Кіріспе

1941 жылдан 1943 жылға дейін 1408 фин еріктісі Екінші дүниежүзілік соғыстың шығыс майданында, СС дивизиясы «Викинг» құрамындағы бөлімдерде қызмет етті. Осы еріктілердің көпшілігі Финн еріктілер батальонында (Finnisches Freiwilligen Bataillon der Waffen SS) моторизацияланған жаяу әскер ретінде қызмет етті. Еріктілердің екі жылдық міндеттемесі аяқталғандықтан және фин үкіметі одан көп адамдарды ерікті болып тіркелуге рұқсат бермегендіктен, 1943 жылдың ортасында батальон таратылды. 1944-1945 жылдары Германиямен бірге соғысқан, СС-ке қосылған фин дезертирлерінен құралған роталық бөлімше болды. Батальон Қысқы соғыстан кейін құрылды, Финляндия Германияға жақындаған сайын, 1941 жылы жаңадан әскерге шақыру басталды. Батальон үшін сезімтал мәселелер бойынша келісімге келу мақсатында Финляндия және Германия үкіметтері арасында келіссөздер өтті, мысалы, адалдық серті. Ақырында, еріктілер Германияға жеткізіліп, екі топқа бөлінді – тәжірибелілер тікелей Шығыс майданына «Викингке» қосылды, ал қалғандары Германияда оқу үшін қалды, кейіннен Финн еріктілер батальонына айналды. 1941 жылдың соңы мен 1942 жылдың басында батальон оқуын аяқтап, майданға жіберілді. Олар «Көк операциясына» (Case Blue) қатысты және 1942 жылдың соңында Сталинград шайқасына қайтарылды. 1943 жылдың сәуірінде екі жылдық қызмет шарты аяқталғандықтан батальон қайтарылды, ал Финляндия Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы Карл Густаф Эмиль Маннергейм сияқты фин билігі келісімді жаңартпауды ұсынды. Батальон 1943 жылдың 11 шілдесінде ресми түрде таратылды. Тарихнамада фин СС еріктілері Финляндияда саяси көзқарасы жоқ топ ретінде қарастырылады, көбінесе «Егер» қозғалысымен (Jäger Movement) және батальонның элиталық бөлім екендігімен байланысты. Фин тарихнамасы СС дивизиясы «Викинг» жасаған көптеген қылмыстарды айтпады және тек оларға қатысу туралы қысқаша мәлімдеме жасады. Алайда, 2017 жылдан бері жарияланған бірқатар маңызды жарияланымдар бұл жағдайды өзгертті. Мысалы, Финляндия Ұлттық архивінің 2019 жылғы есебінде «кем дегенде кейбір жағдайларда фин еріктілері еврейлер мен азаматтарға қарсы қылмыстар жасауға қатысқандығы анықталды» делінген. Халықаралық дереккөздер фин әскерлерінің де қатыгездікке қатысқан болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Өмірбаян

