Кіріспе

Иерусалимнің халқының саны мен құрамы 5000 жылдық тарихы бойында көп рет өзгеріп келген. 1905 жылға дейінгі халық туралы мәліметтердің көп бөлігі шетелдік саяхатшылар мен ұйымдардың бағалауларына негізделген, себебі бұрынғы санақ деректері көбінесе Иерусалим облысы сияқты кеңірек аумақтарды қамтыған. Бұл бағалаулар көрсеткендей, крест жорықтары аяқталғаннан бастап 19 ғасырдың ортасына дейін Иерусалимде мұсылмандар басым құраған. 1838 және 1876 жылдар аралығында осы кезеңде яһудилер немесе мұсылмандардың көптігі туралы келіспейтін бірнеше бағалаулар бар, ал 1882 және 1922 жылдар аралығында яһудилердің халықтың көпшілігіне айналған уақыты туралы бағалаулар да қайшылықты. 2020 жылы халықтың саны 951 100 адамды құрады, оның ішінде 570 100 яһуди (59,9%), 353 800 мұсылман (37,2%), 16 300 христиан (1,7%) және 10 800 анықталмаған (1,1%).

Шолу

Иерусалим тұрғындары әртүрлі ұлттық, этникалық және діни топтарды қамтиды, олардың ішінде еуропалық, азиялық және африкалық яһудилер, сунниттік шафии мұсылмандары, мелкиттік православие, мелкиттік католик, латын католиктері және протестанттар, армян православиесі мен армян католиктері, негізінен сириялық православие және сириялық католик шіркеулерінің ассириялықтары, марониттер және копттар бар. Осы топтардың көптегені бұрын көшпендер немесе қажылар болып, уақыт өте жергілікті халыққа айналып, Иерусалимнің олардың діні үшін маңызды екенін қалаға көшу және қалада болу себебі деп санайды.

Дінге байланысты тарихи халық саны

Төмендегі кестелер Иерусалимдегі демографиялық өзгерістердің уақыт өте келе қалай болғаны туралы деректер ұсынады, еврей халқына ерекше назар беріледі. Оқырман ескеруі керек, Иерусалимнің шекаралары жылдар бойы көп рет өзгерген, сондай-ақ Иерусалим Осман, британдық немесе израильдік басқару астындағы ауданды, тіпті кіші ауданды да білдіруі мүмкін, мысалы, Иерусалим облысы. Сондықтан, халық санақтарында қамтылған географиялық аумақтардың өзгеруіне байланысты жылдық салыстырулар дұрыс болмауы мүмкін.

Парсы дәуірі

Парсылардың Яһудеяны (Ехуд Медината провинциясы) билеген кезінде Иерусалим халқының саны 1500-нан 2750-ге дейін деп есептеледі.

І ғасырдағы Яһудея

Бірінші яһуди-рим соғысы кезінде (б.з. 66-73 жж.) римдік тарихшы Тацит Иерусалим халқының санын 600 000 адам деп есептеген, ал Иосиф Флавий соғыста қаза тапқандардың саны 1 100 000-ға жетеді деп мәлімдеген, бірақ бұл санға қала тұрғындары емес адамдар да кірген. Иосиф Флавий сонымен қатар 97 000 яһуди құл ретінде сатылғанын жазған. Римдіктердің яһудилер үстінен жеңісінен кейін, нисан мен таммуз айлары аралығында бір ғана қақпа арқылы 115 880 мәйіт шығарылған. 70 жылы Иерусалимді римдіктердің қоршауы кезіндегі Иерусалим халқының қазіргі заманғы бағалаулары әртүрлі: 1974 жылы Уилкинсон 70 398 адам десе, 1978 жылы Бросши 80 000 адам, ал 2002 жылы Левин 60 000 – 70 000 адам деп есептеген. Иосиф Флавийдің мәліметінше, ересек еркектерден ғалымдық топтардың саны былай болған: 6000-нан астам парызшылдар, 4000-нан астам ессейлер және "аздаған" саддукейлер. Жаңа өсиет ғалымы Кусланд «Иерусалим халқының соңғы бағалаулары жүз мыңға жуық адамды көрсетеді» деп атап өткен. Археологиялық деректерге сүйенген Хиллель Гева минималистік көзқарас ұстанады және Иерусалимнің б.з. 70 жылы қиратылғанға дейін халқының саны ең көп дегенде 20 000 болғанын болжайды.

Орта ғасырлар

Х ғасырда Иерусалимде өмір сүрген, крест жорықтарынан бұрын жазған әл-Макдиси: «Қайда барсаңыз да христиандар мен яһудилер үстемдік құрып, мешітте жиын жоқ» деп хабарлайды.

Жыл Еврейлер Мұсылмандар Христиандар Жалпы Бастапқы дереккөз
1130 ж. келтірілген 0 0 30,000 30,000 ? Рунсиман
1267 2* ? ? ? Нахманид, еврей ғалымы
1471 250* ? ? ? ? Барон
1488 76* ? ? ? ? Барон
1489 200* ? ? ? ? Яари, 1943
* Отбасы санын көрсетеді.