Кіріспе

Уильям Блейктің екі бөлімді поэмасы "Түтік тазалаушы" - Уильям Блейктің 1789 жылы "Тәбиғаттың тазалығы" және 1794 жылы "Өмір тәжірибесі" атты екі бөлімде жарияланған поэмасының атауы. "Түтік тазалаушы" поэмасы 18-19 ғасырларда Англияда кең таралған бала еңбегінің қараңғы тұсына арналған. Төрт және бес жастағы ұлдар кішкентай болғандықтан, түтіктерді тазалауға сатылатын. Бұл балалар қысымға ұшырап, сол кездегі қоғамдағы қалыпты жағдай ретінде қабылданатын қысқа ғұмырлы болды. Бұл мамандықпен айналысатын балалар көбінесе аш және нашар киіндірілген. Көп жағдайда бұл балалар түтіктерден құлап немесе көкпесі ауырып, немесе түйіршіктерді жұтудан туған қорлық ауруларға шалдығып қайтыс болды. Алғашқы өлеңде жас түтік тазалаушы өзінің әріптесінің түсін айтады, онда періште балаларды табыттардан құтқарып, күн нұрына толы шалғынға алып кетеді; кейінгі өлеңде, ересек адам болып көрінетін бір кісі, қарда тасталып қалған түтік тазалаушы баланы кездестіреді, оның ата-анасы шіркеуде болады немесе тіпті қайтыс болған, мұнда шіркеу – Құдайға жақын болуды білдіреді. "Өмір тәжірибесі" поэмасын 1965 жылы Бенджамин Бриттен өзінің "Уильям Блейктің әндері мен мақалдары" ән цикліне музыкаға қосты.

Талдау

"Тәбиғаттағы Тәбиғаттану" атты "Шығыршық тазалаушысы" шығармасында Блейк шіркеудің еңбек пен қиындық арқылы келесі өмірде сыйақыға қол жеткізілетіні туралы көзқарасын сынап, осының нәтижесінде "егер барлығы өз міндеттерін орындаса, ешқандай зияннан қорықпау керек" деген соңғы жолдардағы қанаушылықты қабылдауға әкелетінін көрсетеді. Блейк осы өлеңді әлеуметтік тұрғыдан бала еңбегін пайдалануға мүмкіндік беретін, қарапайым, наив көзқарас қаупін көрсету үшін пайдаланады. "Тәжірибе" жинағындағы "Шығыршық тазалаушысы" бұзылған қоғамдағы бала еңбегі туралы бұл қате түсінікті одан әрі зерттейді. Өлең шіркеудің осы өмірдегі азап-қайғыға ұшырау арқылы жұмаққа жету туралы үйретуінің зиянды екенін көрсетеді және баланың азап-қайғысын "жұмаққа" айналдырып, оны қасиетті деп ақтауға тырысады. Балаға алғашқы сұрақ қойған ("Әке-шешең қайда?") ешқандай көмек көрсетпейді немесе мәселені шешпейді, бұл бұзылған үйретімнің бүкіл қоғамға тигізген әсерін көрсетеді.

Галерея

Ғалымдар "Тәбиғаттың тазалығы" поэмасы "Түтік тазалаушы" өлеңінің "Тәбиғаттың тазалығы және Тәжірибе" әндерінің түпнұсқа басылымдарының реті бойынша 12-ші туынды екендігіне, ал өлеңнің "Тәжірибе" нұсқасы басылым реті бойынша 37-ші орында екендігіне келіседі. Төменде өлеңнің сақталған бірнеше түпнұсқа көшірмелерінің, олардың басылған күнінің, поэмалардың сол нақты басылымындағы орнының және оларды сақтайтын мекемелердің салыстырмалы кестесі келтірілген: