Кіріспе
Пьюджет сағасы – Вашингтон штатындағы Тынық мұхитының терең сағасы, Хуан-де-Фука бұғазынан оңтүстікке қарай Адмиралтейство сағасына дейін созылады. Оны 1792 жылы капитан Джордж Ванкувер өзінің көмекшісі Питер Пьюджеттің құрметіне зерттеп, атады. Пьюджет сағасы бойынша тоғызыншы жаңарту, Пьюджет сағасы әрекеттер тобынан келесідей хабарлайды: "Пьюджет сағасының теңіз сулары мен жағалауларында мекендейтін барлық тірі организмдерді қамтитын биологиялық ресурстар бар. Бұл биологиялық ресурстар – планктон, омыртқасыздар, балықтар, құстар, сүтқоректілер және су өсімдіктері, соның ішінде тұрақты немесе көшіп-қонып жүретін түрлер". Аймақтағы жануарлар мен өсімдіктердің көп болуы жергілікті халықтың олардан өнім алып, гүлденуіне мүмкіндік берді. Пьюджет сағасының көптеген мәселелері зерттеушілер мен аңшылардың жергілікті түрлерді аулап, өлтіруінен туындады, олар жергілікті тұрғындардың өркендеуіне негіз болған. Соңғы 30 жылда Пьюджет сағасын мекендейтін түрлердің саны айтарлықтай азайды. Бұл төмендеу азықтық балықтардың, лосостардың, түбінде тіршілік ететін балықтардың, теңіз құстарының, порт дельфиндерінің және касаткалардың популяцияларында байқалды. Бұл азаю Пьюджет сағасындағы экологиялық мәселелерге байланысты. Осы популяцияның азаюына байланысты балық аулау тәсілдері өзгерді және түрлерді Қоршаған ортаны қорғау туралы заңға (ESA) қосу туралы өтініштер көбейді. Сондай-ақ, көптеген түрлерді қалпына келтіру және басқару жоспарлары да артты.
"the Puget Sound has biological resources which include all of the living organisms which inhabit the marine waters and shorelines. These biological resources are plankton, invertebrates, fish, birds, mammals, and aquatic vegetation, including species that are either residential or migratory." The abundance of creatures and foliage allowed for the native peoples of the area to thrive and prosper by harvesting it. Many of the problems of the Puget Sound originated from explorers and trappers hunting and killing the indigenous species off of which the natives thrived and prospered. In the past 30 years there has been a large recession in the populations of the species which inhabit the Puget Sound. The decrease has been seen in the populations of: forage fish, salmonids, bottom fish, marine birds, harbor porpoise and orcas. This decline is attributed to environmental issues in Puget Sound. Because of this population decline, there have been changes to the fishery practices, and an increase in petitioning to add species to the Endangered Species Act (ESA). There has also been an increase in recovery and management plans for many different area species.
Пьюгет саунд индустриясы
Пуджет саунд, Вашингтон – Адмиралтейство шығанағының шығысында жатқан су алабы, мұнда мұхит сулары Тынық мұхитының жағалауынан шамамен 80 шақырымға дейін (50 миль) күрделі және өте күрделі арналар, шығанақтар, эстуарийлер, шағын шығанақтар мен аралдар жүйесі арқылы ішке жетеді. Осы аймақтағы өнеркәсіп салалары: аэроғарыш, әскери, биотехнология, балық аулау, электроника, компьютерлер, орман өнімдері, теңіз өнеркәсібі, телекоммуникация, көлік және басқа да сауда салалары. Арсеник сияқты қауіпті химиялық заттарды дұрыс сақтамау салдарынан Пьюгет саундының топырағы мен су жатқан жерлері Кешенді экологиялық жауап беру, өтемақы және жауапкершілік туралы заң (CERCLA) бойынша басқарылуда. Өнеркәсіптік химиялық заттарды сақтау және шығару стандарттары жақсарды, сонымен қатар Пьюгет саунд оған тәуелді өнеркәсіптер үшін, мысалы кеме порттары үшін маңызды болып қала береді. Вашингтон штаттарындағы порттар әртүрлі. Муниципалитеттер ретінде басқарылатын порттар кеме терминалдары, мариналар, доктар және жолдар, теміржолдар және саябақтар сияқты байланысты инфрақұрылымды пайдаланады. Вашингтон порттарының ең қарқынды дамып жатқан бөлігі – өнеркәсіптік даму.
