Кіріспе

Чилилік саясаткер және адмирал

Хосе Торибио Мерино Кастро (14 желтоқсан 1915 – 30 тамыз 1996) – Чили Әскери-теңіз күштерінің адмиралы, ол 1973 жылғы Чили төңкерісінің басшыларының бірі болды, оған қоса Әскерден генерал Аугусто Пиночет, Әскери-әуе күштерінен генерал Густаво Лей және Карабинерос (ұлттық полиция) басшысы генерал Сезар Мендоса да қатысты. Олар бірлесіп 1973 жылдан 1990 жылға дейін Чилиді басқарған әскери диктатураны құрды. Чили президенті Патрисио Альвиннің 1990 жылдары құрған ресми екі партиялық комиссиялардың есептеріне сәйкес, осы кезеңде 3197-ден астам чилилік азамат өлімге кесілді немесе жай ғана "жоғалып кетті". Мерино, Әскери-теңіз күштерінің басшысы ретінде, төңкерілген күнінен бастап 1990 жылдың 8 наурызында, азаматтық билік басталғанға дейін зейнеткерлікке шыққанға дейін Әскери үкімет хунтасының мүшесі болды. Оның басшылығымен төңкерілгеннен кейінгі күндері Чили Әскери-теңіз күштері адам құқықтарын бұзуға жауапты болды, оның ішінде қамауда өлім, жоғалу және азаптау сияқты құқық бұзушылықтар болды. Бұл тәжірибелер Мериноның өлімінен кейін, 2004 жылы, яғни сегіз жылдан астам уақыт өткен соң ғана мекеме тарапынан ресми мойындалды. 2021 жылы Чили Әскери-теңіз күштері Вальпараисо теңіз мұражайының бағынан Мериноның ескерткішін алып тастаудан бас тартты. Ескерткішті алып тастау туралы өтінішті Чили тарихи естелік қоры білдірген. Қор президенті Луис Мариано Рендон Мериноны адам құқықтарын бұзу саясатын жүйелі түрде іске асырған әскери хунтаның ажырамас бөлігі деп сипаттады.

Ерте өмір және теңізшілік мансап

Ла-Серена қаласында туған, ол вице-адмирал Хосе Торибио Мерино Сааведра мен Бертина Кастро Вареланың ұлы. 1931 жылы Әскери-теңіз академиясына түсіп, 1936 жылы міндетті офицер болып бітірді. Оның естеліктеріне сәйкес, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1945 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз флотындағы "Рали" кемесінде қызмет еткен. Чили Әскери-теңіз флотының түрлі бөлімдерінде қызмет етті, мысалы, "Латорре" (1943) және "Серрано" (1945) кемелерінде. Кейіннен ол "Destructor Serrano" (2-ші), "Crucero O'Higgins" (4-ші) (CL02), "Corbeta Papudo" (1-ші), "Transporte Angamos" (3-ші) кемелерінде қызмет етті. 1955-1957 жылдары Лондондағы Чили елшілігінде "Уильямс" және "Риверос" кемелері салынып жатқан кезде қару-жарақ жөніндегі кеңесші және көмекші болып қызмет етті. 1960 жылы ол Әскери-теңіз академиясында (AGN) логистика, геосаясат және геостратегия пәндерін оқытушы профессор болып тағайындалды. 1969 жылы ол Әскери-теңіз қару-жарақ басқармасының директоры болды. 1970 жылдың қаңтарында ол Әскери-теңіз қызметтерінің директоры болып тағайындалды, ал сол жылдың қарашасында Чилидің Басты жауынгерлік флотының (CJE) басшылығын қабылдады.

