Кіріспе

Чили генералы Густаво Ли Гусман (19 қыркүйек 1920 жыл - 29 қыркүйек 1999 жыл) – чилилік генерал, ол 1973 жылғы Чили төңкерісінде Әуе күштерін өкілдік етті және кейіннен билік құрған әскери хунтада қызмет етті. Ли 1978 жылы әскери үкіметтен күшпен шығарылды.

Өмірбаян

Ли Сантьягода әскери полковник Эрнан Ли Банадос пен Лаура Гусман Сеаның ұлы болып дүниеге келді. Ол жауынгер ұшқышы ретінде мансап жасағаннан кейін, президент Сальвадор Альенде 1973 жылғы 17 тамызда оны Әуе күштерінің бас қолбасшысы етіп тағайындады, бұл әдеттегі үлкендерлік қағидаларын ескермеді. Бірақ Ли вице-адмирал Хосе Торибио Мерино жасаған Альендені құлату жөніндегі төңкеріс құжатына бірінші болып қол қойды. Ли төрт адамнан тұратын әскери хунтаның ең беделді мүшесі ретінде тез көзге түсті. Төңкерістен кейін бірнеше сағат өткен соң, Ли әскердің "отанымыздағы марксистік ісікті соңғы салдарына дейін жоятынын" айтты. Кейін ол жеке бұйрығымен Әуе күштерінің президент сарайын бомбалап, Альенде мен оның жақтастарының қарсылығын басып, ауыр зақым келтіргенін мәлімдеді. Ла Монеда сарайын бомбалау туралы бұйрығына сын айтылғанда, ол: "Бұл қиын шешім болды, бірақ маған сеніңіздер, бұл көптеген өмірді сақтап қалған шара болды, себебі президент Альенде Ла Монедада қалуға және өлдіруге шешім қабылдаған еді", - деді. Солшылдарға қарсы қатыгез қудалау басталды, және Лидің Әуе күштері диссиденттерге қатысты ерекше кешірімсіздік танытты. Ли төңкерілді қорғап, Чилиде азаматтық соғыс болатыны сөзсіз екенін айтты. 1977 жылы АҚШ президенті Джимми Картер Чилидегі әскери билікті сынағанда, Ли: "Ол [Картер] екі жүзді. Ол Чилиді айыптайды, бірақ сонымен бірге 18 жыл бойы авторитарлық режимді басқарған Кубадағы Кастро сияқты диктатурамен жақындасуды қалайды", - деді. Ол Әуе күштерін генерал Альберто Бачелет (болашақ Чили президенті Мишель Бачелеттің әкесі) сияқты солшыл офицерлерден тазартты және чилиліктерді жаңа билік органдарына солшылдарды жария етуге бірнеше рет шақырды. Дегенмен, ол хунта басшысы Аугусто Пиночетпен демократияға оралу күнін белгілеуден бас тартқаны үшін келіспеді. Ли Пиночеттің хунтадағы билігінің артуына қарсы болды. 1978 жылы Пиночет Чили халқының режимнің адам құқықтарын бұзуын айыптауын қабылдамауын сұрап дауыс беруге шақырғанда, Ли бұл әрекетті "билік бір диктатордың қолында болатын үкіметтерге тән" деп сипаттады. Пиночет Лидің оған елді басқаруға таласатынына сенді. "Пиночет әрқашан мен одан билікті алуға ниеттенгенімді ойлады, бірақ мұндай ой менің есімнен де өткен емес", - деді Ли өзінің соңғы телеинтервьюлерінің бірінде.

Хунтадан шығу және соңғы жылдары

Генерал Ли экономикаға мемлекеттің күшті араласуын жақтады. Оған Анвар Садаттың (ол 1971 жылдан бері Мысыр Әуе күштерінің басшысы Хосни Мубарактың жақын досы болды) салған Мысыр моделі зор әсер етті. Бұл модель еркін нарық принциптеріне негізделген аралас экономика болды, бірақ ауыр өнеркәсіпте мемлекеттің күшті қатысуы және импорт пен қаржылық спекуляция нарығында мемлекеттік реттеудің күштілігімен ерекшеленді. Ол АҚШ пен Пиночеттің қолдауына ие болған, «Чикаго жігіттері» деп аталатын экономистердің басым еркін нарықтық экономикалық саясатына үнемі қарсылық көрсетті. Ол Codelco мемлекеттік кеніш компаниясын сатуға немесе жекешелендіруге қатысты кез келген әрекетке күшті қарсы болды. Осының салдарынан 1978 жылдың 24 шілдесінде хунтаның басқа мүшелері қол қойған жарлықпен ол қызметтен босатылды. Хунта генерал Фернандо Маттейді оның орнына тағайындады. Генерал Пиночетпен үлкен келіспеушіліктеріне қарамастан, ол Пиночеттің 1998 жылғы тұтқындалуын Чилидің егемендігін бұзу деп сап, оған қарсы шықты. Лий он екі коммунистік көшбасшының жоғалуына қатысы бар екендігін тергейтін судьямен ұсталды, бірақ Чилидің Жоғарғы соты оны рақымшылық заңына сәйкес босатуға бұйырды.

Адам өлтіруге әрекеті және өлім

1990 жылдың 21 наурызында солшыл партизандық топтың мүшелері, Мануэль Родригес Патриотикалық фронты, Лидің кеңсесіне басып кіріп, оқ жаудырды. Бес оқ оның денесіне тиді. Көздің біреуін жоғалтқаннан басқа, ол толыққандай жазылып кетті. Ли 1999 жылдың 29 қыркүйегінде Сантьягодағы Әуе күштері ауруханасында жүрек-қан тамырлары ауруынан 79 жасында қайтыс болды.