Кіріспе
Джон Фаулздың романы: «Магот» (1985) – британдық жазушы Джон Фаулздың романы. Бұл Фаулздың «Жинаушы», «Саяхатшы», «Француз лейтенантының әйелі», «Даниел Мартин» және «Мантисса» романдарынан кейінгі алтыншы маңызды романы. Автордың кіріспе сөзінде түсіндіргендей, романың атауы «керексіз ой», «елік», «ұқыпсыздық» немесе тіпті музыканың бір үзіндісі (есіге жабысатын әуендерді қараңыз) деген архаикалық мағынадан алынған. Роман оқиғасы дамыған сайын «магот» сөзінің тағы бір мағынасы ашылады, кейіпкер оны ақ түсті, сопақша машинаны – ғарыш кемесін сипаттау үшін қолданады. Автор «Магот» романы тарихи роман екенін жоққа шығарғанымен, оқиға 1736 жылдың сәуірінен 1737 жылдың наурызына дейінгі нақты тарихи кезеңде, Англияда өрбуде. Оны тарихи ойын-сауық, детектив немесе ғылыми-фантастикалық роман деп санауға болады. Әңгімелеу стилі мен түрлі метафикциялық тәсілдерге байланысты көптеген сыншылар оны постмодернизм романы деп есептейді.
A Maggot (1985) is a novel by British author John Fowles. It is Fowles' sixth major novel, following The Collector, The Magus, The French Lieutenant's Woman, Daniel Martin and Mantissa. Its title, as the author explains in the prologue, is taken from the archaic sense of the word that means "whim", "quirk", "obsession", or even a snatch of music (see earworm). Another meaning of the word "maggot" becomes apparent later in the novel, used by a character to describe a white, oblong machine that appears to be a spacecraft. Though the author denied that A Maggot is a historical novel, it does take place during a precise historical timeframe, April 1736 to March 1737, in England. It might be variously classified as historical fiction, mystery, or science fiction. Because of the narrative style and various metafictional devices, most critics classify it as a postmodern novel.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітап бес саяхатшыдан тұратын топтың Англияның ауылдық аймағындағы Эксмор арқылы саяхатқа шығуы туралы объективті баяндаумен басталады. Олар кішкентай ауылдағы қонақ үйге келгенде, олардың кім екендігін көрсеткендей көрінбейтіні анық болады. "Қызметші" Луиза қызметші Дик Терлоудың жыныстық ұсыныстарын тікелей мойын бұрғылайды, бірақ кейін оның қожайынының бөлмесіне барып, екеуінің алдында киімін шешіп алады. Бартоломей өзінің күдікті "Лейси" деген туысына қоңырау шалып, олар Бартоломейдің саяхатының құпия мақсатын ашудан бас тартуын, сондай-ақ тағдыр мен ерік-жігердің арақатынасын талқылайды. Көп ұзамай баяндама тоқтатылып, одан кейін хаттар, сұхбаттардың стенограммалары және үшінші тұлғадағы баяндама фрагменттері, сондай-ақ "Жүргізуші" журналының заманауи нөмірлерінен алынған факсимиль беттері келеді. Жаңалықтардан осы саяхатшылар тұрған жерге жақын жерде бір адам дарға асылғаны белгілі болады. Келесі сұхбаттарды Генри Айскоу жүргізеді, ол Бартоломейдің әкесі – герцогтың адвокаты. Сұхбаттардан Бартоломей саяхатшыларды өзімен бірге саяхаттау үшін жалдағанын, бірақ саяхатының мақсатын олардан жасырғанын білуге болады. Оның әңгімесінің нұсқалары: (1) ол отбасының қарсылығына қарамастан, қашу үшін жолға шыққан; (2) ол бай, қарт тәтесіне мұра алу үшін барған; (3) ол бедеулікке ем іздеген; (4) ол ғылыми немесе эзотерикалық білім іздеген, мүмкін болашақ туралы білімге қатысты. Ол Ребекка мен Дикті шалқара жатқан бір шұңқырға алып кетеді. Джонс қайта