Кіріспе

Жапондық фильм жанры

Тенденциялық фильм (傾向映画) – 1920-1930 жылдары Жапонияда түсірілген, қоғамдық мәселелерге ден қойып, солшыл көзқарастарды қолдайтын фильмдер жанры. Тенденциялық фильмдер 1927 жылғы Шова қаржы дағдарысынан кейін жапон қоғамында байқалған солға қарай бет бұруды бейнеледі. Осы жанрдың ең танымал үлгілері: Тому Учиданың «Жанды қуыршақ» (1929), Кенджи Мизогучидің «Токио маршы» және «Метрополитен симфониясы» (екеуі де 1929), Томотока Тасаканың «Осы анаға қараңыз» (1930) және Шигейоси Судзукидің «Неге ол осылай істеді?» (1930).

Тарих және тақырыптар

Тенденциялық фильмдер – Пролетариаттық кино лигасы түсірген деректі фильмдерден өзгеше, негізгі коммерциялық нарыққа бағытталған мелодрамалар болатын. Олар көбінесе жоғарғы топ өкілдеріне қарсы тұратын пролетариат мүсіндерін бейнелейтін. Тому Учиданың «Тірі қуыршақ» фильмі «капиталистік қоғам құрылымында тірі қала алмайтын, адал емес, бірақ дарынды адамның» тарихын айтады. «Оны не істеуге мәжбүр етті?» фильмінің сәттілігінен кейін Жапонияның Ішкі істер министрлігі саяси фильмдерге қатысты бақылауын күшейтті. 1930 жылғы маусымдағы «Цензуралық шолу» еңбегінде бұл өнер түрі «қоғамның ой-өрісіне әсер ету үшін біріккен күш-жігерді бастады» деп сипатталды. Кино тарихшысы Тадао Сато 1933 жылы Сотодзи Кимураның «Өзен арғы жақтағы жастар» фильмімен тенденциялық фильм жанрының аяқталуын белгілейді. «Тірі қуыршақ» және «Метрополитен симфониясы» фильмдерінің сценарий авторы Теппей Катаока 1932 жылы тұтқындалғаннан кейін екі жылға бас бостандығынан айырылып, тенко (мәжбүрлі идеологиялық өзгерту) процесінен өтті. Тенденциялық фильмдердің кейбір өкілдері Жапония үкіметінің саясатын және әскери іс-қимылын қолдайтын фильмдерге көшті. Судзуки 1933 жылы екі үгіт фильмін түсірді, оған Сато мынадай пікір білдірді: «Егер біз «Оны не істеуге мәжбүр етті?» фильмін шынайы солшыл туынды деп қабылдасақ, оның саяси өзгерісінің жылдамдығына таңғалуымыз мүмкін. Бірақ, егер оны әлеуметтік жақсылықтың бір түрі ретінде қарастырсақ, саяси қайта құру мәселесі маңызсыз болып қалады». Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мизогучи соғысқа қолдау көрсеткендей көрінетін, патриоттық рухтағы фильмдер сериясын түсірді, соның ішінде «47 ронин» (1941–42) тарихи драмасы да бар. Кейбір тарихшылар осы фильмдерді Мизогучиге қысым көрсету нәтижесі деп санайды, ал басқалары оның өз еркімен әрекет еткенін айтады.