Кіріспе
Жапон тостаған мен доп ойыны. "Қылыш [және] доп"; けん玉; kendama – дәстүрлі жапон шеберлік ойыншығы. Ол тұтқадан (кен), екі тостағаннан (сарадо) және бір доптан (тама) тұрады, олардың барлығы бір жіппен байланысқан. Кеннің бір жағында тостаған, ал екінші жағында таманың тесігіне (ана) кіретін тікенек (кенсаки) болады. Кендама – классикалық тостаған мен доп ойынының жапондық нұсқасы, сонымен қатар француз тостаған мен доп ойыны билбокеттің түрі. Кендаманы әртүрлі ұстау тәсілдерімен ұстауға болады, және көптеген тәсілдер мен комбинацияларды орындауға болады. Ойын допты ауаға лақтырып, таяқ ұшымен ұстауға тырысу арқылы ойналады. Кен ұстау, сара ұстау, тама ұстау және шам ұстау тәсілдерін жеке немесе біріктіріп қолдану арқылы шексіз тәсілдер мен тәсілдер комбинацияларын жасауға болады. Осы ұстау тәсілдерінің әрқайсысындағы тәсілдердің мысалдары:
The "sword [and] ball"; けん玉; kendama is a traditional Japanese skill toy. It consists of a handle (ken), a pair of cups (sarado), and a ball (tama) that are all connected together by a string. On one end of the ken is a cup, while the other end of ken is narrowed down, forming a spike (kensaki) that fits into the hole (ana) of the tama. The kendama is the Japanese version of the classic cup and ball game, and is also a variant of the French cup and ball game bilboquet. Kendama can be held in different grips, and many tricks and combinations can be performed. The game is played by tossing the ball into the air and attempting to catch it on the stick point. Endless tricks and trick combinations can be made with just ken grip, sara grip, tama grip, and candle grip by themselves or together in a combination. Some examples of tricks in each of these grips are as follows:
Шығуы, алдын ала айтылғандары және ұқсас тұстары
Ойынның шығу тегі даулы. Кейбіреулер оны француздың доп пен кесе ойыны – бильбокеттің ("bil" – доп, "boquet" – кішкентай ағаш) түрі деп санайды. Бұл ойыншық 16 ғасырда пайда болған және 17 ғасырда Еуропада кең таралған. Осы кезеңде кендаманың Жібек жолы арқылы Қытайдан Едіо дәуірінде (1600-1868) Жапонияға келгені есептеледі. Хиросима префектурасындағы Хацукайчи қаласы қазіргі жапон кендамасының туған жері деп есептеледі, себебі осы қала кендама жасауды алғаш бастаған. Хамагацу Экуса 1919 жылы Куре қаласында бүгінде кеңінен танылған кендаманың пішінін жасады. 20 ғасырдың басында ойыншықта екі жақтан кеселер болған және ол "житсугетсу" (日月ボール) деп аталған, яғни "күн мен ай добы" деп аударылады, себебі доп күннің, ал кеселер айдың жарты айының символы болған.
Hatsukaichi City in Hiroshima Prefecture is considered to be the birthplace of the modern Japanese Kendama due to the city becoming the first place for kendama manufacturing. Hamagatsu Ekusa created the shape of the kendama that is widely recognized today in 1919 in Kure city. During the early 20th century the toy had two side cups and was called a jitsugetsu ball (日月ボール)., literally translating to "sun and moon ball", because of the ball's representation of the sun and the cups' likeness to the crescent moon.
Робототехника
Кендама ойыны робот қолдарының дәлдігін, ептілігін және оқу қабілетін бағалау үшін де пайдаланылған.
Ережелер
Кендаманы қалай ойнау керектігіне қатысты нақты ережелер жоқ. Дегенмен, кендама жарыстарының барлық түрі ережелермен реттеледі. Кендама жарыстарының 4 түрі бар: жылдамдық сатысы, ашық дивизион, еркін стиль және Кендама әлем кубогы (KWC). KWC стиліндегі жарыстар көбінесе тек KWC іс-шарасы ретінде ғана қолданылады.
Жылдамдық сатысы
Жылдамдық сатысы – бұл кім трюктер жиынтығын ең жылдам орындай алады деген жарыс түрі. Ойыншылар жарыс кезінде немесе оған дейін интернет арқылы берілген трюктер тізбегі бойынша жарысады. Трюктер сатысын ең жылдам аяқтаған ойыншы жеңіске жетеді. Ойыншылар өз біліктілік деңгейіне қарай (мысалы, бастаушы, орташа, және озық/кәсіби) бөлімдерге тіркеліп жарысады.
Ашық бөлім
Ашық дивизион – 1-ге қарсы 1 форматтағы жекпе-жек. Әр раундта екі ойыншы бір-бірімен бәсекелесіп, кездейсоқ түрде трюк тартады. Тартылған әр трюк үшін максимум үш рет алмасу мүмкіндігі бар – ойыншылар трюк орындауға тырысып, осылай рет-ретімен алмаса алады. 3 ұпайға бірінші жеткен ойыншы жеңіске ие болады. Егер бір ойыншы трюкты орындап, екіншісі орындай алмаса, сәтті ойыншы 1 ұпай алады, ал екінші ойыншы тағы бір трюк тартады. Егер екі ойыншы да трюкты орындаса немесе орындамаса, бірінші алмасу аяқталады және бірінші ойыншы екінші раундта трюкты орындауға тағы бір мүмкіндік алады, процесс қайта басталады. Егер екі ойыншы да үш раундта трюкты орындамаса немесе орындаса, онда трюк жойылды деп есептеледі және екінші ойыншы жаңа трюк тартады. Ескерту: Соңғы раундта 5 ұпайға бірінші жеткен ойыншы жеңіп шығады. Ескерту: Көптеген жағдайларда, әр іс-шараның чемпионы деп аталатыны – Ашық дивизионның жеңімпазы болып табылады.