1941 жылдың маусым айында нацистік Германия Барбаросса операциясын бастаған кезде, Финляндия Кеңес Одағын (КСРО) өзінің тәуелсіздігіне қауіп төндіретін күш деп санады, ал Германияны КСРО-ға қарсы ең жақсы және жалғыз одақтасы ретінде қарастырды. 1918 жылғы Финляндия азамат соғысы кезінде, Германия империясы мен КСРО ақ және қызыл фракцияларды қолдау үшін араласып кіріскен болатын. Содан кейін Финляндияда коммунизмге қарсылық және орыстарға деген этностық жек көрушілік кең таралды. 1939-1940 жылдары КСРО Финляндияға қарсы Қысқы соғысты бастап, жеңіске жетті. Бұл Финляндияға 25 000 қаза және аумағының 10% шығынға әкелді. Қысқы соғыс кезінде Германиядан ешқандай көмек алмағанына және 1940 жылдың ортасында Норвегия мен Данияны Германияның басып алуына қарамастан, Финляндия Германиямен дипломатиялық қарым-қатынасын жақын дамытты. 1941 жылдың басында Финляндия үкіметі Германия мен КСРО арасындағы әскери қақтығыс күтілді, ал фин халқы Германияның көмегімен КСРО-ға қарсы қайтадан соғысқа қатысады деп күтті. 1940 жылдың желтоқсан айында Шутцштаффель (SS) Ваффен-СС-нің құрамындағы дивизиялық күш бірлігі – SS дивизиясы «Викингті» құрды. Дивизияға Дания, Норвегия және Швеция азаматтарынан еріктілер қабылдау жоспарланған, бірақ 1940 жылдың ортасына дейін жалдау жұмысы СС-тің үмітін ақтамады. 1940 жылдың қарашасында СС бас кеңсесінің басшысы Готтлоб Бергер Финляндияда «Нордланд» үшін жалдау мүмкіндігін зерттеуді бастады. Осы уақытта фин офицерлері, мысалы, генералдар fi және Paavo Talvela, бұрынғыда Jäger қозғалысының еріктілері ретінде Германия армиясында қызмет еткен, Германияның қарулы күштерінде фин еріктілерінен жасақталған бөлім құруға тырысты. 1941 жылдың қаңтар айында швед бизнесмені Ола Винберг Германия Сыртқы істер министрлігінің тапсырмасымен Хельсинкиге барып, Бергерге 700-ге жуық фин азаматының СС-ке қосылуға дайын екенін хабарлады. СС басшысы Генрих Гиммлер 30 қаңтарда Финляндиядағы жалдау жұмысын кеңейтуге келісім берді, ал 20 ақпанда Адольф Гитлер де осы шешімді мақұлдады. 1941 жылдың 1 наурызында Бергер Финляндияның Германиядағы елшісі Тоиво Микаэль Кивимекиге Ваффен-СС-ге финдерді тарту туралы өтінішпен жүгінді. Кивимеки бұл өтінішті Хельсинкиге және Германия Сыртқы істер министрлігіне жіберді. Германия Сыртқы істер министрлігі 9 наурызда Финляндия үкіметінің келісімін алу үшін Хельсинкидегі Германия елшісі Виперт фон Блюхерді жіберді. Келіссөздер 11 наурызда басталды және келесі күні азаматтық Финляндия үкіметінің басшылары мен Финляндия армиясының Бас қолбасшысы Карл Густаф Эмиль Маннерхаймнің бірауыздан мақұлдауымен аяқталды.

Жұмысқа қабылдау және құрамы

Вафен СС-ке еріктілерді қабылдау Финляндияның бейтараптығын бұзғандықтан, қабылдау Финляндия үкіметінің ресми қатысуынсыз және құпия түрде жүргізілді. Финляндияда еріктілерді қабылдауды басқару жөніндегі комитет құру үшін, Финляндиядағы SS-тің еріктілерді қабылдау жөніндегі өкілі Пол Дам фин подполковнигі Фиге жүгінді, бірақ ол бас тартты. Нордстремнің орнына комитет құру үшін бұрынғы мемлекеттік полиция бастығы Фи таңдалды. Риекки комитеті 25 наурызда қабылдауды ұйымдастыруға кірісті және 1941 жылғы 7 сәуірде Хельсинкиде кеңсе ашты. Бұл кеңсе «Инженерлік агенттік Ратас» (Oy Insinööritoimisto Ratas) деп аталды, номиналды түрде Reichswerke Hermann Göring өндірістік конгломераты үшін жұмысшыларды іздеу мақсатында. Бұдан әрі келіссөздер қабылдаудың басталуын сәуірдің ортасына дейін кешіктірді, себебі Финляндия үкіметі SS-пен шешуге тиіс бірнеше мәселелерді қарастырып жатты. Хельсинки алғашқыда фин еріктілерінің неміс армиясында қызмет етуін қалаған, бірақ ақырында Вафен СС-те толық фин бөлімшесін құруға келісті. Хельсинки сондай-ақ фин еріктілерінің Гитлерге адалдық ант бермеуін, КСРО-дан басқа елдерге қарсы орналаспауын және егер Финляндия КСРО-мен ғана соғысқа түскен жағдайда Германия өз еріктілерін елге қайтаруын қалады. Германия 28 сәуірде бұл талаптарды қабылдады, әсіресе фин жауынгерлерінің ант беру кезінде Гитлер туралы есімді атамауын талап етті. Жауынгерлер 1943 жылдың маусымына дейін Вафен СС-те қызмет ететін болып, оқу үшін Германияға жіберілетін. 1941 жылдың наурыз айынан бастап Германия фин еріктілер батальонын 2000-ден 2400 адамға дейінгі полк деңгейіне дейін кеңейтуді қалады, бірақ Финляндия үкіметі 1941 жылдың мамыр айында бұл ұсынысты қабылдамады. Германия жағынан соғысқа кіргеннен кейін Финляндия фин еріктілерін неміс армиясына, Финляндияға немесе фин әскерлерімен бірге SS «Норд» дивизиясына ауыстыруды сұрады. Германия бұл өтініштерді қабылдамады. 1942 жылдың 3-27 шілдесі аралығында екінші рекруттық шара өтті, ол Риеккидің орнын бастан аяқ басқарған неміс математигі Рольф Неванлинна басшылығымен фин армиясының 200 адамымен шектелді. 239 жауынгер қабылданып, алғашқы еріктілер тобымен бірдей келісімге қол қойды және сол уақытта Финляндияға қайтарылатын болды.

