайсыз?» Жазбалар мен бүлікшілер 1966–1970, Виктор Папанек: Дизайн саясаты және Скандинавиялық дизайн және АҚШ, 1890–1980 (LACMA). 1969–1970 жылдары профессор Виктор Папанектің шақыруымен Пурдью университетінде (АҚШ) қонақ профессор болып жұмыс істеді және бірнеше жыл бойы Папанектің жақын серігі болды. Пурдьюде болған кезінде ол Букминстер Фуллермен де ынтымақтастық жасады, оның Дүниежүзілік ресурстар инвентаризациялау орталығы Иллинойс штатының Карбондейл қаласында Пурдьюға жақын орналасқан. 1972–1973 жылдары Финляндия мемлекеттік грантымен Шығыс Африкадағы көшпелі мәдениеттер мен қолөнерді зерттеді. 1975 жылы Сотамаа TAIK-те Ішкі сәулет және жиһаз дизайны кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды және 1986 жылы Финляндия үкіметі оны университет президенті қызметіне ұсынды. Оның президенттік қызметі кезінде (1986–2008) TAIK университеті әлемдегі жетекші өнер және дизайн институттарының біріне айналды. Президент Сотамаа сонымен қатар Хельсинкидің Арабранта ауданындағы Өнер және дизайн қаласын дамытуда маңызды рөл атқарды, бұл қала «Тірі зертхана» тұжырымдамасымен байланысты. Бұл тұжырымдаманы алғаш рет MIT профессоры Уильям Митчелл көптеген және дамитын нақты өмірлік жағдайларда күрделі шешімдерді сезіну, прототиптеу, растау және жетілдіру үшін зерттеу әдістемесі ретінде ұсынды. Өнер және дизайн қаласы инновациялық қалаларды дамытудың халықаралық үлгісіне айналды. Ол сондай-ақ Финляндияның университет жүйесін жаңартуда маңызды рөл атқарды және 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс істей бастаған «Аалто университеті» деп аталатын Хельсинки инновациялық университеті жобасының «әкесі» болды. Сотамаа сонымен қатар Финляндия мен Данияның ұлттық дизайн саясатын, ЕО-ның пайдаланушыларды ынталандыру инновациялық саясатын және Финляндияның инновациялық жүйесінде дизайнның орнын нығайтуда маңызды рөл атқарды. Сотамаа көптеген сарапшылық қызметтерді атқарды. 2001 жылы Сотамаа CUMULUS, Халықаралық университеттер мен колледждердің өнер, дизайн және медиа қауымдастығының (2001–2007) бірінші президенті болып сайланды. Cumulus бүгінде өнер және дизайн білімі мен зерттеуіне қызмет ететін ең маңызды жаһандық қауымдастық болып табылады. Бұл – серіктестік пен білім мен тәжірибе алмасудың форумы. Cumulus қазіргі уақытта 66 елден 357 мүшеден тұрады. Ол 1996–2009 жылдары Жапониядағы Финляндия институтының қорының төрағасы, Хельсинкидегі Өнер және дизайн қаласы ADC Ltd (2000–2010), Финляндия университеттері ректорлары кеңесінің вице-президенті (1997–2003) және Финляндиядағы Дизайн дөңгелек үстелінің мүшесі (2000–2010) болды. Финляндияның Ақпараттық қоғам форумының төрағасы және Еуропалық Одақтың Ақпараттық қоғам форумының мүшесі (1995–1999) ретінде ол ақпараттық қоғамның дамуына қатысты зерттеулерге және болашақ стратегияларды жоспарлауға қатысты. Ол Финляндияның жаңа Үкіметінің өнер және суретші саясаты бағдарламасын дайындаған Ұлттық комитеттің төрағасының орынбасары болды. 2010–2013 жылдары Тоңжы университетінде Қытай-фин орталығының атқарушы директорының орынбасары болды. Ол Австрия, Қытай, Дания, Англия және Корея университеттерінде ғылыми кеңесші болып қызмет етті және Ұлыбританияның Ноттингем Трент университетінде (2008–2012) қонақ профессор болды. Ол Данияның Дизайн зерттеулер орталығының басқарушы тобының (2004–2013), Англияның жоғары білім беруді қаржыландыру кеңесінің мамандандырылған мекемелер үшін қаржыландыруды қарау жөніндегі кеңесінің (2015–2016), Цинхуа университетінің сыртқы тексеру комитетінің (2010), Австрияның өнерге негізделген зерттеулер бағдарламасы PEEK-тің (Австрия ғылым қоры) халықаралық кеңесшілер кеңесінің (2008–2012) және Хельсинкидегі 2012 жылғы Әлемдік дизайн астанасының делегациясының мүшесі болды. Сотамаа Дания үкіметі тарапынан Данияны дизайн ұлты ретінде көруді қалыптастыру үшін Design 2020 сарапшылар тобының мүшесі ретінде шақырылды. Сотамаа сондай-ақ 2012 жылғы Шанхай радикалды дизайн аптасының басқарушы тобының төрағасы болды. Ол Тапио Виркала Рут Брюк қорының (TWRB) және Жапония-Финляндия дизайн қауымдастығының (JFDA) (Финляндия) төрағасы болып қызмет етті. Ол Аско қоры, Väinö Tanner қоры, Финляндия мәдени қоры және Рим мен Мадридтегі Финляндия мәдени институттарының кеңесші кеңестеріне кіретін көптеген мәдени ұйымдардың кеңесіне мүше болды. Ол Финляндия-шведтік өнеркәсіптік дизайн академиясының негізін қалаушысы.

