Кіріспе
Бенито Муссолиниді неміс күштерінің құтқаруы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1943 жылдың 12 қыркүйегінде Гран-Сассоға жасалған шабуыл (неміс әскерилерінің кодтық атауы Unternehmen Eiche, сөзбе-сөз "Емен операциясы") – неміс парашютистері мен Ваффен СС командаларының құлатылған фашистік диктатор Бенито Муссолиниді Италияның Гран-Сассо тау массивінен босату бойынша сәтті операциясы болды. Бұл әуедегі операцияға Адольф Гитлер жеке бұйрық берді, оны генерал Курт Студент бекітті, ал майор Харальд Морс жоспарлап, орындады.
During World War II, the Gran Sasso raid (codenamed Unternehmen Eiche, , literally "Operation Oak", by the German military) on 12 September 1943 was a successful operation by German paratroopers and Waffen SS commandos to rescue the deposed Fascist dictator Benito Mussolini from custody in the Gran Sasso d'Italia massif. The airborne operation was personally ordered by Adolf Hitler, approved by General Kurt Student and planned and executed by Major Harald Mors.
Өмірбаян
1943 жылдың 24-25 шілдесі аралығындағы түнде, одақтастардың Сицилияға шабуыл жасауынан және Римді бомбалаудан кейін бірнеше апта өткен соң, Фашизмнің Ұлы кеңесі премьер-министр Бенито Муссолиниге сенімсіздік дауысы берді. Сол күні король Виктор Эммануэль III оны маршал Пьетро Бадольомен ауыстырып, Муссолиниді қамауға алды. Бұл оқиға Италиядағы фашистік режимнің құлауы (немесе итальян тілінде 25 Luglio) ретінде белгілі; Бадольо үкіметі бастапқыда біріккен державалар тарапынан соғысты жалғастырды.
Бадольйо үкіметі
Маршал Бадольо басқарған итальяндық жоғары команда Германия әскері үкімет одақтастар жағына өткен соң Италияны бақылауға алуға тырысатынын жақсы білген. Сондықтан итальян үкіметі қарулы келісім күшіне енген және жарияланғанға дейін (8 қыркүйекте болғандай) одақтас әскерлерінің құрлыққа қонғанын қалады. Бадольо үкіметі немістердің Муссолиниді түрмеден босатып, оны қайта билікке келтіруге, сондай-ақ Германия жағында соғыс жүргізу үшін фашистік қолдауды жинауға тырысатынын да түсінді. Осы себепті Муссолиниді жасыру және күзету үшін қатаң шаралар қабылданды: ол бірнеше рет көшірілді және дерлік бір батальон әскермен күзетілді.
Муссолинидің тұтқындалуы
Муссолини 25 шілдеде корольдің жеке резиденциясынан шыққаннан кейін корольдің бұйрығымен карабинерлер тұтқындады және ол бастапқыда Трастевередегі Подгора карабинер штаб-пәтеріне әкелінді. Түстен кейін ол Via Legnano-дағы Carabinieri Cadet мектебіне ауыстырылды, онда ол 27 шілдеге дейін ұсталды. 27 шілдеде генерал Франческо Саверио Полито басқарған әскери полиция Муссолиниді Гаетаға алып барып, Persefone кемесіне отырды және Муссолиниді 28 шілде күні сағат 12:00-ден 7 тамызға дейін Тиррен теңізіндегі Понца аралындағы оқшауланған үйге қамап қойды. 