Құрамы

1408 финн Waffen SS-ге тартылды және бастапқыда Финляндияның швед тілінде сөйлейтін халқына басымдық берілгенімен, еріктілердің шамамен 12% ғана швед тілінде сөйледі. Орташа есеппен, жауынгерлердің жасы 21-ге жуық болды және олар фин ұлтшылдығы, реваншизм және фин лютерандық жаңғыру идеологиясын ұстанды. Жауынгерлердің себептерінің арасында неміс оқуын алуға деген ниет болды, бұл SS арқылы және болашақта фин армиясы арқылы экономикалық жақсарту мүмкіндігін білдірді, сондай-ақ Германияны қолдайтын, Ресейге қарсы көзқарас болды. Финляндия Ұлттық архиві үшін дайындалған есепте фин тарихшысы Ларс Вестерлунд фин еріктілерінің басты себептерінің қатарында антисемитизмнің болмағанын анықтады. Фин үкіметінің еріктілер бөліміне қатысты мақсаты – Финляндияның Германиямен одақтастығын нығайту және Финляндияның Германияға немесе нацизмге адалдығын растаудың орнына, неміс оқуын алған фин әскерлерінің тобын құру болғандықтан, үкімет жұмылдыруды қадағалады. Хельсинки мен Риекки фин оңшыл топтарының бөлімдегі және фин саясатындағы ықпалын азайту мақсатымен Финляндияның барлық аймақтарында жұмыс істеді және барлық үміткерлердің тексеруін жүргізді. Коммунистер мен оңшыл топтардың мүшелері қабылдаудан шеттетілді, ал Риекки Ұлттық социалистер ұйымы және Фронт сарбазы лигасы сияқты фин оңшыл топтарының жұмылдыруға араласуына қарсылық көрсетті. Дегенмен, жұмылдырылғандардың үштен екісі осы топтардан шыққан; фин тарихшысы Фи мәлімдегендей, жұмылдырылғандардың кем дегенде 45,1% фашистік топтарға жатқан. Сонымен қатар, сенімді фин офицерлері де еріктілер бөліміне қосылып, фин жоғарғы басшылығына олардың қызметі туралы хабарлады.