Қалаландыру және халық саны
Пьюгет саунд аймағы қарқынды өсіп келеді. Пьюгет-Саунд аймақтық кеңесінің (PSRC) мәліметінше, аймақтың төрт орталық округінде (Китсап, Пирс, Снохомиш және Кинг округтері) өсімді жоспарлайтын кеңес, 2003 жылы осы округтердің халқы шамамен 3,4 миллион адамды құрады. 1970 жылдармен салыстырғанда жағдай өзгерді, сол кезде Сиэтлдегі билбордта "Сиэтлден соңғы кеткен адам жарықты сөндірсін" деген жазу болған. 1970 мен 2000 жылдар аралығында Пьюгет саунд аймағының халқы 1,3 миллион адамға артты. Сиэтл мен Такоманы қоса алғандағы 12 округті Пьюгет-Саунд аймағының халқы 1950 жылдардан бері төрт есе өсіп, 4 миллион адамға жетті, ал штат 2025 жылға қарай тағы 1 миллион тұрғынның қосылатынын болжауда. PSRC болжамы бойынша, 2000 жылдан 2020 жылға дейін аймақта 1,7 миллион адамға өсім болады. Аймақ қарсаңында тұрған тағы бір өзгеріс – халықтың демографиялық құрамы. 65 және одан асқан жастағы халықтың саны 150 пайызға өсіп, 2040 жылға қарай жалпы халықтың 17 пайызын құрайды деп күтілуде. Өсуді басқару туралы заңға (GMA) сәйкес, жергілікті билік органдары Вашингтондағы өсімді жоспарлайды, үйлестіреді және басқарады, сонымен қатар табиғи ресурстар мен қоғамдық мүдделерді қорғайды. GMA жергілікті билік органдарына өздерінің құзыратындағы жерді пайдаланудың ұзақ мерзімді жоспарларын жасауды талап етеді. Жоспарлар көршілес округтермен келісіліп, аймақтық кеңеспен бекітілуі керек. Сонымен қатар, GMA шеңберінде жергілікті билік органдары балық және жануарлар дүниесінің сезімтал аймақтарын қорғау үшін маңызды аймақтарды реттеу туралы ережелерді қабылдауы тиіс.
