Кіріспе

Әртүрлі саяси партиялардың мүшелерінің тобы

Парламенттік топ, парламенттік фракция немесе саяси топ – әртүрлі саяси партиялардың мүшелерінен немесе ұқсас идеологияға ие тәуелсіз саясаткерлерден тұратын топ. Кейбір парламенттік жүйелер өздері жете бермейтін шағын саяси партияларға басқа партиялармен немесе тәуелсіз саясаткерлермен бірігіп, ресми танылған топтарға ғана берілетін құқықтар мен артықшылықтарды алуға мүмкіндік береді. Сайлау альянсы, онда саяси партиялар тек сайлау үшін бірігеді, парламенттік топқа ұқсас. Техникалық топ та парламенттік топқа ұқсас, бірақ мүшелерінің идеологиясы әртүрлі. Ал саяси фракция – саяси партияның ішіндегі топтардың бірі, ал коалиция сайлаудан кейін ғана құрылады. Парламенттік топтар парламенттік жетекшіні сайлай алады, мұндай жетекшілер көбінесе маңызды саяси тұлғалар болып табылады. Кейбір жағдайларда парламенттік топтар өз мүшелерінің дауыстарын бақылау үшін партиялық тәртіпті қолданады.

Халықаралық терминдер

Парламенттік топтар АҚШ Конгресі мен Канада Парламентіндегі "кокус" деп аталатын ұйымдарға сәйкес келеді. Парламенттік топ кейде партияның ұйымдық бөлімінен ерекшеленетін парламенттік қанаты деп аталады. Әр түрлі елдерде осыған ұқсас терминдер қолданылады, мысалы: Аргентина (bloque және interbloque), Австралия (party room); Австрия (Club); Бельгия (fractie/fraction/Fraktion); Бразилия және Португалия ("grupo parlamentar" немесе, бейресми түрде, "bancadas"); Германия (Fraktion); Италия (gruppo), Финляндия (eduskuntaryhmä/riksdagsgrupp); Нидерланды (fractie); Польша (frakcja), Швейцария (fraction/Fraktion/frazione); Румыния (grup parlamentar); Ресей (фракция/fraktsiya) және Испания ('grupo parlamentario').

Тараппен қарым-қатынас

Жалпы алғанда, парламенттік топтар партиялық ұйымдардан белгілі бір деңгейде тәуелсіздікке ие. Сайланған депутаттардың сайланбаған партия шенеуніктерінен немесе партия мүшелерінің өкілдік ететін сайлаушылардың кіші тобынан ғана нұсқау алуы әдетте дұрыс емес деп есептеледі. Қай жағдайда болса да, үкіметтің қажеттіліктері, заң шығарушы органның басқа мүшелерімен ынтымақтастық қажеттілігі және жалпы сайлаушылардың қолдауын сақтау ниеті көбінесе партияның кең ауқымды тілектеріне қатаң бағынуға кедерес жасайды. Парламенттік партия мен партия арасындағы нақты қарым-қатынас елдер арасында және партиялар арасында да өзгеше болады. Мысалы, кейбір партияларда парламенттік және ұйымдық басшылықты бір адам немесе адамдар жүзеге асырады, лауазымдық түрде болсын, болмасын; ал басқа партиялар екі лауазым арасында нақты шекара сақтайды. Дегенмен, көбінесе парламенттік жетекші партияның бет-бейнесі болып табылады және ресми лауазымы бар ма, жоқ па, партиялық ұйымда маңызды ықпалға ие болады.

