Кіріспе

Неміс сәулетшісі, қала құрылысшысы және жазушы Бруно Юлиус Флориан Таут (4 мамыр 1880 – 24 желтоқсан 1938) – танымал неміс сәулетшісі, қала құрылысшысы және прусстық литвалық тегінен шыққан автор ("таут" литва тілінде "ұлт" деген мағынаны білдіреді). Ол Ваймар кезеңінде белсенділік танытты және теориялық еңбектерімен, сондай-ақ ғимараттар жобаларымен әйгілі.

Ерте өмір және мансап

Таут 1880 жылы Кенигсбергте дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң, ол Баугеверксшуледе оқыды. Келесі жылдары Таут Гамбург пен Висбадендегі әртүрлі сәулетшілердің кеңселерiнде жұмыс істеді. 1903 жылы ол Берлиндегі Бруно Мёрингке жұмысқа орналасты, онда ол Югендстиль және болат пен қабырғалы құрылысты біріктіретін жаңа құрылыс әдістерімен танысты. 1904 жылдан 1908 жылға дейін Таут Штутгартта Теодор Фишердің басшылығымен жұмыс істеді және қала құрылысы мамандығы бойынша білім алды. Ол өзінің алғашқы тапсырмасын 1906 жылы Фишер арқылы алды, ол Унтерриксингендегі ауыл шіркеуін жаңартуды қамтыды. 1908 жылы ол Берлинге оралып, Шарлоттенбургтегі Корольдік техникалық жоғары мектепте (Königlich Technische Hochschule Charlottenburg), қазіргі Берлин техникалық университетінде өнер тарихы мен құрылысын оқыды. Бір жылдан кейін ол Франц Хоффманмен бірге Taut & Hoffmann сәулет фирмасын құрды. Тауттың алғашқы ірі жобалары 1913 жылы пайда болды. Ол Бақ қалалары қозғалысының адал жақтасы болды, бұл оның Фалькенберг есімді үйдің дизайнынан көрінеді. Таут 1914 жылы Кельн қаласында өткен "Werkbund" көрмесі үшін неміс шыны өнеркәсібінің қауымдастығы үшін салған "Glass Pavilion" призмалық күмбезіне қарағанда авангардтың футуристикалық идеалдары мен әдістерін қабылдады. Оның мақсаты шыныны тек қана беткі немесе сәндік материал ретінде қолданбастан, бүкіл ғимаратты шыныдан жасау еді. Ол шыныдан жасалған металл баспалдақтарды, жарықтандырылған шарлауықты және түрлі-түсті мозаикалық шыныдан жасалған қабырғаларды жасады. "Альпий сәулет" (1917) басылымы үшін жасаған эскиздері - бұл шексіз утопиялық көзқарастың жұмысы, ол модернист және әсіресе экспрессионист ретінде жіктеледі. Тауттың неміс тіліндегі әдеби шығармаларының көп бөлігі ағылшын тіліне аударылмаған. 1918 жылғы қараша революциясы кезінде Таут Arbeitsrat für Kunst, кеңес демократиясына негізделген революциялық суретшілер қауымдастығына қатысты. Топ "архитектураның басымдығын" қабылдады, барлық соғыс ескерткіштерін бұзуды талап етті және өнерді қоғамды революциялау құралы ретінде қарастырды. 1919 жылдың наурыз айынан бастап Таут Адольф Бейн, Сезар Клейн және Уолтер Гропиуспен бірге олардың үш адамнан тұратын басқару тобының мүшесі болды. Топ 1921 жылы тарады. 1924 жылы Таут GEHAG, Берлиндегі қоғамдық тұрғын үй кооперативінің бас сәулетшісі болып тағайындалды және Берлиндегі бірнеше табысты үлкен тұрғын үй құрылыстарының ("Gross Siedlungen") басты дизайнері болды, атап айтқанда 1925 жылғы Hufeisensiedlung ("Жылқы тәрізді елді мекен"), оның көлдің айналасындағы орналасуы үшін аталған, және 1926 жылы Zehlendorf-те жергілікті мейрамхананың атымен аталған Onkel Toms Hütte ("Том ағаш үйі") құрылысы. Бұл екі құрылыс та сәулетте түрлі-түсті детальдарды қолданудың көрнекті мысалы болды. Таут Берлиндегі қала архитекторы Мартин Вагнермен бірге Берлиннің модернистік тұрғын үй елді мекендерін жобалады, қазір бұл ЮНЕСКО Әлемдік мұрасының объектілері болып табылады. Жобалар даулы заманауи жалпақ шатырларды, күн сәулесіне, ауаға және бақтарға қол жеткізуді, сондай-ақ газ, электр жарығы және ванна бөлмелері сияқты кең мүмкіндіктерді қамтыды. Саяси консерваторлар бұл жобалардың "қарапайым халыққа" тым қымбат екенін айтып шағымданады. Берлиннің прогрессивті мэрі Густав Босс оларды қорғады: "Біз қоғамның төменгі деңгейлерін жоғарылатуды қалаймыз". 1924 жылдан 1931 жылға дейін Тауттың командасы 12000-нан астам тұрғын үйді аяқтады. Тауттың құрметіне GEHAG өзінің логотипіне Жылқы тәрізді елді мекеннің абстрактілі суретін енгізді. Бұл мемлекеттік тұрғын үй бірлестігі 1998 жылы Берлин Сенатымен сатылды; оның заңды мұрагері Deutsche Wohnen болып табылады.