Каптал каналының гипоксиясы
Худ каналы – Пьюджет саундтың жағасында орналасқан фьорд. Гипоксия – Худ каналында кездесетін оттегінің төмендеуі. Мұның басты себебі – каналдың су астындағы топографиясы. Каналдың ең шалқақ жері кіреберісінде, ондағы табалдырықтың (sill) тереңдігі 46 метр (150 фут) шамасында, ал ең терең жерлері 180 метрден (600 фут) астам тереңдікке жетеді. Худ каналындағы еріген оттегі бағдарламасы (HCDOP) және АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) Худ каналының айналысын зерттеп, канал мен Адмиралтейство шығанағы арасындағы тасқын ағындары мен тұздылықтың таралу үлгілерін модельдеуге тырысады. Худ каналында гипоксияға ықпал ететін басқа да факторлар, құрылымдық пішінімен байланысты: Тынық мұхитының теңіз суы бұрынғыдан төмен оттегі мөлшерімен келген болуы мүмкін. Теңіз суының тығыздығы Худ каналын тиімді түрде тазартуға жеткіліксіз болуы мүмкін. Өзендерге құятын тұщы су мөлшері өзгерген – көбейген немесе азайған, бұл Худ каналының су қабаттарына (стратификация) әсер еткен. Органикалық заттардың мөлшері артқан болуы мүмкін. Жарық мөлшері ұлғайған болуы мүмкін (жарық пен органикалық қоректік заттардың көбеюіне байланысты балдырлардың өсуі). Жел ағындары су бағанының айналысын өзгертіп, (атмосфералық айналым) әсер еткен болуы мүмкін. Худ каналындағы гипоксияның себептері күрделі, зерттеулер бірнеше фактордың әсерін көрсетеді: қоректік заттар деңгейі. Адамның қызметінен қоректік заттар деңгейінің өсуі маңызды мәселе. Еуфотикалық аймаққа, негізінен нитраттарға бай қоректік заттардың түсуі еріген оттегі деңгейіне әсер етеді деп саналады. Бұл процесте көп мөлшерде оттегі қажет. Осының салдарынан су бағанындағы оттегі мөлшері төмендеп, еріген оттегі деңгейі азаяды. Бұл теңіз жануарларының түрлеріне қауіп төндіреді, себебі теңіз мекендеу ортасының сапасы төмендейді. Азық заттардың артық болуы мен судың қозғалысының салдарынан, CSO (кәрі су ағындары) шығатын жерлерге жақын жерде бенттік омыртқасыз жануарлардың түрлері азайған. Қоректік заттардың ішінде азоттың артық болуы оттегі деңгейінің төмендеуіне себеп болуы мүмкін. Көптеген балықтар мен моллюскалар Пьюджет саундта табиғи түрде кездесетін патогендердің әсеріне ұшырауы мүмкін. Судың тұмандылығы жоғары болса, жарық мөлшері азайып, балықтардың тамақ көзі кеміп, өсуі мен көбеюіне кедерес келтіруі мүмкін. Мысалы, ауыр металдардың жиналуы физиологиялық және репродуктивтік зиянға әкелуі мүмкін. Мысалы, өзен сусарлары мен шаңқұлақтардағы қорғасын олардың көбею қабілетіне әсер етеді. Сонымен қатар, ластаушы заттардың жиналуы балықтардың өсуіне де кері әсер етеді.
Pacific Ocean marine water may be entering with a lower oxygen content than historically received. Marine water may be entering at a density lighter than needed to flush out Hood Canal quickly or effectively. Riverine freshwater input has changed—increased or decreased—altering the stratification (water) of Hood Canal marine life. Organic material input may have increased. Light input may have increased (algae growth increases with light, as well as organic nutrient input). Wind currents may have altered water column circulation (Atmospheric circulation). The picture surrounding hypoxia in Hood Canal is complex; research models point to more than one contributing factor: Nutrient level. Nutrient level is a large issue due to the human impact. The supply of nutrients, primarily nitrates, to the euphotic zone is thought to impact levels of dissolved oxygen. Nutrients feed algae, which under the right conditions, "bloom" and then die and decompose; the entire process requires a large amount of oxygen. This decreases the oxygen in the water column, lowering the dissolved oxygen level. This is a threat to the biodiversity of marine wildlife as it degrades/damages the marine habitat. Due to high amounts of excess nutrients and water disturbance, there are fewer number of benthic invertebrate species found near CSO outfalls. One of the nutrients found in excess amounts is Nitrogen, which can cause low oxygen level. Many fishes and shellfish can be affected by some pathogens that are naturally found in the Puget Sound. High turbidity can decrease light penetration which can decrease food sources for fishes. If the turbidity is high enough it can kill fishes and/or affect reproduction and growth. For example, heavy metal buildup can cause physiological and reproductive harm. For example, lead in river otters and spotted sandpiper affect their reproduction. Furthermore, build up in pollutants has been found to affect fish growth.
