Кіріспе
Сахалин 2 (Сахалин 2) жобасы – Ресейдің Сахалин облысындағы мұнай және табиғи газты бұрғылау жобасы. Бұл жобаға Охотск теңізіндегі Сахалин аралының жағалауында орналасқан Пилтун-Астохское мұнай кені және Лунское табиғи газ кенінің, сондай-ақ құрлықтағы байланысты инфрақұрылымның дамуы кіреді. Жобаны «Сахалин Энергия» инвестициялық компаниясы (Sakhalin Energy) басқарады және пайдаланады. Сахалин 2 – Ресейдегі алғашқы сұйытылған табиғи газ зауытын қамтиды. Бұл даму бұрын адам қызметі аз болған аймақтарда орналасқан, сондықтан түрлі топтар даму шараларын және олардың жергілікті қоршаған ортаға тигізетін әсерін сынап бағалайды.
The Sakhalin 2 (Сахалин 2) project is an oil and gas development in Sakhalin Island, Russia. It includes development of the Piltun Astokhskoye oil field and the Lunskoye natural gas field offshore Sakhalin Island in the Okhotsk Sea, and associated infrastructure onshore. The project is managed and operated by Sakhalin Energy Investment Company Ltd. (Sakhalin Energy). Sakhalin 2 includes the first liquefied natural gas plant in Russia. The development is situated in areas previously little touched by human activity, causing various groups to criticize the development activities and the impact they have on the local environment.
Тарих
Бастапқы консорциум – Marathon Oil, McDermott және Mitsubishi компанияларының бірлескен кәсіпорны болды. Олар 1992 жылы Ресей үкіметінен өткізілген тендерде жеңіс алды. Сол жылы Royal Dutch Shell компаниясы бірлескен кәсіпорынға қосылды. 1994 жылы Бермудада тіркелген бірлескен кәсіпорын «Сахалин Энергия Инвестициялық Компаниясы» ЖШС-ін құрды. «Сахалин Энергия» компаниясы, Marathon компаниясының жетекшілігімен, алғашқы ПСА-ны Ресей үкіметінің өкілдерімен тікелей келіссөздер арқылы жасастырды. Ресей тарапы жобаны жоспарлау және бюджетті мақұлдауды жүзеге асырды. Бастапқы инвестициялық шешім – Marathon жетекшілігімен мұнай кен орындарын дамытуды жалғастыру болды. 1997 жылы McDermott өз үлесін басқа серіктестерге сатты, ал 2000 жылы Marathon өз үлесін Shell компаниясына Шетланд аралдарының жанындағы Foinaven кен орны және Мексика шығанағындағы сегіз блоктан тұратын аумақ (Ursa кен орны да оның ішінде) сияқты басқа мүліктеріне айырбастады. Газ жобасына инвестиция салу туралы шешім 2003 жылы қабылданды. 2005-2006 жылдары жобаның күтілетін бюджеті күрт өсті. Газ жобасының құбыр желісі экологиялық мәселелерге байланысты көп сынға ұшырады. Ресейдің экологиялық ережелерін бұзды деген күдікпен сот процесі басталды. Нәтижесінде Ресей үкіметі 2006 жылдың қыркүйегінде жобаны тоқтатуға бұйырды. Заңдық және саяси қысымға ұшырап, консорциум көпшілік үлесін «Газпромға» сатуға мәжбүр болды. 21 желтоқсанда «Газпром» компаниясы Royal Dutch Shell компаниясымен келісімге қол қойып, жобаның 50% плюс бір акциясын өз бақылауына алды. Ресей Президенті Владимир Путин Мәскеуде өткен келісімге қол қою рәсіміне қатысып, экологиялық мәселелер шешілгенін мәлімдеді. СЖҚ зауыты 2009 жылғы 18 ақпанда іске қосылды. Бірінші жүк 2009 жылғы наурыз айының соңында Grand Aniva LNG танкеріне тиелді. 2022 жылғы ақпанда Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін Shell компаниясы «Сахалин-2» және Ресейдегі басқа да кәсіпорындардан шығатынын хабарлады. 2022 жылғы 30 маусымда Ресей Президенті Владимир Путин «Сахалин-2» жобасын жаңа отандық операторға беру туралы жарлыққа қол қойды. Шетелдік инвесторлар жаңа ресейлік компаниядағы акцияларын сақтау үшін бір ай ішінде өтініш беруі керек. Ресей үкіметі шетелдік акционерлерге үлестерін сақтауға рұқсат беру туралы шешім қабылдайды. Егер олардың өтініші қабылданбаса, үкімет шетелдік акционердің үлесін сатады және түскен қаражатты акционердің арнайы есебінде сақтайды. 2023 жылғы сәуірде Ресей үкіметі Shell компаниясының 27,5% үлесін Novatek компаниясына 94,8 миллиард рубльге сатуға келісім берді. Сонымен қатар, Novatek президент Путиннің келісімін алып, Shell компаниясы осы қаражатты Ресейден шығаруға мүмкіндік алды. Теңіз сақтандыру полистерін жаңару кезінде Жапония үкіметі өмірді сақтандыру компанияларынан ресейлік сулардағы ЖСМ тасымалдаушыларын сақтандыру ұсынысын сұрады. «Сахалин-2» жобасы 2024 жылғы 28 маусымға дейін Ұлыбритания және АҚШ үкіметтері тарапынан санкциялардан босатылды.