баяндайтын Ребекканың алғашқы әңгімесінде ол онда шайтандық ритуал өткізген, ал Ребекканың өзі шайтан зорлап, адамзаттың азап-тозағы мен қатыгездігінің панорамасын көруге мәжбүр болған. Ребекканың өзінің куәлігінде бұл Джонсты тыныштандыру үшін ойлап тапқан өтірік екені мойндалады. Ол Бартоломейдің бір ақсүйек әйелмен кездескенін көріп, олардың бәрін бір ерекше, су бетінде қалқып жүзетін құрылысқа (ол "құрт" деп атайды) алып кеткенін айтады. Осы құрылыста ол "Мәңгілік Маусым" деп аталатын жұмақтың құдайлық ашылуын және Шейкер Трицасын (Әке, Ұл және әйел Киелі Рух немесе "Ана Даналық") көреді. Ол сондай-ақ осы әңгімесінде адамзаттың азап-тозағы мен қатыгездігін көреді. Қазіргі оқырмандар оның көріп өткендерін фильмдер ретінде түсіндіруі мүмкін, ал жалпы тәжірибесін уақыт саяхатшыларымен немесе ғарыштан келгендермен байланыс ретінде қарастыруы мүмкін. Ребекка есінен танып, оянғанда үңгірдің сыртында Джонсты табады, екеуі бірге кетеді. Содан кейін ол Джонсқа өзінің тәжірибесінің шайтандық нұсқасын айтады. Осы уақытта Джонс Диктің үңгірден үрейленген күйде шығып, өзін-өзі дарға асып өлтіруге кеткенін көреді. Кейін Ребекка жүкті екенін біледі. Ол квакер ата-анасына оралады, бірақ кейін Шейкерлікке өтеді, Джон Ли есімді ұстаға үйленеді және американдық Шейкерлердің болашақ көшбасшысы Энн Лиді дүниеге келтіреді. Бартоломейдің жоғалуының құпиясы ешқашан шешілмейді, ал Айскоу оның әкесінің ұсынысымен күйеуге шығудан бас тарғандықтан өзін-өзі өлтіргенін болжайды.
Негізгі кейіпкерлер
"Мистер Бартоломей" (нағыз аты белгісіз; герцогтың ұлы): Бартоломей оқиғаның бастамасы (Лондоннан Долинг үңгіріне саяхат) және сюжеттің ядросындағы құпия оқиғаның басты кейіпкері; оның жоғалуы тергеуге себеп болады, ал оның құжаттамасы романның көп бөлігін құрайды. Ребекка Ли (туған есімі Хокнелл; Фани, Луиза аттарымен де белгілі): Бұрынғы квакер, жағдайларға байланысты проституцияға мәжбүр болған. Бартоломей оны саяхатына қатыстырып алады, ол үңгірдегі құпия оқиғаның жалғыз куәгері және Шейкерлердің нағыз көшбасшысы Энн Лидің ойдан туған анасы. Дик Турлоу: Бартоломейдің балалық шақтағы досы және қызметшісі, ол естімейтін және сөйлей алмайтын. Үңгірдегі оқиғадан кейін оның өзін-өзі өлтіруі Бартоломейдің жоғалуының құпиясын күрделендіреді. Фрэнсис Лейси (Мистер Браун деген атпен де таныс): Бартоломейдің саяхат кезінде оның ағасы рөлін ойнау үшін жалдаған актер. Оның куәлігі жоғалудың құпиясын ашуға көп көмектеспейді, бірақ ол Бартоломеймен Құдайдың мәні, тағдыр, ерік бостандығы және әлеуметтік әділдік туралы маңызды әңгімелерді қамтиды. Дэвид Джонс (шамамен Сержант Фартинг): Бартоломейдің саяхатшыларды қорғау үшін сарбаз рөлін ойнауға жалдаған актер және Лейсидің танысы. Ол үңгірдің сыртынан маңызды куәліктер береді, сондай-ақ Ребекканың оқиғасының "шайтандық" нұсқасын айтады. Генри Айскоу: Герцогтың Бартоломейдің жоғалуын тергеу үшін жалдаған адвокаты. Оның герцогқа жазған хаттары тергеу барысын баяндайды, ал куәгерлерді тексерудің көшірмелері романның көп бөлігін құрайды. Герцог ("Бартоломейдің" әкесі): Ол оқиғада тек бір рет (қысқа ғана) пайда болса да, ол тергеуді бастайды, ал Айскоудың хаттары мен көшірмелері оған жіберіледі. Кейбір сыншылар оқырмандардың герцогпен байланысқа түсетінін, оларды өз болжамдарын және түсіндірулерін сыни тұрғыдан қарастыруға итермелейтінін айтады. Оның гомосексуал екені жиі айтылады.