Экономикалық саясат

Екінші қолбасшы және Басқарушы Хунтаның мүшесі ретінде ол елдің экономикалық секторын басқарды және Министрлер Кеңесінің Экономикалық комитетіне төрағалық етті, осы комитетте экономикалық шаралар қалыптасты. Барлық декреттер осы комитетте жасалып, экономикалық секторды реттеуге қатысты заңдар қабылдауға тиіс болды. Министрлер Кеңесінің Экономикалық комитеті арқылы ол әскери үкіметтің алғашқы экономикалық шараларын іске қосты: тауарлар мен қызметтер бағасын босату, салық жүктемесін азайту және капитал нарығын құру үшін пайыздық мөлшерлемелерді еркін ету. Мемлекеттік компаниялар да қайта ұйымдастырылып, біртектестікке келтірілді. 1974 жылдың соңында ол Чили Үкіметі мен мемлекеті атынан Испания Үкіметімен Чилиге тиімсіз келісімдерді қайта келісу үшін келіссөздер жүргізді. Әсіресе, «Пегасо» келісім-шарты сәтті қайта келісілді. Шетелдік инвесторларға арналған Жарғыны зерттеу адмирал Мериноның бастамасы болды. Ол Чилидің экспортты ынталандыру туралы заң жобасын зерттеуді және қабылдауды ұйымдастырды, ол «PROCHILE» құрылуына себеп болды. 1975 жылы ол Басқарушы Хунтаның Жарғысын жасауға қатысты, сондай-ақ Заңнамалық комиссиялар мен Заңнамалық хатшылық құрылды. 1974 жылы хунта ұйымдастырылуын белгілейтін заң қабылданғаннан кейін адмирал Мерино Бірінші Заңнамалық комиссияға төрағалық етті. Бұл заң биліктегі хунтаны елдің заң шығарушы органы етіп бекітіп, Пиночетке Чилидің жаңа президенті ретінде атқарушы билікті ресми түрде тапсырды. Мериноның басшылығымен хунта, заң шығарушы комиссия ретінде, алдымен экономикалық секторлар мен сыртқы қатынастар саласында заңдар қабылдады. Көп ұзамай хунтаның төртінші Заңнамалық комиссиясы қорғаныс секторына қатысты заңдарды қабылдады. Осы кезеңде олар орманды өсіруді тоқтату туралы декрет қабылдады, бұл ел бойынша монокультуралық плантацияларды дамытуға ынталандыру болды. Ол тағы да Чили Үкіметін АҚШ Үкіметінің алдында өкілдік етті және президент Джимми Картермен кездесті. Олар N 3480 декретін қабылдады, ол Жинақ және ипотекалық қауымдастығының қарызкерлеріне қарыздарын қайта жаңартуға мүмкіндік берді, бұл орта таптың жұмысшыларына пайда әкелді. Аргентинамен Бигль каналы үшін болған қақтығыс кезінде Мерино хунта мүшелерінің ең белсенділерінің бірі болды. Ол Рим папасы Иоанн Павел II-нің бейбітшілік ұсынысын тек өте тартымсыз қабылдады, оған: «Мен келісімге тек католик болғандықтан және Сіздің қасиеттілігіңізге құрметпен қарағандықтан ғана қол қойдым. Егер олай болмаса, мен оған қол қоймас едім» деді. Сондай-ақ, ол су асты флотының қолбасшысына «сонда барып соғысты жеңіңдер» деп бұйрық берді. 1980 жылы N 3500 заңы жаңа уақытша жүйені құру туралы декретке диктант жазылды. Адмирал Мерино осы заңды қызу қолдады және осы мәселені зерттеу және талқылау кезінде оған мақұлдауын берді. Ол материалдық тұрғыда заң шығаруға жауапты болды. 1980 жылы жаңа конституция бекітілгеннен кейін адмирал Мерино Басқарушы Хунтаға төрағалық етті. Бұл конституциямен бекітілген заң шығарушы билік болды және демократиялық үкімет қайта орнатылған 1990 жылдың наурызына дейін күшінде болды. Сонымен қатар, адмирал хунтаның бесінші Заңнамалық комиссиясына төрағалық етті. 1982 жылы елде әлемдік рецессия болды және Үкімет дағдарысты жеңілдету үшін экономикалық шаралар қабылдауға мәжбүр болды. Заң шығарушы биліктен адмирал Мерино қаржы секторын жаңғырту, депозиттер мен жинақтарға мемлекеттік кепілдік беру, импортқа тарифтерді төмендету және дағдарыстан ең көп зардап шеккен секторларды қалыпқа келтіру туралы заңдарды ұсынды, ол атқарушы билікке барынша қолдау көрсетіп, елді дағдарыстан шығаруға мүмкіндік берді. Осы кезеңде ол сауда флотын дамыту туралы заңды ұйымдастырды, бұл осы саланың және кеме жасау және кеме құрылысы өнеркәсібінің өсуіне елеулі үлес қосты, N 18.454 заңы арқылы. Ол Сауда кодексін жаңарту, Ямайка конвенциясына сәйкес Чилидің теңіз шекараларын бекіту үшін Азаматтық кодекске тиісті түзетулер енгізу және терапиялық абортқа рұқсат беретін заңнаманы жою туралы ұсыныстар енгізді, бәрі де сол кезеңде қабылданған тиісті заңдар арқылы бекітілді. Сонымен қатар, ол әскери үкіметтің конституциялық жол картасын орындауына және билікті сайланған қалалық билікке тапсыруға мүмкіндік берген барлық конституциялық заңдарды қабылдады. 1989 жылы ол атқарушы билікке Балық шаруашылығы және ауыл шаруашылығы туралы заңды ұсынды, ол осы саладағы кең талқылаулардан кейін қабылданды. Оның мақсаты - жаңартылатын теңіз ресурстарын сақтау үшін жағдай жасау болды. Соңында, Басқарушы Хунта бекіткен, 30 маусым 1989 жылы өткізілген референдумда расталған Саяси Конституцияны реформалауға бағытталған Бірлескен Заңнамалық комиссияға төрағалық ету оның міндеті болды. Әскери билік кезеңінде оның басшылығымен 3660 декрет және 1090 заң қабылданды, оларға оның қолы қойылды. Бірақ Пиночет, ел президенті ретінде, хунта қабылдаған және Мерино бекіткен мұндай заңдарды растау және іске асыру туралы соңғы құқыққа ие болды. Ол 8 наурыз 1990 жылы, 50 жылдан астам қызмет еткеннен кейін, теңіз күштерінің бас қолбасшысы лауазымынан кетті. Ол сондай-ақ Чили Үкімет Хунтасының төрағасы, 1981 жылдың 11 наурызынан 1990 жылдың 8 наурызына дейін елдің де-факто вице-президенті болды.