Кинг округі: Ұзақ мерзімді бақылау жоспары мен интеграцияланған жоспардың баламасы
Кинг округі, Вашингтон штаты, АҚШ, қоршаған ортаға КСО-ның (кәріздік су ағыны) әсерін жақсартуға көмектесетін екі жоспарға ие: КСО-ның ұзақ мерзімді басқару жоспары және Интеграцияланған жоспардың баламасы. Жоспардың мақсаты – суға түсетін ластағыштарды азайту. Онда үш әдіс ұсынылған: (1) көшелерді тазалау жиілігін арттыру; (2) Саут-Паркте ластағыштарды тазартуға арналған су сапасы қондырғысын салу; және (3) қолданыстағы жаңбыр бақтарын және/немесе табиғи дренаж жүйелерін сақтау. Мұхиттың теңіз балдырларындағы өзгерістер басқа түрлерге тікелей әсер етеді. Бұл, әсіресе, омыртқасыздар, балықтар, құстар және сүтқоректілер үшін өсімдіктер ұсынатын ерекше үш өлшемді мекен-жайларға байланысты. Пьюгет саундтағы теңіз балдырларының кеңінен жоғалуы теңіз экожүйесіне жалпы әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, Пьюгет саундтағы теңіз шөбі төсекшелері екі түрлі ортада кездеседі: жазықтықтар, оларды үлкен, аққан шығанақтар немесе кішкентай "қалта" жағалаулары деп сипаттауға болады, және тік жағалаулар бойындағы шеттік төсекшелер. Су деңгейі төмендеген кезде, теңіз шөбі төсекшелері басқа шағын жануарларды экстремалды температурадан қорғайды, ал жазықтықтарда төсекшелер ылғалды сіңіретін губка рөлін атқарады. 1995-2004 жылдар аралығында он бір су айдынында теңіз шөбі төсекшелерінің көп бөлігі жойылды.
Жер асты балықтары
Қазіргі уақытта аймақтың ғылыми қауымдастығы жерде тіршілік ететін балықтар популяциясының 60% жағдайы қанағаттанарлық немесе жақсы деп санайды. Төмендеп бара жатқан популяциялар: тас балық, тікенді акула, Тынық мұхиты трескасы және минтай сияқты ортаңғы трофикалық деңгейдегі жыртқыштар.
Мыс және квильбак тас балық
1970-1999 жылдар аралығында мыс және қаламқабақ тас балықтарының шағылысуы шамамен 75%-ға төмендеді; жақындағы деректер одан әрі азаюды көрсетуде. Аймақта жиі ауланатын көптеген тас балық түрлерінің саны күрт азайды, ал аз танымал түрлердің санының өсу белгілері байқалуда.
Теңіз құстары
Пьюгет саундты мекендеу ортасы ретінде пайдаланатын теңіз құстарының 100-ден астам түрі бар. Батыс Вашингтон университетінің (WWU) жүргізген зерттеуі Пьюгет саундтағы теңіз құстарының жалпы саны азайып бара жатқанын көрсетеді. Халықтың азаю себебі нақты белгісіз, бірақ зерттеушілер ластану, жергілікті емес түрлердің таралуы, адам жасаған құрылыстармен соқтығысу, тастап кетілген немесе жоғалған балық аулау құралдары, кейбір балық аулау әдістері, тағамдық базаның жетіспеуі және тіршілік ортасының жоғалуы сияқты себептерді күдіктенеді. Пьюгет саундтағы және Тынық мұхитының солтүстік-батысының жалпы алғандағы лосось популяциясының төмендеуіне ықпал ететін факторлардың бірі – өзендердегі бөгеттердің (логжамдардың) жетіспеуі. Бөгеттер (логжамдар) салауатты лосось популяциясының тірі қалуы үшін өте маңызды. Бөгеттер (логжамдар) пен өзен ағысының өзара әрекеттесуі өзен төсегінде терең ойыстарды қалыптастырады, бұл лосось пен олардың