Техника және тақырыптар
Романның хаттарды, сұхбаттарды, құрастырылған жаңалықтарды (жалған құжатты қараңыз) және нақты тарихи құжаттарды пайдалану арқылы баяндау тәсілі, романның тарихының басында, хаттар романының ең көп таралған түрі болған кездегі қағидаларға оралып, оларды белгілі бір деңгейде сатиралайды. (Фаулздың кітабы 1736 жылы, ағылшын тіліндегі алғашқы романдардан кейінгі бірнеше онжылдықтарда және Сэмюэл Ричардсонның «Памела» романынан бірнеше жыл бұрын жазылған.) Бастапқыда осы стратегиялар шындық иллюзиясын күшейту және көркем шығарманың ойдан шығарылғандығын азайту үшін қолданылған; Фаулз оларды көркем шығарма мен шындық арасындағы үзілісті көрсету үшін ирониялық түрде пайдаланады. Роман барысында кейіпкерлер немесе баяндаушы өздерінің оқиғадағы кейіпкер екенін айқын көрсетеді, бұл кітаптың ойдан шығарылғандығын одан да анықтайды. Сонымен қатар, роман көркем шығарманың көптеген қағидаларына қарсы тұрады, мысалы, толық білетін баяндаушы (Фаулздың баяндаушысы толық білетіндей көрінеді, бірақ маңызды ештеңе айтпайды) және кульминация мен шешімге ұмтылыс. Әсіресе, роман детективтік жанрдың соңғы шешімді табуға деген құштарлығын қанағаттандыратын қағидасына қарсы тұрады. Роман сонымен қатар тарих, тарихнама және қылмыстық әділеттің мәнін зерттейді, өйткені Айскоу проблемалы куәліктерден ұйқысыздан тұжырымды әңгіме құруға тырысатын тарихшы/судья рөлін сомдайды. «Құрт» өзі, мүмкін уақыт машинасы ретінде, тарихшыларды өткенге өздерінің қалаулары мен қажеттіліктеріне сәйкес өзгеріс енгізетін бұзып кіргіштер ретінде бейнелейді. Айскоу мен Ребекка арасындағы өткенді баяндау үшін күрес, тарихтың объективтілігін күмәндетеді, оны әлеуметтік топтар мен гендерлік мүдделерге бағындырады. Соңында Фаулз Ребекка мен Айскоуды екі түрлі адам тобының өкілдері ретінде қолданады: біреуі – субъективті, интуитивті, мистикалық, көркем (яғни «оң жақ миы бар»), екіншісі – объективті, талдамалық және үкім шығарушы (яғни «сол жақ миы бар»). Ми шарының екі жағын қараңыз. Ақырында, Фаулз «А Құрт» романын қазіргі заманғы жеке тұлғаның басталуын көрген дәуірде орналастырады (жеке тұлға (психология), жеке тұлға (философия), индивидті қараңыз). Ребекка – қоғам мен қағидалардың шектеулерінен арылып, өзін толыққанды жүзеге асырудың қиындықтарын бастан өткеріп жатқан қазіргі заманғы жеке тұлғаның прототипі. Мұнда Фаулздың экзистенциализмінің қалдықтарын көруге болады, бірақ роман тұтастай алғанда экзистенциализмнен асып түседі. Оның постскриптісі заманауи жеке тұлға үшін күресті мақтайды, сонымен бірге капитализмнің оны қолданып, шектен тыс тұтынушылықты құрғанын сынап қояды.
