Кіріспе

Өзбек дипломаты және кәсіпкер (1972 жылы туған)

Гүлнара Исламқызы Каримова (кириллицадағы өзбекше: Гулнора Исломовна Каримова; Гульнара Исламовна Каримова, Гул'нара Исламқызы Каримова; 1972 жылдың 8 шілдесінде туған) – 1991 жылдан 2016 жылы қайтыс болғанға дейін Өзбекстан президенті Ислам Каримовтың үлкен қызы. Ол Өзбекстандағы бизнес байланыстары мен отбасылық жақындығының арқасында зор ықпалға ие болды. 2013 жылдан бастап әкесімен туындаған жанжал салдарынан оның ықпалы жылдам төмендеді. 2014 жылдың қараша айында Ташкент қаласында үй қамауына алынды. 2017 жылы АҚШ Қаржы министрлігі АҚШ-тағы мекемелерге Каримовамен немесе оның ұйымдарымен, сондай-ақ серіктестерімен байланыс жасауға тыйым салды. Сол жылы ол Өзбекстанда алаяқтық пен ақша жылыну қылмыстары үшін 10 жылға сотталды. 2018 жылы жазасы 5 жылға үй қамауына ауыстырылды. 2019 жылдың наурыз айында үй қамауының талаптарын бұзды деген айыппен түрмеге жіберілді.

Ерте өмір және білім

Каримова 1988 жылы Ташкенттегі Жастар математикалық академиясын бітірді. 1987 жылы Өзбекстанның Мемлекеттік статистика комитетінде стажировкадан өтті. 1989-1994 жылдары Ташкент мемлекеттік университетінде халықаралық экономика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Оқудың екінші жылында Өзбекстан Республикасының Сауда-өнеркәсіп палатасында аудармашы болып жұмыс істеді. 1992 жылы Нью-Йорктегі Fashion Institute of Technology-де әшекей бұйымдар дизайны курсын аяқтады. 1994-1996 жылдары Өзбекстан Ғылым академиясының Экономика институтында оқып, магистр дәрежесін алды. 1994-1995 жылдары Ташкенттегі Дүниежүзілік экономика және дипломатия университетінің саяси ғылымдар кафедрасында оқытушы-стажер болып жұмыс істеді. 1998-2000 жылдары Каримова Гарвард университетінде оқыды, онда аймақтық зерттеулер саласында магистр дәрежесін алды. Сонымен қатар, ол Ташкенттегі Дүниежүзілік экономика және дипломатия университетінде оқып, 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ғылыми дәрежесін алды. 2009 жылдан бері ол UWED-де саяси ғылым кафедрасын басқарады. Сондай-ақ, ол 2006 жылы Ташкент ақпараттық технологиялар университетінен телекоммуникация саласында бакалавр дәрежесін алды.

Саяси және дипломатиялық қызмет

1995-1996 жылдары Өзбекстан Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істеді. 1998 жылы және 2000 жылдан 2003 жылға дейін Каримова Өзбекстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы миссиясында кеңесші болды. 2010 жылдың қаңтар айында Испаниядағы Өзбекстанның елшісі болып тағайындалды. 2012 жылы Каримова Шанхай ынтымақтастық ұйымының "Жібек жолы және гуманитарлық ынтымақтастық" сыйлығымен марапатталды. 2005 жылы Каримова "Саяси зерттеулер орталығын" құрды. Каримова Өзбекстан мәдениет және өнер форумы қорының негізін қалаушы және оның қамқоршылар кеңесінің төрағасы. Ол Өзбекстан бойынша бірнеше бейүкіметтік ұйымдармен де жұмыс істеген.