Көшбасшылық

Парламенттік топты әдетте парламенттік топ жетекшісі немесе төраға басқарады, бірақ кейбір парламенттік топтарда екі немесе одан көп бірлескен жетекшілер болады. Егер парламенттік топ заң шығарушы органда өкілдік етсе, жетекші әдетте қазіргі отырған мүшелердің арасынан таңдалады; егер жетекшінің заң шығарушы органда әлі орыны болмаса, топтың отырған мүшесі оған орын беру үшін кетуге шақырылуы мүмкін. Егер партия уақытша заң шығарушы органда өкілдік етілмесе, жетекші көбінесе жалпы сайлауда партияның ең жеңіске жете алатын округтен кандидат ретінде ұсынылады. Кейбір партияларда жетекшіні парламенттік топтың мүшелері ғана сайлайды; ал басқаларында сайлауға кеңейтілген партияның бір бөлігі немесе барлық мүшелері қатысады. Парламенттік топтарда көбінесе бір немесе бірнеше қамшы болады, олардың міндеті партиялық тәртіпті сақтап, басшылықты қолдауды қамтамасыз ету болып табылады.

Армения

Арменияда саяси партиялар сайлауға түсу алдында көбінесе парламенттік топтар құрады. 2021 жылғы Армения парламенті сайлауына дейін төрт түрлі парламенттік топ құрылған. Парламенттік топ Ұлттық жиналыста өкілдік алу үшін 7% сайлау шегін басып өтуі тиіс.

Чехия

Парламенттік топтар құру үшін жоғары сайлау шегі, сайлауға түсетін парламенттік топтардың құрылуына кедерес келтіреді.

Еуропалық Одақ

Еуропалық парламенттегі парламенттік топтар жеті әртүрлі ЕО мүше мемлекетінен кемінде 25 Еуропарламент депутатынан тұруы керек. Партиялық тәртіп міндетті емес. Парламенттік топтар қаржылық қолдау алады және комитеттерге қатыса алады.

Венгрия

Венгрияның аралас сайлау жүйесі «Венгрия үшін біріккен» сияқты парламенттік фракциялардың құрылуын ынталандырады.

Италия

Италиядағы параллельді дауыс беру жүйесі орталық оң және орталық сол коалициялары сияқты парламенттік фракциялардың құрылуына мүмкіндік береді.

Швейцария

Швейцария Федералдық Ассамблеясында парламенттік топ құру үшін кем дегенде бес депутат қажет. Ең маңызды міндет – комиссияларға өкілдерді жіберу. Швейцария Федералдық Ассамблеясында парламенттік топтар шешуші болып табылады, саяси партиялар емес, олар парламенттік заңда көрсетілмейді.

Бар партиялық парламенттік топтар

Ұлыбритания Парламентінде "барлық партиялық парламенттік топтар" деп аталатын депутаттардың бірлестіктері бар, олар белгілі бір мәселемен айналысуға ниетті әртүрлі парламенттік топтардың мүшелерін біріктіреді. Бұл термин, белгілі бір мағынада, бір партияның немесе сайлау блогының мүшелерінен ғана құралған топты білдіретін "парламенттік топ" терминіне қарама-қарсы болып табылады.

Парламенттік достық топтары

Парламенттік топтардың бір ерекше түрі – Парламенттік достық топтары, сондай-ақ Парламенттер аралық достық топтары, Достық парламенттік топтары немесе Достық [және ынтымақтастық] парламенттік тобы деп аталады. "Парламенттік достық" топтары – өздерінің Парламенті мен басқа елдің (немесе тіпті аймақтық елдер тобының) Парламенті арасындағы парламенттік қатынастарды жандандыру және одан әрі, аталған елдер арасындағы екіжақты қатынастарды дамыту мақсатымен ерікті түрде құрылған конгрессмендердің/парламент мүшелерінің топтары. Парламенттік достық топтары Жаңа Зеландияның парламентаралық қатынастарға қатысуында маңызды рөл атқарады, топ мүшелері көбінесе басқа тараптан келген делегациялармен кездесулерге қатысуға және оларды қабылдауға шақырылады, сондай-ақ басқа елдің Парламенті тарапынан сапарға шақырылады. Достық топтары өз елінің Үкіметінен немесе өздеріне тиесілі Парламенттің/Конгрестің барлығынан сөйлейтін құқыққа ие емес, себебі олар көбінесе өздігінен реттеліп, өздерінің міндеттерін орындайды. Австралия, Германия, Жаңа Зеландия, Перу, Оңтүстік Корея, Швейцария, АҚШ және тағы да көптеген елдер.