Пилтун-Астохское-А платформасы
Моликпак бұрғылау және мұнай өндіру платформасы (Пилтун Астохское А платформасы) – мұзға төзімді құрылым, бастапқыда Канаданың Бофорт теңізінде мұнайды барлау мақсатында салынған. 1990 жылы ол консервацияланып, 1998 жылдың қыркүйегінде Пилтун Астохское кен орнының Астох аймағында, жағалаудан тыс жерге орнатылды. Моликпак күніне белгілі бір көлемде мұнай және 1,7 миллион текше метр серік газ өндіруге қабілетті.
Лунское-А платформасы
Lunskoye кен орны платформасы 2006 жылдың маусым айында теңіздегі Lunskoye газ кен орнында орнатылды. Оның өндіріс қуаты 50 миллион текше метрден астам табиғи газ, шамамен пік сұйықтықтар (су және конденсат), және мұнай құрайды.
Пильтун-Астохское-Б платформасы
PA B платформасы 2007 жылдың шілдесінде Пильтун-Астохское мұнай кен орнының Пильтун аймағында орнатылды. PA B платформасының мұнай өндіру қабілеті және 2,8 миллион куб метр серік газ өндіруге арналған.
Құрлықтағы өңдеу қондырғысы
Құрлықтағы өңдеу орнатылысы Сахалин аралының солтүстік-шығысында, Ноглики ауданының ішкі аймағында орналасқан. Ол Лунское және Пилтун-Астохское кен орындарынан алынған табиғи газды, конденсатты және мұнайды, мұнай экспорт терминалына және Сахалин аралының оңтүстігіндегі Анива шығанағындағы сұйытылған табиғи газ зауытына құбыр арқылы тасымалдау алдында өңдеу үшін жобаланған.
Транссахалин құбырлары
Транссахалин құбыр жүйесі Сахалин аралының солтүстігіндегі Пилтун-Астохское және Лунское кен орындарынан Ноглики ауданындағы құрлықтағы өңдеу орнатылысына, сондай-ақ Анива шығанағындағы СЖҚ зауытына және мұнай экспорттау терминалына көмірсутектерді тасымалдау үшін жобаланған.
Мұнай экспорттау терминалы
Мұнай экспорттау терминалы Анива шығанағында, СЖҚ зауытының шығысында орналасқан. Оған экспорт құбыры және танкерлерге мұнай жүктеу қондырғысы кіреді, онда танкерлерге мұнай жүктеу жұмыстары жүзеге асырылады.