Жапония

Либералды саяси көзқарастары бар Таут, нацистер билікке келген кезде Германиядан қашып кетті. 1932 және 1933 жылдары оған КСРО-да жұмыс істеуге уәде берілді, бірақ 1933 жылдың ақпан айында Германияға қайтуға мәжбүр болды, онда оны жаушылық атмосфера күтіп тұрды. Сол жылы Таут Швейцарияға қашып кетті. Кейіннен жапон сәулетшісі Исабуро Уэноның шақыруымен ол Франция, Грекия, Түркия және Владивосток арқылы Жапонияға сапар шегіп, 1933 жылдың 3 мамырында Жапонияның Цуруга қаласына жетті. Таут Гунма префектурасының Такасаки қаласында қоныс тепті, онда жапон мәдениеті мен сәулетіне арналған үш маңызды кітап жазып, жапон сәулетінің тарихи қарапайымдығын модернистік қағидалармен салыстырды. Бір кезде Таут өнеркәсіптік дизайн оқытушысы болып жұмыс істеді, оның шамдар мен жиһаз үлгілері Токиодағы Miratiss дүкенінде сатылды. Тауттың Киотодағы Исе қасиетті орнындағы және Кацура императорлық вилласындағы жапон сәулетінің ең қарапайым, минималистік стилін жоғары бағалағаны белгілі болды. Ол Кацура императорлық вилласының сәулеттік ерекшеліктері туралы модернистік көзқараспен ең көп жазған алғашқы адам болды. Оны Токиги префектурасының Никко қаласындағы Токугава Иэясу шогунның әсем безендірілген қасиетті орындарымен салыстырып, "Жапонияның сәулет өнері Кацурадан биікке көтеріле алмайды, ал Никкодан төмен түсе алмайды" деген атақты сөзді айтты. Тауттың жапондық минималистік эстетика туралы жазғандары Жапонияда жақсы қабылданды және кейіннен Ле Корбюзье мен Вальтер Гропиус еңбектеріне әсер етті. Жапонияда Тауттың жобалаған жалғыз сәулеттік жұмысы – Шидзуока префектурасының Атами қаласындағы Хюга вилласына жасаған қосымша. 1936 жылы кәсіпкер Рихей Хюгаға тиесілі вилланың төменгі жағында салынған үш бөлме, бір жағы заманауи, екінші жағы дәстүрлі жапон стилінде болды. Олар әлеуметтік шараларға қосымша кеңістік және жақын жердегі Сагами шығанағына көрініс ұсынды.

Түркия

Стамбулдағы Мемлекеттік көркемөнер академиясының (қазіргі Мимар Синан Көркемөнер университеті) архитектура профессоры лауазымын алған Таут 1936 жылы Түркияға көшіп келді. Анкарада ол басқа неміс соғыс тұтқындарына қосылды, оның ішінде Мартин Вагнер және 1938 жылы келген Тауттың әріптесі Франц Хиллингер болды. Дегенмен, Тауттың кейбір жұмыстары жағымсыз қабылданып, «кубтық» деп сипатталды. Жапондық досына жазған хатында ол: «Олар маған өте жақсы мүмкіндік берді, менің өнерім үшін еркіндік сыйлады. Мен «кубтық» емес ғимарат салам, олар барлық модернизмді кубтық деп атайды. Осы ғимарат үшін түрік мотивтерін пайдалануды жоспарлап отырмын» деп жазды. Ол Стамбулдың Ортакөй ауданында өз үйін жобалап, сүргін өмірінің архитектуралық дәстүрін жалғастырды. Оның студиясы Потсдамдағы Эйнштейн мұнарасын еске түсірсе, ал фасады жапон пагодасын еске салды. Германиядан кеткеннен кейін Таут бірте-бірте модернизмнен алшақтады. Әріптесінің айтуынша: «Жасы ұлғайған әркім сияқты, Таут Ренессанс принциптеріне тоқталып, жаңаға жол таба алмайды! Бұл өте өкінішті, мұндай авангардист үшін өкінішті». 1938 жылы қайтыс болғанға дейін Таут тағы бір кітап жазып, Түркия Білім министрлігінің тапсырысымен Анкара мен Трабзон қалаларында бірнеше білім беру ғимараттарын жобалады. Олардың ең маңыздылары – Анкара университетінің Тілдер, тарих және география факультеті, Анкара Ататүрік орта мектебі және Трабзон орта мектебі. Оның соңғы құрылыс жобасы – Себеджи мектебі аяқталмай қалды. Тауттың өлімінен бір ай бұрынғы соңғы жұмысы – 1938 жылдың 21 қарашасында Анкарада Мұстафа Кемал Ататүктің мемлекеттік жерлеу рәсіміне арналған катафалк. Ол үлкен ағаш бағаналар мен табытты жабатын тудан тұрды. Таут 1938 жылдың 24 желтоқсанында қайтыс болды және Стамбулдағы Эдирнекапы шейіт зиратына бірінші және жалғыз мұсылман емес ретінде жерленді.