Еркін стиль
Фристайл – бұл жекелей 1-ге 1 стильдегі жарыс. Әр кездесуді үш немесе бес судьядан құралған төрешілер алқасы бағалайды. Әр раундта өзара жарысқан екі ойыншы 45 секундтық уақыт ішінде екі рет кезекпен трюктар орындайды. Осы уақыт аралығында екі ойыншы да өздері қалаған трюктарды жасай алады. Әр судья төмендегі үш критерий бойынша кім жақсы орындағанын анықтап, жеңімпазды жеке шешеді: Шығармашылық, Тұрақтылық және Қиындық деңгейі. Көп дауыс жинаған ойыншы раундты жеңіп алады.
КВК
KWC-ге дейін жүз жиырма амал онлайн режимінде жарияланады және әрқайсысы 10 амалдан тұратын топтарға бөлініп, 12 рет, 1-ден 12-деңгейге дейінгі амалдар тізімін құрайды. Деңгейі жоғарылаған сайын, амалдың қиындығы мен ұпайы да артады. KWC жарысы 2 күнге бөлінеді: 1-күн – іріктеу кезеңі, 2-күн – финал. Әр күннің өзіндік ережелері бар. 1-күнде барлық ойыншылар 1-ден 10-деңгейге дейінгі амалдар тізімінен 12 амал таңдайды. Ойыншылар 12 амалды әрқайсысы алты амалдан тұратын екі раундқа бөледі, әр раундқа 3 минуттан беріледі, осы уақытта мүмкіндігінше көп амал орындау керек. Ең көп ұпай жинаған 25 ойыншы 2-күнге өтеді. Ескерту: Әр амалдың ұпайы оның деңгейімен анықталады (мысалы, 6-деңгейдегі амал 6 ұпайға тең). 2-күнде ойыншылар ең төмен балл жинаған іріктеуден өткен ойыншыдан бастап, ең жоғары балл жинағанға дейін бірінен соң бірі өнер көрсетеді. Әр ойыншыға 3-тен 12-деңгейге дейінгі амалдардан кез келген санды орындауға үш минут беріледі, бірақ әр амал бір рет ғана орындалуы мүмкін. Уақыт ішінде ең көп ұпай жинаған ойыншы жеңіске жетеді. Британдық Кендама қауымдастығы 2008 жылы Донкастерде өткен Британдық жонглерлік конвенциясында Жапониядан тыс жерде алғашқы ресми кендама жарысын ұйымдастырды. Кендама жарыстары жылдамдық сатылары, еркін стиль, жекпе-жек және әлем чемпионаты форматындағы түрлі форматтарда өткізіледі. Мұндай шараларда әдетте кендама, киім-кешек және аксессуарлар сататын сатушылар болады. Жарыстардың ұзақтығы 1-ден 3 күнге дейін болуы мүмкін, ал әр жарыс санатының 1-орын, 2-орын және 3-орынына жүлделер беріледі. Ең танымал жарыстардың қатарында Солтүстік Американың Кендама Ашық чемпионаты және Кендама Әлем Кубогы (KWC) тұрады.
Кендама әлем чемпионаты
2014 жылдан бастап Кендама әлем кубогы (KWC) – Жапонияның Хиросима префектурасы, Хацукаичи қаласында жазда екі күн бойы өткізілетін, әлемдегі ең ірі кендама жарысы. 2018 жылы ғана KWC-ге 49 000 көрермен жиналды, олар 18 елден келген 415 қатысушының Кендама әлем чемпионы атаны үшін күресін тамашалады. KWC-де тауарларын сатушылардың көптеген стендтері, кендамалар, кендама ойындары және тікелей өнерлеу шаралары бар, бәрі де екі күнге созылған іс-шара аумағында орналасқан. KWC-ге кіру тегін.
DKM Германияның Кендама чемпионаты
Deutsche Kendama Meisterschaft DKM, сонымен қатар неміс Кендама Чемпионаты деп аталады, Еуропадағы ең ұзақ мерзімді жыл сайынғы Кендама жарысы болды. Бірінші DKM 2014 жылы Берлинде өтті. Одан бері аталған іс-шараны ұйымдастыру, өткізу және басқару жөніндегі барлық жұмыстарды Германиядағы Kendama Europe компаниясы жүзеге асырып келеді. Іс-шара әртүрлі қалалар мен жерлерде өткізіледі. Чемпионат форматы Жапон Кендама Ассоциациясы (JKA) классикалық жарыс форматтарымен үйлеседі. Оған жылдамдық триктері, нокаут және еркін стильдегі жарыстар кіреді және үш деңгейге бөлінеді: бастауыш, орташа және кәсіби. 2014 жылы Берлинде өткен нокаут жарысының (Pro) алғашқы жеңімпазы Питер Виммерс болды. 2019 жылдан бері DKM өткізілген жоқ.