Қаржыландыру
Сахалин Энерджи Еуропалық қайта құру және даму банкінен қаржы сұрады. Алайда, 2007 жылдың 11 қаңтарында ЕҚДБ Сахалин-2 жобасын қаржыландыруды қараудан бас тартты, себебі «Газпром» компаниясының «Сахалин-2» жобасының бақылау үлесін сатып алуы жобаны жүзеге асыруды ЕҚДБ үшін мүмкін емес етті. Сонымен қатар, экологиялық ұйымдар Сахалин II «ЕҚДБ-ның экологиялық саясатын жүйелі түрде және айтарлықтай бұзды» деп мәлімдеді. Консорциум АҚШ және Ұлыбританияның экспорттық несие агенттіктерінен шамамен бір миллиард доллар қаржы алуға өтініш білдірген, бірақ 2008 жылдың наурыз айының басында бұл өтініштер осы банктердің ұзаққа созылған және белгісіз шешім қабылдау процесіне байланысты кері қайтарылды. Алайда, экологиялық топтар бұл процестің ұзаққа созылу себебі компанияның осы мемлекеттік банктердің экологиялық саясатына сәйкес екенін дәлелдемеуі болды деп санайды. 2008 жылдың маусым айында «Сахалин Энерджи» компаниясы Ресейдегі ең ірі жобалық қаржыландыру келісімін жасады, Жапонияның халықаралық ынтымақтастық банкі мен халықаралық банктер консорциумынан 5,3 миллиард АҚШ долларын несие алды. Жапонияның халықаралық ынтымақтастық банкі бұл қаржының 3,7 миллиард долларын ұсынды. 2009 жылдың қазан айында «Сахалин Энерджи» жобаны қаржыландыру үшін қосымша 1,4 миллиард доллар тартты, бұл 2-ші кезең жобасын қаржыландырудың жалпы сомасын 6,7 миллиард долларға жеткізді. Қосымша қарызды халықаралық коммерциялық банктер консорциумы берді және оны Жапон үкіметіне тиесілі экспорттық несие агенттігі – Nippon Export and Investment Insurance (NEXI) сақтандыру арқылы қамтамасыз етті.
Қоршаған ортаға әсері
2005 жылдың шілдесінде Ресей соты Сахалин Энерджидің қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалау жеткіліксіз екенін мәлімдеген экологиялық белсенділердің шағымын қанағаттандырды. Сахалин Энерджи бұл талаптарды жоққа шығарып, оларды тұманды және нақты емес деп сипаттады. 2005 жылдың қараша айының соңында экологиялық және әлеуметтік алаңдаушылықтар WWF бас директоры Роберт Нейпердің «Сахалин халқы мен ортасына теріс әсер етеді» деген мәлімдемесімен күшейді. WWF Сахалин 2 жобасы теңіз фаунасына қауіп төндіріп, сондай-ақ аймақтағы жергілікті қауымдастықтарға зиян келтіруі мүмкін екенін мәлімдеді. Сахалин Энерджи WWF-тің мәлімдемесіне жауап ретінде жобаның кредиторлар саясатына сәйкес келетінін және экологиялық және әлеуметтік мәселелер шешілгенін хабарлады. 2006 жылдың қыркүйегінде Сахалин Энерджи құбырларын салу жұмыстарын қысқа мерзімге тоқтатты. Ресей Федерациясының Табиғи ресурстарды басқару федералдық қызметі бас директорының орынбасары Олег Митволь 2006 жылдың тамыз айының басында өзінің деректері бойынша Сахалин Энерджидің лайлы ағын қаупін жою үшін қажетті барлық шараларды қабылдамағанын мәлімдеді. Бұл мәлімдемені Президент Владимир Путин де қолдады. Сахалин Энерджи 20 жылдан астам уақыт бойы өзінің активтерінің қоршаған ортаға тигізетін әсерін өндірістік бақылаудан өткізіп келеді, бұл қоршаған ортаны қорғау заңнамасына сәйкестікті қамтамасыз ету, белгіленген экологиялық ережелерді сақтау, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайту жоспарларын орындау мақсатында жасалады. Компания келесі салаларда өндірістік экологиялық бақылауды жүзеге асырады: – ауаға шығарылатын зиянды заттар; – суды пайдалану және төгу; – қалдықтарды басқару. Компания Ауаға шығарылымдар мен энергияны басқару стандартын, Суды пайдалану стандартын және Қалдықтарды басқару стандартын әзірледі және іске асыруда. Толығырақ ақпарат алу үшін Тұрақты даму туралы есепке жүгініңіз.