Білім беру және оқыту

1941 жылдың 6 мамырынан 5 маусымына дейін 1197 фин жұмылдырылғандары Германияға бес кемемен – төртеуі Туркудан Данцигке (қазіргі Гданьскке), біреуі Ваасадан Штеттинге (қазіргі Щецинге) – оқу үшін және паспортсыз сапар шекті. Германияға келген соң, еріктілердің әр тобы Стральзунд қаласындағы СС гарнизонында бірнеше күн өткізді. Соғыстан кейінгі фин тарихнамасында алғашқы үш кемедегі 429 адамды "дивизиялықтар" деп атады, олар "батальондықтардан" ерекшеленді, кейін келгендер осылай аталды. Олар қысқа мерзімді оқу үшін Хеуберг оқу алаңына және Венаның Шёнбрунн оқу орталығына жіберілді. Соңынан олар Силезиядағы СС Викинг дивизиясының түрлі бөлімшелеріне қосылды, бұл Барбаросса операциясына дейін болды. Неміс тактикасымен және қару-жарағымен таныс болмауы және тілдік кедергі дивизиялықтардың СС Викинг дивизиясының қалған бөлігімен үйлесуін қиындатты. Ал 768 "батальондықтар" барлығы Шёнбрунн оқу орталығына жіберілді, онда 15 маусымда олар неміс Вафен СС офицері Ханс Колланидің басшылығымен Солтүстік-Шығыс (моторландырылған) SS ерікті батальонына (SS Freiwilligen Battalion Nordost (mot. )) біріктірілді. Батальон шілдеде Стральзундқа қайтып келді, содан кейін тамызда Грос Борн (қазіргі Борне Сулиново) оқу алаңына көшірілді, онда 13 қыркүйекте Вафен СС фин ерікті батальоны (Finnisches Freiwilligen Bataillon der Waffen SS) деп аталды. Батальонның оқуы фин жаттықтырушыларының жетіспеушілігімен және батальонның оқу-жаттығуларының тамызда 10 қазанға дейін қысқартылуымен қиындыққа тап болды. Батальон мүшелері 15 қазанда ант берді, бірақ тағы екі апта оқудан өтті және қарашаға дейін Шығыс майданға жіберуге дайын деп танылмады.

Шығыс майдан

Дивизия сарбаздары СС дивизиясы «Викинг» құрамында, Оңтүстік армиялар тобының бір бөлігі ретінде КСРО-ға қарсы күресті. Дивизияның тәжірибесіздігіне байланысты, «Барбаросса» операциясы басталғаннан кейін бір апта бойы резервте ұсталды, содан кейін екінші эшелонға жіберілді. Шілде айында оның бөлімдері Тернополь маңында Қызыл Армиямен, содан кейін Днепр бойында және қазан айында Дондағы Ростовтың солтүстігінде шайқасты. Бұл операциялар дивизияның әскерін шаршатып, оны негізінен жаяу әскерге дейін азайтты. Қараша айының басында шегіну кезінде дивизия Миус өзенінің жағасында бекінді. Кеңес және британдық пропаганда дивизияның, оның ішінде фин контингентінің жойылғанын мәлімдеді, бұл Берлиндегі фин әскери атташесі Уолтер Хорнның финдердің алаңдауын басуына себеп болды. Теміржол көлігінің қиындығына байланысты бір айға кешіккеннен кейін, ерікті батальон 1941 жылдың 3-5 желтоқсанында СС дивизиясы «Викингке» қосыла бастады және 1942 жылдың 8 қаңтарында Миус өзенінің жағасында оған қосылды. Батальон алғашқыда «Викингтің» «Нордланд» полкіне бекітілді, бірақ 22 қаңтарда «Вестланд» полкімен алғашқы жауынгерлік міндетін атқарды. Содан кейін аман қалған дивизия сарбаздары батальонға бірте-бірте қайта тағайындалды, ол 14 шілде мен 9 тамыз аралығында қосымша оқу үшін майданнан алынды. Батальон 13 тамызда Майкопта СС дивизиясы «Викингке» қосылды, ал кейіннен қыркүйек және қазан айларында Мальгобекке шабуыл кезінде ауыр шығынға ұшырады, бұл сәтсіз атылған Грозный мұнай өңдеу зауындарына жасалған шабуылдың бір бөлігі болды. 1942 жылдың қыркүйек айында Финляндиядан еріктілер келді, Германияда қысқа мерзімді оқудан өтті және 23 қарашада СС дивизиясы «Викингке» қосылды. Компания 8 желтоқсанда батальонға қосылды, бірақ 20 желтоқсанда дивизия Кавказ майданынан бөлініп, Сталинград шайқасына жіберілді. Бұл ауысу 1943 жылдың қаңтарына дейін күшіне енбеді, ол батальонды «Дон» армиялар тобына және оның ішінде тұтқындалған неміс 6-армиясын құтқаруға жасаған сәтсіз әрекеттеріне тағайындады. 5 ақпаннан 7 ақпанға дейін батальон Дон өзенінен шегінді және финдердің әскери қызметі аяқталғанға дейін 10 сәуірде майданнан толықтай алынғанға дейін Украинада шайқасты. 256 фин еріктісі қаза тапты немесе аурудан қайтыс болды, 686 жарақат алды және 14 жоғалып кетті. Финляндияның мемлекеттік полиция бастығының мәлімдемесіне сәйкес, фин офицерлері мен сержанттары кейде тәжірибесіз неміс әріптестерімен «жалдамалылар сияқты» қарастырылды және олардың командирлері неміс болғандықтан ашуланды. Рождествоға демалысқа кеткен финдердің бір тобы тіпті өздерінің неміс офицерлерін атумен қорқытты. Бұл шағымдар Финляндия премьер-министрі Йохан Вильгельм Рангельдің ресми нотасына әкелді, оны Бергер 1942 жылдың 9 ақпанында Гиммлерге жіберді.