Кәсіптік мүдделер

Өзбекстандағы АҚШ дипломаттарының мәліметінше, Каримова елдегі барлық пайдалы бизнестің үлесін алу үшін зорлық-зомбылық жасаған және оны "тоналған байлықтың иесі" деп қарастырады. 2009 жылы швейцариялық Bilanz журналы Каримованы елдегі ең бай 10 әйелдің бірі деп сипаттады. 2014 жылдың наурызында Швейцария прокуратурасы ақша жылыстыруға қатысты тергеуді Каримоваға да қатыстыратынын хабарлады. Тергеу 2012 жылы басталған. Каримова аталған істерге қатысы бар екенін жоққа шығарып, былай деді: "Мен ешқашан Швейцарияда бизнес жасау мүмкіндіктерін қарастырған емеспін. Бұл сілеулер менің қарсыластарымның тудырған ойлары. Менің атым бұрын бірнеше рет Zeromax (Цуг), Interspan, Oxus Gold, Ресейдің Wimm Bill Dann, Carlsberg және тағы да басқа компаниялармен байланыста болған". Клептократия активтерін қайтару жобасы аясында АҚШ Әділет министрлігі 2016 жылы Каримованың "сыбайлас жемқорлық мәмілелер арқылы" өткізген 850 миллион долларды (~ $ in) тәркіледі.

Музыка

2006 жылы Каримова "Unutma Meni" ("Мені ұмытпа") атты әнді "Googoosha" сахналық атымен орындап, алғашқы музыкалық видеосын жариялады, бұл есімнің әкесі оған берген лақап аты екені айтылады. Кейін ол Хулио Иглесиаспен "Besame Mucho" дуэтін орындаған тағы бір музыкалық видеода қатысты. 2012 жылдың желтоқсанында Googoosha француз актері Жерар Депардьемен дуэт жазды. Франция актері Өзбекстанға келген кезде өзбек фильмінде түсуге келісті. Каримова "Ақ коконның ұрлығы" сценарийін жазды, ол 5-ші және 6-шы ғасырлардағы атақты Орталық Азия жібегінің пайда болу тарихын баяндайды. Googoosha-ның алғашқы синглы "Round Run" 2012 жылдың сәуірінде жарық көрді, оған DJ White Shadow (АҚШ), Razor N Guido (АҚШ) және Макс Фадеев (Ресей) ремикс жасады. 2012 жылдың маусымында Каримова өзі атты дебюттік альбомын АҚШ және басқа елдерде iTunes арқылы шығарды. Альбом Азия, Ресей және бірқатар Еуропа елдерінде де шығару жоспарланған. Дегенмен, сыншылардың алғашқы пікірлері альбомды жазғыртты, нәтижесінде осы нарықтардағы шығарылымы тоқтатылды.

Поэзия

2024 жылғы жыр жинағының жылдық басылымында Франкфурт-на-Майндағы неміс баспасы Brentano Gesellschaft Гүлнара Каримованың «Әлем – шатқақтар мен сәттер ағыны» өлеңін жариялады.