Сұр киттер
Қоршаған ортаны қорғаушы топтардың басты алаңдаушылығы – Сахалин-2 жобасы батыс сұр кит популяциясына зиян келтіруі мүмкін. Киттердің жазғы жемтену орындары Охот теңізіндегі жобаның теңіз платформаларына жақын орналасқан. 2006 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағы Батыс сұр кит кеңесші тобын (WGWAP) құрды. Оның мүшелері – теңіз ғалымдары, олар Сахалин Энерджиге батыс сұр киттерге қатысты кез келген ықтимал қауіптерді басқару туралы тәуелсіз кеңес береді. Ресей Ғылым академиясы фотосурет арқылы сәйкестендіру зерттеу бағдарламасы барысында Охот теңізінде батыс сұр киттердің саны артып келе жатқанын анықтады. Дегенмен, 2009 жылдың ақпан айында WGWAP батыс сұр киттердің саны азайғанын ескертті және жаз және күз мезгілінде киттердің негізгі жемтену орындарында оларды алаңдатуға қабілетті барлық теңіз және құрлықтағы өндірістік қызметтерге мораторий енгізуді талап етті. 2009 жылдың сәуірінде өткен кездесуде WGWAP мораторий туралы шұғыл өтінішін қайталады. Содан кейін Sakhalin Energy 2009 жылдың жазында жоспарланған сейсмикалық сынақтарды тоқтатуға келісті. Қиыр Шығыс аймақтық гидрометеорологиялық зерттеу институты Сахалин шельфіндегі мұнай және газ дамуының жанында батыс сұр киттерді үнемі бақылауға қатысады. 2008 жылдың желтоқсан айында Sakhalin Energy «Жылдың экологиялық жобасы» сыйлығын жеңіп алды. Компанияның батыс сұр кит популяциясын қорғауы «Экономиканың экологиялық тиімділігі» санатында мойындалды. Сыйлықты Ресей Федерациясының табиғи ресурстар министрі Юрий Трутнев табыс етті. 2008 жылғы популяцияны бағалау нәтижесінде батыс популяциясында 130 жеке тұлға бар екені анықталды. 2010 жылы жаңа көбелек әйелдер тіркелмеді, нәтижесінде 1995 жылдан бері кем дегенде 26 көбелек әйел байқалды. Sakhalin Energy, Sakhalin 1 операторымен бірлесіп, Сахалин аралының солтүстік-шығыс жағалауында біріктірілген мониторинг бағдарламасын іске асырады. Ол зерттеудің барлық кезеңінде киттердің жемтену орындарындағы таралуы айтарлықтай өзгермегенін, жиынтықтағы жеке тұлғалардың саны артып келе жатқанын және олардың көбею деңгейі тұрақты екенін көрсетеді. Сұр киттердің жемтік организмдерінің құрамын, таралуын және өзгеруін зерттеу үшін зерттеу жүргізілді.
Сальмон аулау
Басқа да алаңдаушылықтар жоба ондаған мың балықшылардың күнкөрісіне қауіп төндіреді, аралдың жанындағы лосось балық аулаудың маңызды аймағын бір миллион тонналық қазба қалдықтарын теңізге төгу арқылы жояды, сондай-ақ Охот теңізі мен Жапон теңізінде ірі мұнай апаттарының ұзақ мерзімді қаупін тудырады. Анива шығанағын қазу жұмысы 2005 жылы аяқталды. 2005 жылы лосось өнімі 134 000 тоннан асып түсті. 2007 жылы бұл көрсеткіш 144 181 тонна лосось аулау арқылы жаңа рекордты көрсетті. «Сахалин Энерджи» компаниясы «Сахалин-2» жобасының балық шаруашылығына тигізетін ықтимал әсерін өтеу үшін Ресей Федерациясына 110 000 доллар төледі. Бұл өтемақы балық өнеркәсібіне кез келген әсер тіркелгеніне қарамастан төленді. Осы қаражаттың бір бөлігі Сахалин аралында лосось шабақтарын құруға жұмсалды. 2007 жылы компания құбыр бойындағы өзен жүйелерінде тайменнің (сирек қорғалатын лосось түрі) мекендеу ортасын анықтау бағдарламасын бастады, бұл өндіріс қызметі осы түрдің жоғалу қаупін тудырмауы үшін. Алғашқы кезеңде бірнеше өзендегі жас таймендердің таралуы мен саны зерттелді. 2011 жылы бағдарлама аясында Сахалин тайменін қоса алғанда, ихтиофаунаны зерттеуге бағытталған, бассейндік тәсілге негізделген жаңа кезең іске қосылды. 2017 жылы Вал өзенінің алабында ихтиологиялық зерттеулер жүргізілді. Жұмыс барысында негізгі арнада 29 станция, өзеннің салаларында сегіз және іргелес көлдерде екі станция орнатылды. Барлығы Вал өзенінде, су арналарында және оның алабындағы су қоймаларында тоғыз тұқымдастан 19 балық түрі анықталды. Сальмонадтар тұқымдасы ең көп түрді қамтыды: Сахалин өзендерінде көбейетін Тынық мұхитының барлық төрт түрі (Oncorhynchus тұқымдасы), Salvelinus тұқымдасына жататын Арктика лососінің үш түрі және Сахалин таймені. Карп тұқымдасы төрт түрден өкіл болды, ал қалған тұқымдастар бір-бір түрден өкілдік етті.