Ағымдағы қызмет

Ateljé Sotamaa Ltd компаниясының төрағасы, The Don Norman Design Award кеңесшісі және қазылар алқасының мүшесі, Tongji University Shanghai International College of Design and Innovation халықаралық академиялық комитетінің мүшесі, профессор (Tongji Forever Chair) және Tongji University, Шанхай, ҚХР-дағы Дизайн және инновация D&I колледжінің құрметті деканы, Радикалды дизайн апталығы қауымдастығының төрағасы (RDWA) және Elsevier баспасымен Tongji университетінің ынтымақтастығымен шығарылатын 设计 (She Ji) – Дизайн, экономика және инновация журналының редакциялық алқасының мүшесі. Сондай-ақ ол Лондон Корольдік өнер колледжінің кеңесшісі.

Өндіріс

Сотамааның қызметінің басты тақырыбы инновациялық дизайн және халықаралық ынтымақтастық арқылы тұрақты дамуды ілгерілетумен байланысты. Осы жұмыстың шыңы – 2008 жылғы Киото дизайн декларациясы, ол адамға бағытталған дизайн ойлаудың маңыздылығын қаперге ілді. Сотамаа университет саясатына да белсенді қатысып, университеттердің автономиясы, академиялық сапа жүйелері және университет білімін халықаралық деңгейде дамыту туралы көптеген жарияланымдар мен мақалалар жазды. Сотамааның халықаралық дизайндық жұмыстарының ішінде екі ірі халықаралық көрме бар: Varde және Q – Тыныштықты жобалау. Varde жобасын Солтүстік Еуропаның алты ірі дизайн университеті Солтүстік Еуропа Министрлер Кеңесінің қолдауымен жасады. Алты мектептің 300-ден астам студенті әлемнің болашақ проблемаларын қарастырып, өздерінің туындылары арқылы болашаққа қатысты көзқарастарды ұсынды. Көрме алғаш рет Лондондағы Корольдік өнер колледжінде көрсетілді және 1994–1996 жылдары Рим, Берлин, Будапешт, Барселона, Саппоро, Тайбэй, Сеул, Линц және Хельсинки қалаларында көрсетілді. Q – Тыныштықты жобалау 2003 жылы Жапониядағы Feel Finland бағдарламасының маңызды оқиғасы болды және алғаш рет Токиодағы Living Design Center Ozone-да, ал кейін 2004 жылы Финляндиядағы Fiskars Design Village-да ұсынылды. Көрмелердің тақырыбына арналған кітаптар 1994 және 2003 жылдары жарық көрді. Сотамаа басшылық еткен соңғы ірі жобалардың бірі – 2012 жылы Шанхайда өткен Радикалды дизайн апталығы, бұл Финляндияның 2010 жылғы әлемдік көрмеге қатысқаннан бергі ең ірі фин-қытай бірлескен жобасы болды. Саяси есептердің ішінде «Өнер – мүмкіндіктер» атты үкіметке ұсынылған есеп бар, ол өнер және суретшілер саясаты бойынша ұсыныс болды. Сотамаа ұсынысты дайындаған сарапшылар тобының төрағасының орынбасары болды. Екінші саяси жұмыс «Дизайн 2005!» жобасына әкелді – фин дизайны саясаты бойынша үкіметтің қағидалық шешімі. Сотамаа 2008 жылы CUMULUS қауымдастығы бекіткен Киото дизайн декларациясының авторы, онда 140 өнер және дизайн институтының жаһандық қауымдастығы тұрақты дамуға міндеттенді. Ол сонымен қатар «Ateneum Maskerad», фин дизайнының формалары мен өзгерулері (жобаның төрағасы), «Sisustusarkkitehtuurista palvelumuotoiluun: 50 vuoden murros» (Ішкі сәулеттен қызмет дизайнына: 50 жылдық өзгеріс), 2019 жыл және «PRO ARTE UTILI – көпсалалық ынтымақтастық – табысқа жетудің кілті» (Designmuseum 2021) кітаптарын жариялады. Сотамаа белсенді жазушы және 2004–2009 жылдары фин бизнес газеттері Kauppalehti Presso және Kauppalehti-де бағана жазушысы болды. Ол «Asia Design Journal» (Корея), «All Design Magazine» (ҚХР) және Elsevier баспасынан шығатын «She Ji. The Journal of Design, Economics, and Innovation» журналдарының редакциялық кеңесінің мүшесі болды. Сотамааның сөздері мен мақалалары Аалто университетінде «Vapaus olla paras» (Ең үздік болу еркіндігі!) атты кітапта жарияланды.