Мода

2009 жылдың наурыз айында Каримова өзінің "GULI for Chopard" атты арнайы зергерлік коллекциясын таныстырды, оны әйгілі швейцариялық Chopard компаниясы үшін жасаған. Коллекция сатылымынан түскен авторлық гонорары "Янги Авлод" (Жаңа буын) балалар фестиваліне бағытталуы тиіс болған. 2016 жылдың маусым айына дейін Балалар фестивалі сатудан ешқандай қаржы алмаған. 2010 жылдың қыркүйегінде Каримова Нью-Йорктегі Әйелдер киімі апталығында (Fashion Week) өзбек маталары мен дәстүрлі өзбек пальтосына негізделген дизайны бар "Гули" киім желісін ұсынды. 2011 жылдың қыркүйегінде Human Rights Watch және басқа да ұйымдар оның әкесінің үкіметімен байланысын, сондай-ақ азаптаулар, балалар еңбегі мен мәжбүрлі еңбекке қатысты жағдайды назарға салғаннан кейін, Нью-Йорктегі Әйелдер киімі апталығында (Fashion Week) 2012 жылғы көктемде жоспарланған Каримованың сән көрсетілімі тоқтатылды. Human Rights Watch мәліметінше, екі миллионға жуық өзбек баласы жыл сайын екі айға мектептен шығып, Каримованың дизайнында қолданылған мақта жинауға мәжбүр. Алайда, сән көрсетілімі ақырында Нью-Йоркте өтті, бірақ орны Cipriani-ге ауыстырылды. Өзбекстанда Каримова "Style.uz" көркемөнер апталығын да өткізді, онда Cavalli, Scervino және Chopard сияқты халықаралық брендтердің сән көрсетілімдері ұйымдастырылды. Көркемөнер апталығына "Theatre.uz" халықаралық театр фестивалі, "Алтын Гепард" Ташкент халықаралық кино форумы, биеннале және фотобиеннале көрмелері, сондай-ақ мастер-кластар, дөңгелек үстелдер, концерттер мен қайырымдастық шаралар да кірді. Гүлнара Каримова 8 қазан күні "Style.uz" көркемөнер апталығы аясында ерлерге арналған "Victorious" және әйелдерге арналған "Mysterieuse" атты өзінің алғашқы парфюмериясын таныстырды. Парфюмерияны француз парфюмері Бертран Дюшофур жасаған. Халит Эргенч "Victorious" парфюмериясының жарнамалық беті болды.

СПИД-ке қарсы кино

2010 жылдың мамыр айында Каримова Канн кинофестивалі барысында amfAR, СПИД зерттеуі жөніндегі қоры ұйымдастырған жыл сайынғы "Кино СПИДке қарсы" қайырымдылық кешіне қатысқанына байланысты даудың ортасында болды. "Шекарасыз репортерлер" сияқты ҮЕҰ-лар (Үкіметтік емес ұйымдар) AmfAR-ды сынға алды, Каримованың елдегі СПИДке қарсы күреске немқұрайлы қарауына қарамастан, оның кешке қатысуын қабылдау екіжүзділік болар еді деп мәлімдеді. "Кино СПИДке қарсы" кешін өткізуге бірнеше ай бұрын 27 жастағы СПИД белсендісі Максим Попов ХИВ/АЙДС таралуын тоқтату мақсатында ақпарат таратуы үшін өзбек сотымен жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Өзбек соты бұл ақпаратты қоғамның моральдық қағидаларына қайшы деп таныды.

Неке және ажырасу

1991 жылы ол афғандық өзбек тегіндес американдық кәсіпкер Мансур Мақсудиге үйленді. Олардың екі баласы бар: 1992 жылы туған Ислам Кәрімов кіші ұлы және 1998 жылы туған Иман Кәрімова қызы. 2001 жылдың шілдесінде некелері бұзыла бастағанда, Каримова екі баласын алып АҚШ-тан Өзбекстанға кетіп қалды. Өзбекстандық судья оған ажырасуға рұқсат берді, ал АҚШ соты Мақсудиге ажырасуды бекітті. Басқалары Өзбекстан-Ауғанстан шекарасына дейін жеткізіліп, Ауғанстан аумағында босатылды. Мақсудидің Өзбекстандағы бизнес активтері, әсіресе Coca Cola компаниясымен бірлескен кәсіпорнындағы үлесі тартып алынды. The Guardian басылымының мәліметінше, ажырасу шарты бойынша Каримова 4,5 миллион долларлық әшекейлер мен шамамен 60 миллион долларлық бизнес мүдделерін өзінде қалдырды. 2008 жылдың 9 шілдесінде Нью-Джерси штатының Жоғарғы сотының судьясы Диан М. Уилсон қол қойған келісім бұйрығымен екі баланың күтімі толығымен Каримоваға берілді.