7-27 тамыз аралығында Муссолини Ла-Маддаленадағы жеке виллада ұсталды. Осы уақытта, Кампо Императореге баратын фуникулер теміржолының аңғар станциясы 14:00-де екі десантшы ротасының шабуылымен басып алынды, оларды майор Харальд Морс басқарды, ол бүкіл рейдтің бас қолбасшысы болды, және олар барлық телефон желілерін кесіп тастады. Бұл шабуыл операцияның жалғыз екі құрбанына себеп болды: итальяндық орман күзетшісі Паскуалино Витокко, неміс әскерлерінің жақындап келе жатқанын ескертуге тырысқанда қаза тапты, және карабинер Джованни Натале, шабуылшыларға оқ атуға дайындалғанда қаза тапты. Екі қарабинер қол гранатасынан жеңіл жарақат алды. 14:05-те әуедегі коммандос өзінің он DFS 230 планерін қонақүйдің жанындағы тауға қондырды. Бір ұшақ апатқа ұшырап, жарақат алды. Fallschirmjäger және Скорзенидің арнайы жасағы Муссолиниді тұтқынға алған 200 жақсы жабдықталған карабинер күзетшілерін бір оқ атпай-ақ жеңіп алды. Италиялық генерал Фернандо Солети рейдте Скорзенимен бірге қамауға алынды; қонақүйді күзеткен сарбаздарға өзін таныстырып, Солети оларға оқ атуды бұйырды. Скорзени радиооператорға және оның жабдықтарына шабуыл жасап, қонақүйге шабуыл жасады, соңынан оның SS әскерлері мен десанттық әскерлері келді. Рейд басталғаннан кейін он минут өткен соң Муссолини неміс сарбаздарымен бірге қонақүйден шықты. 14:45-те Морс фуникулер арқылы қонақүйге кірді және Муссолинимен танысты. Муссолиниді сол уақытта келген Fieseler Fi 156 STOL ұшағымен алып кету керек еді. Аталған жағдайларға байланысты ұшаққа артық жүк тигенімен, Скорзени Муссолинимен бірге ұшуға талап етті, бұл миссияның сәттілігіне қауіп төндірді. Өте қауіпті, бірақ сәтті ұшып шыққаннан кейін олар Пратика ди Мареге ұшты. Содан кейін олар бірден Heinkel He 111 ұшағымен Венаға ұшып кетті, онда Муссолини Империал қонақүйінде түндеді. Келесі күні ол Мюнхенге ұшып келді, ал 14 қыркүйекте ол Растенбургке жақын орналасқан Вольфс-Лейрдегі фюрер штабында Гитлермен кездесті.
Салдары
Муссолинидің қашып кеткенін естігеннен кейін, британ премьер-министрі Уинстон Черчилль Парламентте былай деді: "Иль Дуче қауіпсіз жерде жасырынғанын және Бадольо үкіметі оны одақтастарға тапсыруға міндеттенгенін білгендіктен, ешқандай болжамсыз батыл шабуыл осының алдын алды". Операция соғыстың соңында Герман Герингке сирек кездесетін жаңалықтар тарату мүмкіндігін сыйлады, ал неміс үгіті операцияны кейбір айлар бойы мақтады. Campo Imperatore-ге қонуға іс жүзінде бірінші лейтенант фон Берлепш жетекшілік етті, оған майор Морс және генерал Студенттен алынған бұйрықтар бойынша, олардың барлығы Fallschirmjäger офицерлері болды, бірақ Скорцени итальяндық көшбасшыны тікелей камералардың алдында қабылдады. Рейхсфюрер СС Генрих Гиммлер мен Пропаганда министрі Иосиф Геббельстің бұйрығымен СС-тің үгіт-насихат жеңісінен кейін Скорцени мен оның Ваффен СС арнайы күштері операцияның көп бөлігіне ие болды. Скорцени Sturmbannführer шеніне көтерілді, Темір крестің рыцарь кресімен марапатталды және "Еуропадағы ең қауіпті адам" деген атаққа ие болды. Тарихшы Ульрих Трампенер (2015) "Операцияға байланысты артық мақтау кейіннен Отто Скорзени басқаратын шағын СС отрядына берілді" деді. Бірақ екеуі де итальяндық коммунист партизандары тарапынан тұтқындалды және 1945 жылдың 28 сәуірінде Комо көлінің жанында атылып өлтірді.