Таңдалған сын-пикирлер
Бракс, Клаус. Құпияның поэтикасы: Жанр, бейнелеу және баяндау этикасы Джон Фаулздың тарихи фантастикасында. Хельсинки: Хельсинки университеті, 2003. http://urn.fi/URN:ISBN:952 10 1013 4 Бригг, Питер. «Магготтар, троптар және метафикциялық сын: Джон Фаулздың «Маггот» туындысы». «Қиялға толы болашақ: 1993 жылғы ғылыми-фантастикалық зерттеулер қауымдастығының конференциясының материалдары» жинағында. Ред. Мильтон Т. Вольф. Сан-Бернардино: SFRAP, 1996. 293–305 беттер. Хардинг, Брайан. «Тарихи салыстырмалы метафикциялар: Э. Л. Докторов және Джон Фаулз». «Қайдасың?» XX ғасырдағы британдық және американдық әдебиеттерді салыстыру. Ред. Энн Масса және Алистер Стэд. Нью-Йорк: Лонгман, 1994. Холмс, Фредерик М. «Тарих, көркем әдебиет және диалогтық қиял: Джон Фаулздың «Маггот» туындысы». Contemporary Literature 32.2 (1991): 229–43. Хорсткотт, Мартин. Қазіргі британдық көркем әдебиеттегі постмодерндік фантастика. Трир: Wissenschaftlicher Verlag Trier, 2004. Моннин, Пьер Е. ««Маггот» туындысындағы сыртқы және ішкі жинақталған жаттық». «Сырлылық туралы» жинағында. Ред. Маргарет Бриджес. Тюбинген: Narr, 1990. 151–162 беттер. Онега, Сюзана. Джон Фаулз романдарының формасы мен мағынасы. Энн Арбор, Мичиган штаты: UMI Research Press, 1989. О’Салливан, Джейн. ««Тілсіз сөйлеуге құштарлық»: Фрейдтің «Дора» және Фаулздың «Маггот» туындыларындағы жыныстық және мәтіндік бұрмалаулар». Law and Literature 15.2 (2003): 209–29. Росснер, Джеффри. «Шешілмеген құпиялар: Джон Фаулздың «Маггот» туындысындағы тарихи өзгерістердің қозғаушы күштері». Papers on Language and Literature 36.3 (2000): 302–24. Каррейра, Ширли. ««А Maggot: o século XVIII revisitado»» («Ағдақ: XVIII ғасыр қайта қаралуы»). Revista da Anpoll, v.1, n.23, 2007. Салами, Махмуд. Джон Фаулздың көркем әдебиеті және постмодернизм поэтикасы. Лондон және Торонто: Associated University Presses, 1992.
Brigg, Peter. "Maggots, Tropes, and Metafictional Challenge: John Fowles' A Maggot." In Imaginative Futures: Proceedings of the 1993 Science Fiction Research Association Conference. Ed. Milton T. Wolf. San Bernardino: SFRAP, 1996. 293–305. Harding, Brian. "Comparative Metafictions of History: E. L. Doctorow and John Fowles." Chap. 13 in Forked Tongues? Comparing Twentieth Century British and American Literature. Ed. Ann Massa and Alistair Stead. New York: Longman, 1994. Holmes, Frederick M. "History, Fiction, and Dialogic Imagination: John Fowles' A Maggot." Contemporary Literature 32.2 (1991): 229–43. Horstkotte, Martin. The Postmodern Fantastic in Contemporary British Fiction. Trier: Wissenschaftlicher Verlag Trier, 2004. Monnin, Pierre E. "Cumulative Strangeness Without and Within A Maggot by J. Fowles." In On Strangeness. Ed. Margaret Bridges. Tuebingen: Narr, 1990. 151–162. Onega, Susana. Form and Meaning in the Novels of John Fowles. Ann Arbor, MI: UMI Research Press, 1989. O'Sullivan, Jane. "'Loquacious with an Obstinate Silence': Sexual and Textual Subversions in Freud's Dora and Fowles' A Maggot." Law and Literature 15.2 (2003): 209–29. Roessner, Jeffrey. "Unsolved Mysteries: Agents of Historical Change in John Fowles' A Maggot." Papers on Language and Literature 36.3 (2000): 302–24. Carreira, Shirley. "[A Maggot: o século XVIII revisitado]". In: Revista da Anpoll, v.1, n.23,2007. Salami, Mahmoud. John Fowles's Fiction and the Poetics of Postmodernism (London and Toronto: Associated University Presses, 1992). .