Тарату

Батальон Руппольдингте демалыс алды, ал 1943 жылдың 1 маусымында Финляндияның Ханко қаласына оралды, онда әскери шеру өтті. 2 маусымда сарбаздар Тампереде тойлады және бір айлық демалысқа жіберілді. Германияның бастапқы жоспары финдердің СС-те қызметін келісімшарттарды жаңару арқылы жалғастыру болған. Алайда, 27 маусымда Маннергейм фин басшыларына СС батальонын таратуды ұсынды. Германияның көзқарасы өзгергендіктен олар бұл ұсынысты қабылдады. Гитлер 4 шілдеде оған қол қойды. 1943 жылдың 11 шілдесінде батальон Ханкода тойлап, Финляндияның Қорғаныс күштеріне қосылды. Соғыстан кейін көптеген фин Waffen SS еріктілері нацистік Германияға деген көзқарастың өзгеруімен және нацистік қарулы күштерге қатысқандарына байланысты туындаған сұрақтарға тап болды. 1945 жылы коммунистер Эйно Пеккала және Герта Куусинен фин парламентіне СС еріктілері мәселесін көтерді, осылайша оларға қарсы науқан басталды. 1946 жылдан 1948 жылға дейін Финляндия мемлекеттік полициясы – Вальпо еріктілердің жартысынан астамын қамауға алып, босатты. Көптеген бұрынғы СС еріктілері әскер мен полициядан кетуге мәжбүр болды.

Фин SS-компаниясы

Вафен-СС-тың кейбір ардагерлері Мәскеу қарулы келісімінен кейін және Финляндия мен Германия арасында ашық соғыс басталғанда немістерге қашып кетті. СС-те қызмет еткендерден өзге, жаңа құрылған фин батальонына СС-те тәжірибесі жоқ фин офицерлері де қосылды. Ең жоғары шенді дезертир капитан Петри Райлио болды, ол СС-нің гауптштурмфюрері (Hauptsturmführer) шеніне ие болды. Көптеген дезертирлер майдан шебінен өтіп, қарсы жаққа кетті немесе Финляндиядан соңғы неміс кемелерімен бірге қашып шықты. СС офицері Лаури Тёрни мен лейтенант Яло Корпела неміс суденесімен Германияға жеткізілді. Вафен-СС Германияға немесе Германия басып алған Норвегияға қашқан финдер үшін Бад-Төлцдегі (Bad Tölz) СС Юнкер мектептерінде офицерлік оқу ұйымдастырды. "Солтүстік ерекше тобы" (Sonderkommando Nord) басқа орындармен қатар Померания жағалауындағы Херингсдорф қаласында тыңшылыққа оқытуды ұйымдастырды. Нейстрелицте (Neustrelitz) майор Отто Скорзенидің "Ягд" (Jagdregiment) полкінде фин СС-нен жасақ құрылды. Көмекшілерінің көмегімен, оның ішінде СС-нің оберштурмфюрері (Obersturmführer) Анти Аалтонен және Георг Х. Хайен, СС гауптштурмфюрері (Hauptsturmführer) Йоуко Италя жеткілікті дезертирлерді, соғыс тұтқындарын және ұсталған теңізшілерді жинап, фин ротасын құруға қол жеткізді. Доцент Ларс Вестерлундтың сөзіне сәйкес, көптеген финдерді Финляндияның құлау алдында екендігіне сену ынталандырды: «Егер біз күресуге мәжбүр болсақ, соңына дейін күресуіміз керек». Рота 1945 жылдың мамырында таратылды. Хельмер Калас, Клас Пуржо және Микко Лаксонен фин СС ротасының белгілі мүшелері болды.

