Генрих Нейгауз: Советский пианист және педагог

Кіріспе

Совет пианині (1888–1964) эстондық кәсіпкер және саясаткер Генрих Густав Нойхаус (Генрих (Генри) Нойхаус, Ге́нрих Густа́вович Нейга́уз, Genrikh Gustavovič Nejgauz, 12 сәуір 1888 [ескі стиль бойынша 31 наурыз 1888] – 10 қазан 1964) – орыс пианині және педагогы. Ол музыкалық династияның мүшесі, поляк тілінде сөйлейтін отбасында өсті. 1922 жылдан 1964 жылға дейін Мәскеу консерваториясында оқытты. РСФСР халық әртісі (1956). Оның «Фортепианода ойнау өнері» (1958) атты фортепианоға арналған оқулығы бұл сала бойынша ең авторитетті және кең таралған әдістердің бірі саналады.

Өмір және мансап

Неухаус Елизаветградта (қазіргі Кропивницкий) дүниеге келген. Ата-анасы екеуі де фортепиано сабақтарын бергенімен, ол көбінесе өзіндік білім алған. Оның ерте шығармашылық дамуына анасы Ольга, «Марта» Блюменфельд арқылы көршісі және туысы Кароль Шимановский зор ықпал еткен. Шимановскийдің өзі Генрихтің әкесі Густав Нойхаустан сабақ алған. Оның тағы бір маңызды ықпалы – оның ағасы Феликс Блюменфельд, ол жергілікті жердегі әпкесінің үйіне келіп тұратын. Ол сондай-ақ Александр Михаловскийден сабақ алған. Он бір жасында Неухаус алғаш рет халық алдында Фредерик Шопеннің импровизациясын және бірнеше вальстарын орындаған. 1902 жылы ол 11 жасар Миша Элманмен бірге Елизаветградта концерт берді, ал 1904 жылы Дортмунд, Бонн, Кельн және Берлинде концерттер өткізді. Кейін ол Берлинде Леопольд Годовскийден оқыды және 1909 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Вена музыка академиясында оның шеберлік кластарына қатысты. 1912 жылы Неухаус Берлиндегі концертке қатысып, онда Артур Рубинштейн Шимановскийдің екінші фортепианолық сонатасын орындады. Концерт оған композитор немесе пианист ретінде табысқа жете алмайтынын, өмір сүруді жалғастыра алмайтынын және Италияның Флоренция қаласына өлу үшін баратынын түсіндірген суицидтік хат қалдырды. Шимановский мен Рубинштейн асығыс түрде Неухаусты Флоренцияға іздеп барып, ауруханада тапты, ол қонақүй бөлмесінде білегін кесіп алғаннан кейін қауіпсіздікте болып, жазылып жатқан еді. 1914 жылы Неухаус Елизаветградта, содан кейін Тбилиси мен Киевте сабақ беруді бастады, онда ол Владимир Горовицпен дос болды. Уақытша сал болуынан кейін Неухаус концерттік мансабын тоқтатуға мәжбүр болды және оқытуға көшті. 1922 жылы ол Мәскеу консерваториясында сабақ бере бастады, 1932 жылы дарынды балаларға арналған Мәскеу орталық музыка мектебін құруға көмектесті. Сонымен қатар, ол 1934-1937 жылдары Мәскеу консерваториясының директоры болып қызмет етті. 1941 жылы нацистік Германия Мәскеуге жақындаған кезде ол неміс шпионы деген күдікпен тұтқындалды, бірақ сегіз айдан кейін Дмитрий Шостакович, Эмиль Гилельс және басқалардың ықпалымен босатылды. Оның шәкірттерінің арасында Святослав Рихтер, Леонид Брумберг, Эмиль Гилельс, Яков Зак, Лев Наумов, Вера Горностаева, Элисо Вирсаладзе, Раду Лупу, Маргарита Федорова, Виктор Эреско, Анатолий Ведерников, Тихон Хренников, Галина Мелихова, Евгений Малинин, Александр Эдельман, Тамара Гусева, Рышард Бакст, Теодор Гутман, Александр Слободяник, Натан Перельман, Леонид Брумберг, Игорь Жуков, Олег Бошнякович, Антон Гинзбург, Валь Кастельский, Жерар Фреми, Зденек Гнат, Алексей Любимов, Алексей Наседкин, Владимир Крайнев, Мария Кардас, Берта Маранц, Евгений Могилевский, Амалия Байбуртьян, Валентина Каменикова, Виктор Деревянко, Вера Разумовская, Нина Светланова, Борис Петрушанский және Юрий Кречковский болды. Неухаус 1964 жылғы 10 қазанда Мәскеуде қайтыс болды.

Neuhaus was born in Yelisavetgrad (present day Kropyvnytskyi). Although both his parents were piano teachers, he was largely self taught. A major influence on his early artistic development came from Karol Szymanowski, his neighbour and cousin through his mother, Olga, "Marta" née Blumenfeld. Szymanowski himself was tutored by Heinrich's father, Gustav Neuhaus. Another strong influence was his uncle, Felix Blumenfeld on the latter's visits to his sister's home in the locality. He also received lessons from Aleksander Michałowski. At the age of eleven, Neuhaus made his first public appearance, performing an impromptu and some waltzes by Frédéric Chopin. In 1902 he gave a recital in Elisavetgrad with the 11 year old Mischa Elman and in 1904 gave concerts in Dortmund, Bonn, Cologne and Berlin. Subsequently, he studied with Leopold Godowsky in Berlin and from 1909 until the outbreak of World War I took part in his master classes at the Vienna Academy of Music. In 1912, Neuhaus attended a concert in Berlin in which Arthur Rubinstein premiered Szymanowski's Piano Sonata No. 2, and left a suicide note saying that the concert had made clear to him that he would never be successful as a composer or a pianist and that he could not go on living, and was going to Florence in Italy to die. Szymanowski and Rubinstein hastily followed Neuhaus to Florence and tracked him down to a hospital, where he was safe and recovering after cutting his wrist in a hotel. In 1914 Neuhaus started teaching in Elizavetgrad and later Tbilisi and Kyiv where he befriended Vladimir Horowitz. After a temporary paralysis, Neuhaus was forced to halt his concert career and turned to teaching instead. In 1922 he began teaching at the Moscow Conservatory where he helped to create the famous Moscow Central Music School for gifted children in 1932. In addition, he also served as director of the Moscow Conservatory between 1934 and 1937. When Nazi Germany approached Moscow in 1941, he was imprisoned on suspicion of being a German spy, but released eight months later under pressure from Dmitri Shostakovich, Emil Gilels and others. His pupils there included Sviatoslav Richter, Leonid Brumberg, Emil Gilels, Yakov Zak, Lev Naumov, Vera Gornostayeva, Eliso Virsaladze, Radu Lupu, Margarita Fyodorova, Victor Eresko, Anatoly Vedernikov, Tikhon Khrennikov, Galina Melikhova, Yevgeny Malinin, Alexander Edelmann, Tamara Guseva, Ryszard Bakst, Teodor Gutman, Alexander Slobodyanik, Nathan Perelman, Leonid Brumberg, Igor Zhukov, Oleg Boshniakovich, Anton Ginsburg, Valery Kastelsky, Gérard Frémy, Zdeněk Hnát, Alexei Lubimov, Aleksey Nasedkin, Vladimir Krainev, Maria Kardas, Berta Maranz, Evgeny Mogilevsky, Amalya Baiburtyan, Valentina Kameníková, Victor Derevianko, Vera Razumovskaya, Nina Svetlanova, Boris Petrushansky and Yuri Krechkovsky. Neuhaus died in Moscow on 10 October 1964.

Мұра

Генрих Нойхаус өзінің поэтикалық тартымдылығымен және көркемдік жетілдігімен әйгілі болды. Ол Борис Пастернактың өмір бойындағы досы болды, ал Осип Мандельштам Нойхаустың ойнау өнеріне деген құрметін өлең арқылы білдірді. Генрихтің бірінші әйелі Зинаидадан туған ұлы Станислав Нойхаус та белгілі пианист болды, Зинаида кейіннен 1931 жылы Пастернаққа үйленді. Станислав Бунин – оның немересі.