Жаратушы

Сотамаа өнер және дизайн саласындағы халықаралық ынтымақтастыққа зор үлес қосты және бірнеше маңызды ұйымдардың құрылуын бастады: CUMULUS Network (1990), CUMULUS, өнер, дизайн және медиа университеттері мен колледждерінің халықаралық қауымдастығы (2001), Жапониядағы Финляндия институты (1996), Жапония-Финляндия дизайн қауымдастығы JFDA (2000), Фин-швед өнеркәсіптік дизайн академиясы (2003), Тонгжи университетіндегі Қытай-Финляндия орталығы (2010) және Шанхай қаласындағы Аалто-Тонгжи дизайн фабрикасы (2010).

Марапаттар

Сотамаа 30-дан астам марапаттар мен құрметтемелермен марапатталған, оның ішінде Аалто университетінің өнер, дизайн және сәулет мектебінің (2013) және Эстон өнер академиясының (2004) құрметті докторлық дәрежесі, сондай-ақ 2014 жылы Cumulus қауымдастығының құрметті президенті атағын алды. Ол Жапониядағы Фин институтының құрметті төрағасы, Ұлыбританиядағы Корольдік өнер колледжінің, Аалто университетінің өнер және дизайн мектебінің, Фин дизайнерлер қауымдастығының (ORNAMO) және Graafiset muotoilijat (GM) құрметті мүшесі. Ол Франциядағы ЭСАГ Penninghen жоғары графикалық өнер және интерьер дизайны мектебінің құрметті комитетінің мүшесі. Сотамааға Дизайн инновациялық институты Шанхай DIIS-тің 2023 жылғы 1 000 000 юаньдық «Шекаралық дизайн» сыйлығы, 2023 жылы Финляндиядағы дизайн және сәулет мұражайларының достарының құрметті мүшесі атағы, 2017 жылы Финляндияның Дизайн форумының алтын Эстландер медалі, 2013 жылы Финляндияның дизайн саласындағы өмір бойы жетістіктері сыйлығы, 2013 жылы Шанхай дизайн қаласының «Жыл адамы», 2011 жылы Шанхай қаласының «Магнолия» сыйлығы, 2011 жылы Хельсинки технология университетінің медалі, 2010 жылы CUMULUS қауымдастығының өмір бойы жетістіктері сыйлығы, 2007 жылы Prix Met de Penninghen (Эколь Супериэуре д’Артс Графикс et д’Архитектура Интерьер дизайны Эсаг Пэннинг), 2006 жылы Мемлекеттік қызмет сыйлығы, 2006 жылы Латвия өнер академиясының құрмет белгісі, 2003 жылы Финляндияның графикалық дизайнерлер қауымдастығының Альберт Гебхард медалі, 2002 жылы Финляндияның фин мәдениеті қорының Элиас Лённрот медалі, 1999 жылы MTV3 Финляндия мәдениет сыйлығы табысталды. 2002 жылы ол дизайн саласындағы Әлемдік технология сыйлығына үміткер болды. Сотамаа 2000 жылдың ең әдемі кітабы сыйлығымен марапатталды және ол «Дүниедегі кімдер» және «Кәсіпқорлардың халықаралық кімдер» тізіміне енген. Сотамаа 2014 жылы Қытай үкіметінің Достық сыйлығымен марапатталды (Қытайдағы шетелдік сарапшыларға берілетін ең жоғары награда); Жапонияның «Көтерілетін күн» ордені, алтын сәулелер және мойынға таспасы; Финляндияның Хельсинки қаласының алтын медалі; Финляндияның Арстан орденінің командирі; Нидерландының «Оранж-Нассау» орденінің командирі; Финляндияның «Ақ раушан» орденінің бірінші классының рыцарі.