Алғашқы еңбектері

Фин батальоны туралы жазылған алғашқы кітап 1945 жылы Фидің естеліктері болды, ол «Викинг» дивизиясын сынап, неміс жасаған зұлсалылықтар туралы хабарлады. 1957 жылы Фи фин Waffen SS еріктілерінің тәжірибесі туралы роман жариялады. Онда ол фин батальонының саяси көзқарасы жоқ екендігі туралы тарихи аргументті қолдайды. 1958 жылы Үнто Парвилахти өзінің естеліктерін басты баспасөзде жариялады, фин еріктілері «нацистер емес, олар өз Отанына қызмет еткен батыр сарбаздар» екенін мәлімдеді. Көптеген адамдар Парвилахтиді нацист деп айыптады, бірақ консервативті журнал Фи оның мәлімдемесін «мақтауға лайық» деп атады, себебі соғыстан кейін көптеген бұрынғы СС мүшелеріне бұрыс қарағандықтары анық болды. Дегенмен, либералды «Хелсингин Саномат» газеті оны қатты сынады, ал рецензент көңілі толмады. Студенттік журнал «Йлиоппиласлехти» бұл естеліктерді «мағынасыз әңгімелерге толы» деп сипаттады.

Пантипаталжуна

Тарихшы Мауно Йокипии 1968 жылы фин еріктілері туралы зерттеуінде – “Panttipataljoona: Suomalaisen SS pataljoonan historia” – олардың тарихына ғылыми әдістерді қолданғанын айтты, бірақ бұл жұмысты бұрынғы Ваффен СС еріктілерінің ардагерлер ұйымы тапсырған. Ғалым Антеро Холмиланың сөзіне қарағанда, “Panttipataljoona” – “позитивистік тарихи дәстүрдің көрінісі”. Жокипии өз еңбегінде оқиғаны байланыстырып, тұтастық сезімін беру үшін повествотивтік тәртіпті пайдаланады. Холмила Антеро Жокипидің жұмысындағы “қауіпті жағдайды бастан өткергендердің тәжірибесінен алшақтығы” мәселесін сынға алады. Мысал ретінде Холмила Йокипидің Вестланд полкінің командирі Хилмар Ваккерленің өлімінен кейінгі жағдайды және жасалған қиянаттарды (жақын маңдағы ауылдың өртелуі, Веккерлені өлтірген снайпермен ынтымақтастық жасады деген айыппен сотсыз жазаланған орыстар мен еврейлер) сипаттағанда “онда финдер болған жоқ” дегенін келтіреді. Бұл Лэппи Сеппеланың баяндамасына қайшы келеді. Оқиғаны “болғандай” толық баяндап беру арқылы Холмила оны “Холокостқа қатысты өз кінәсіздігін жоққа шығарған” деп сынап, Йокипи осылайша аудиторияны Холокосттан “қорғайды” дейді. “Panttipataljoona” еңбегінде Йокипии фин СС-інің көп дегенде бестен бірінің оңшыл радикал болғанын және рекрутерлердің экстремистік үміткерлерді іріктегенін мәлімдеді. Осылайша, Финляндия Германия үшін соғысқа кеткен жауынгерлердің үштен екісінің “оңшыл идеологиялық материал” болуы керек деген неміс мақсатынан қалыс қалмақ. 2010 жылдары жарияланған мұрағаттық құжаттарға сүйене отырып, тарихшылар, мысалы, және басқалар, Йокипидің оңшыл радикалдардың санын азайтып көрсеткенін дәлелдеді. СС еріктілері де, оларды жалдаған кеңес те Йокипи айтқаннан гөрі ұлтшыл радикалдардың, фашистердің және ұлттық социалистердің ықпалында болды. Сильвеннойнен мен Тиканың мәліметінше, еріктілердің шамамен 46 пайызы, яғни Йокипи есептегеннен екі есе көп, фашистік саясатты қолдағандарын ашық білдірген.