Содық Сафоевпен некеде екендігі туралы хабарлар

2003 жылы Содық Сафоев Өзбекстан Сыртқы істер министрі қызметін атқарып тұрғанда, оның Каримоваға үйленгені туралы жергілікті және халықаралық ақпарат құралдарында әңгімелер тарады. 2001 жылы ажырасқан, мансапты дипломат Сафоевті президент Ислам Каримов өзінің болашақ ізбасары ретінде қарастырғандықтан, оның қызымен некелескені туралы болжамдар айтылды. Дегенмен, Сыртқы істер министрлігі бұл мәлімдемелерді жоққа шығарды, ал оқиғаны жариялаған BBC телеканалын бірінші вице-министр Владимир Норов Сафоев пен Каримованың жеке өміріне тікелей араласумен айыптады.

Үй қамауы мен өлімі туралы хабарлар

2014 жылы BBC Каримованың хаты мен дауыс жазбасына сүйене отырып (наурыз және тамыз айларында алынған), оның үй қамауында екенін хабарлады. 2016 жылдың 22 қарашасында Орталық Азиялық жаңалықтар порталы Centre1 Каримованың 2016 жылдың 5 қарашасында уланғаннан кейін қайтыс болғанын және Ташкенттегі Кіші зиратта белгісіз қабірге жерленгенін мәлімдеді. РИА Новости агенттігінің хабарлауынша, отбасына жақын дереккөздер оның қайтыс болғаны туралы мәлімдемеге күмәндік білдірді, бірақ оның қазіргі жағдайы мен қайда екендігі туралы ешқандай дәлел ұсынбады. 2017 жылдың қаңтар айында The Wall Street Journal газеті Каримованың 2016 жылдың желтоқсан айында ақша жылыстыру айыптаулары бойынша Швейцария прокуратурасымен сұраққа алынғанын жазды. 2016 жылы АҚШ Әділет департаменті Каримованың алаяқтық жолмен 800 миллион доллар (~ $) алғанын және оның бір бөлігі ABLV Bank және Parex Bank арқылы Өзбекстандағы үш телекоммуникация операторымен байланысты компанияларға аударылғанын мәлімдеді. Прокурорлар оны 12 елде, соның ішінде Ұлыбританияда, Ресейде және Біріккен Араб Әмірліктерінде 1 миллиард доллардан астам активтерді бақылаған қылмыстық ұйымның мүшесі деп айыптады, бұл Каримованың ісін "барлық уақыттағы ең ірі парақорлық және сыбайлас жемқорлықтың бірі" деп санады. 2016 жылы АҚШ Әділет департаменті Каримованың сыбайлас келісімдер арқылы өткізген 850 миллион долларын тәркіледі. Каримова Өзбекстанда да сыбайлас жемқорлық қылмысына қатысты тергеуге алынып отыр, бірақ ол барлық айыптауларды жоққа шығарады.

Сенім

2017 жылдың 28 шілдесінде Өзбекстан Бас прокуратурасы оның 2015 жылы сотталғаннан кейін қамауға алынғанын және жалғасып жатқан тергеуде қосымша айыптамалар қойылғанын мәлімдеді, бұл оның жағдайы туралы ресми ақпараттың алғашқы жариялануы болды. Мәлімдемеде ол 12 елде, Лондондағы 22,9 миллион фунт стерлингтік мүлік және Дубайдағы 67,4 миллион долларлық қонақүйлерді қоса алғанда, 1,3 миллиард доллардан астам активтерді бақылаған ұйымдасқан қылмыстық топтың мүшесі екені де айтылды. Ол сондай-ақ 595 миллион долларлық активтерді иеленгені және офшорлық шоттарға 869,3 миллион доллар көлемінде пара алғаны айыпталды. 2017 жылы Каримова алаяқтық пен ақша жылыну қылмыстары үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 2018 жылы жазасы 5 жылға үй қамауына ауыстырылды. 2019 жылдың наурыз айында ол үй қамауының талаптарын бұзды деген күдікпен түрмеге жіберілді. 2020 жылдың наурыз айында Каримова зорлық-зомбылық, ақша жылыну және басқа да қылмыстар жасағаны үшін тағы 13 жылға сотталды.