Мартес де Мерино

Диктатура кезінде Мерино сейсенбі күндері қысқа, импровизацияланған баспасөз мәслихаттарын өткізді, олар "Мериноның сейсенбілері" деп аталды. Бұл мәслихаттар Мериноның қараңғы юморды жиі пайдалануымен, сондай-ақ "тұрақты қателіктері мен бұрмалауларымен" танымал болды. Бір мәслихатта Мерино коммунистерді адамдар деп атаудан бас тартты.

1988 жылғы плебисцит

1988 жылғы демократиялық лагерьнің жеңісімен аяқталған, сондай-ақ Пиночеттің билігін тоқтатқан референдум түнінде Мерино, Әуе күштерінің басшысы Фернандо Маттей және Чилидің қарабинерлерінің басшысы Родольфо Станге Пиночеттің дауыс беру нәтижесін күшпен өзгерту және өкіметін ұзарту ниеттеріне қарсы тұрып, Чилидің демократияға өтуі жоспарланғандай болып шықты.

Кейінгі өмірі

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол саясаттан қол үзді және сүйікті әуесқойлығына – гольф ойнауға берілді. Ол өзінің естеліктерін жазуды бастады, бірақ олар жарыққа шығуға үлкермеді. Ол 1996 жылы Винья-дель-Мар қаласында 80 жасында лимфомадан қайтыс болды. Чили Әскери-теңіз күштері адмиралдың құрметіне оның атымен BMS Almirante Merino деп атады. Бұл кеме – су асты кемелері үшін басты беттік логистикалық платформа.