Jäger және "элиталық бірлік" аргументтері

Финляндияның Вафен СС-ы туралы бір әңгіме – фин Вафен СС-ін Ягер қозғалысымен байланыстыру туралы болды. Саяси спектрдегі жарияланымдар соғыс кезінде оқиғаны көбінесе «Ягер мұрасы» тұрғысынан баяндады, бұл оңшыл айналымдарда ғана емес, осы айналымдарда бастау алды. 1960 жылы Юкка Тюркконың естеліктері «СС еріктілері Ягерлердің ізімен» деген қосымша атаумен жарық көрді. Вафен СС элиталық бөлім ретінде танымал болды, және фин әдебиетінің көп бөлігі осы туралы айтады. Бұл фин Вафен СС еріктілерінің «элиталық әскерлер» екендігі туралы түсінік қалыптастырды. Осы түсінік SS Wiking дивизиясының алғашқы қолбасшысы, генерал Феликс Штайнердің бейнесімен байланысты, ол «фин сарбаздарының жауынгерлік шеберлігін мойындады және бағалады». Әскерлердің элиталығына баса назар аудару еріктілердің идеологиясын зерттеуден ыңғайсыздандырды. Бүгінгі күні қалыптасқан түсінік бойынша Вафен-СС сарбаздары «саяси көзқарасы жоқ» болған. Көптеген адал авторлар осы түсінікке ден қояды.

Жәбір-зомбылыққа қатысу

Кем дегенде 2013 жылға дейін фин халқының соғыстың алғашқы айларына қатысты пікірлері көбінесе оңтайлы болды, тек кейбір зұлматтар туралы айтылған. Фин тарихнамасында "мұнда жазуға болмайтын нәрселердің" болмауы – зұлматтар мен соғыстың шындығына ишарат бірақ нақты айтылмаған жайттар – осы "нәрселердің" ешқашан болмағанын және финдердің зұлматқа қатыспағанын көрсетеді. Фин жұртшылығы фин еріктілерінің зұлматқа қатысқандығы туралы ойды көбінесе қабылдамай келді. 2017 жылы Андре Сванстрёмнің фин еріктілерінің пасторлары туралы мақаласы жарияланғаннан кейін бұл тақырыпқа қоғамдық назар қайта ауды. Мақалада фин СС пасторларының күнделіктерінен алынған бірнеше үзінді келтіріліп, финдердің кем дегенде зұлматтар мен соғыс қылмыстарын көргені және олар туралы білгені айтылады. Сванстрём 2018 жылы «Хакаристин ритарит» (Свастиканың рыцарлары) атты кітабын жариялады, оны «Хельсинки Саномат» газеті (аудармасы) «СС әскеріндегі «қалыпты фин жігіттерінің» ажарлы бейнесі жылдың ең маңызды әскери тарих еңбегінде қиратылды» деп сипаттады. Сванстрёмнің 2017 жылғы мақаласы Саймон Визенталь орталығын Финляндия президенті Саули Ниинистеге Ваффен СС еріктілерінің Холокостқа қатысу мүмкіндігін тергеуді сұрауға итермеледі. Бұл өтінішке жауап ретінде фин үкіметі батальонның қызметін тексеру үшін комиссия құрды. Комиссияның жұмысы, соның ішінде Финляндия Ұлттық мұрағатының зерттеушілерінің жұмысы 2018 жылдың соңында аяқталды. Нәтижесінде 2019 жылы жарық көрген басылымға, СС еріктілерінің жақын туыстары тарапынан «түзету» талаптары түсті, бірақ Финляндия Ұлттық мұрағаты оларға келіспеді. Есепте көрсетілгендей, фин әскерлері жасалған зұлматтарды жақсы білген, кейде оларға психологиялық түрде ауыр тиген, оны көп ішу арқылы жеңуге тырысқан. Есептің авторы Ларс Вестерлунд «кем дегенде кейбір жағдайларда фин еріктілері еврейлер мен бейбіт азаматтарға қарсы зұлмат жасауға қатысқандығын көрсетеді», оның ішінде Олави Карпало мен Парвилахти есімдері айтылды. Сванстрёмнің сөзіне göre, оның және Вестерлундтың жариялағандары «мифтен кейінгі зерттеу жағдайын тудырды, бұл фин СС-інің тарихын көбірек шындыққа жақын және әртүрлі көзқарас тұрғысынан қарастыруға мүмкіндік береді». СС мұрагерлік қауымдастығының президенті сияқты сарапшылар финдердің өзі зұлмат жасады деген мәлімдемелердің толыққанды дәлелдемесі жоқ екенін атап өтті. Тарихшы Антеро Холмила мұндай көзқарастарды «соғысты ақ-қара ретінде қарау қажеттілігінен» туындайтынын түсіндіреді, онда «нақты дәлелдің» болмауы тарихшының сәтсіздігі ретінде қарастырылады, және бұл тақырып «фин тарихы мәдениетіндегі ауыртпалық» болып қала береді.

Халықаралық перспективалар

Көптеген халықаралық көзқарас фин еріктілерінің қылмыстарға қатысқан болу мүмкіндігін ескереді. Тарихшының сөзіне қарағанда, «Викинг» дивизиясы Злочовқа қарай жорық жасағанда «еврейлерді аулауға» шығып, «күдік тудырған әркімді» атып тастаған. Тарихшы Питер Лонгерих былай деп жазды: «Шілде айының басында Злочов қаласында украиналық белсенділер, «Зондеркоманда 4б»-нің көз алдында және қала командирінің кешірімімен еврей халқының қырғынын ұйымдастырды, онда «СС Викинг» дивизиясының әскери қызметшілері кең ауқымда қатысты». Сакари Лаппи Сеппела «ұлттық социалист» Парвилахтидің Злочовтағы шіркеуді қиратқанын сипаттайды. Дегенмен, фин әскерлерінің қылмыстарға қатысқандығына нақты дәлелдер жоқ, сондықтан Парвилахтидің стандартты түсіндірмесіне сәйкес, әскерлер неміс соғысының «жағымсыз асыра сілтемелерін» көрген, бірақ соғыс негізінен дәстүрлі болған деп есептеледі.

Мұра

Скандинавиялық қарсылық қозғалысы және басқа ұлтшыл ұйымдар Финляндияның тәуелсіздік күні Финляндиялық СС батальонының құрметіне жыл сайын шұғылалы марш демонстрациясын ұйымдастырады. Демонстрация Хиетаниеми зиратында аяқталады, онда қатысушылар Карл Густав Эмиль Маннергеймнің қабірін және фин СС батальонының ескерткішін зиярат етеді. Бұл шараға антифашистер наразылық білдірді, нәтижесінде NRM мүшелері, қауіпсіздік қызметін атқарушылар ретінде, қарсы демонстрацияға қатысушыларға зорлық-зомбылық көрсетті. Полиция бағалауынша, демонстрацияға 3000-ға жуық адам қатысады, ал Хельсинкидегі тәртіп сақшыларының жүздеген өкілі зорлық-зомбылыққа жол бермес үшін патрульдік табельде жүреді. Бұл маршқа «Финдер партиясы» қатысып, оны қолдады, ал солшыл партиялар оны айыптады. Мысалы, «Жасылдар лигасының» депутаты Ирис Суомела оны «көзсіз нео-нацистік» деп сипаттап, оған көптеген адамдардың қатысқанына наразылық білдірді. 2019-2022 жылдар аралығында «Финдер партиясының» депутаты, кейіннен Экономикалық істер министрі Вильгельм Юнила, фин еріктілерінің мұрасын сақтайтын «Veljesapu Perinneyhdistys» фин ұйымын қолдау үшін төрт бюджеттік ұсыныс жасады. Юнила өзінің ұсынысында бұл қолдау «тарихи зерттеулерді дамытуға» бағытталғанын жазды. 2022 жылдың 12 қазанында соңғы фин Ваффен СС ардагері Сакари Лахтинен Хаапамекидегі зейнеткерлер үйінде қайтыс болды. Ол 99 жаста еді.