шабақтарына (fry) хищниктерден қорғанышқа жарайтын жасырыну орындарын ұсынады. Бөгеттер (логжамдар) сонымен қатар өзеннің негізгі ағысының суын жақын жатқан су тасқыны жазықтарына бағыттап, өзен бойында қосымша арналарды (tributaries) құрайды, бұл өсіп келе жатқан лосось үшін қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Бөгеттер (логжамдар) ұсынып тұрған мүмкіндіктерсіз лосось үшін шаруашылық және жетілудің табиғи процестері әлдеқайда қиынға соғады. Сонымен қатар, лосось жейтін организмдердің азаюы, мысалы, шамадан тыс балық аулау және инвазивті түрлердің таралуы салдарынан, лососьтың тағамдық базасы нашарлап, олар одан да қауіпке ұшырайды, бұл Пьюгет саунд айманындағы сельдь популяциясының жағдайында да көрініс береді (Пьюгет саунд әрекет тобы). Қосымша ақпарат алу үшін «Лососьты сақтау» бөлімін қараңыз. Пьюгет саундқа құятын өзендер маңындағы қалалық құрылыс жыл сайынғы уақытынан бұрын шаруашылыққа дайын емес лососьтің (adult salmon who have not yet spawned) өлім-жітім көрсеткіштерінің өсуіне әкелді. Қалалық аймақтағы автокөлік құралдарынан шығатын металдар мен мұнай көмірсутектеріне ұшырау балықтардың қайта-қайта өліміне себеп болып отыр. Тұзды судан тұщы суға көшетін лосось қалалық өзендердегі уытты заттарға осал.
Жағалау маңындағы тіршілік ортасының бұзылуы
"Жалғалау" көбінесе жағалаудың артқы жағалауы, суаралық және жағалаудың шалқаятын терең емес бөліктері деп анықталады. Мысалы, Вашингтон штатындағы Жағалауды басқару заңы осы аймақтың құрлыққа қарайғы шегін жағалаудан 200 фут (61 метр) қашықтықта деп белгілейді. Көптеген ұйымдар жағалаудың суаралық аймақтан гөрі тереңірекке дейін созылатынын ескереді. 10 000-нан астам өзен мен ағын Пьюджет шығанасына құяды. Шамамен 1800 миль (2897 км) жағалау шығананы қоршап тұр, ол жағажайлар, тік жарлар, дельталар, лайлы жерлер мен батпақты жерлердің мозаикасынан тұрады. Жағалау маңындағы ортаның нашарлауына ықпал ететін бірнеше факторлар анықталды. Оларға жасанды құрылымдарды, мысалы, су өткізбейтін қақпалар мен тіреу қабырғаларын орнату арқылы жағалауды өзгерту, түрлі көздерден, мысалы, жұмыс істемей қалған септикалық жүйелерден туындаған ластану, сондай-ақ ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік қызметтің әсері жатады. Пьюджет шығанасының жағалауының үштен бірі адамның әртүрлі шараларына байланысты өзгертілген, оның ішінде нығайту, тебу, толтыру және су үстіндегі құрылыстар салу сияқтылар бар.
Инвазивті түрлер
Сулы ортаны бұзатын түрлер – бұл жергілікті түрлердің әртүрлілігіне немесе санына, зақымдалған сулардың экологиялық тұрақтылығына немесе осындай суларға байланысты коммерциялық, шаруашылық немесе демалыс қызметіне қауіп төндіретін, жергілікті емес өсімдіктер немесе жануарлар. Соңғы жылдары Пьюгет шығанасында 1971 жылдан бері, әсіресе Жапониядан келген инвазивті түрлердің көбеюі байқалды. Инвазивті түрлер Пьюгет шығанасына бірнеше факторлар арқылы келді, соның ішінде аквакультура, тірі теңіз өнімдерін импорттау, кеме қатынасы (кемелердің қабықтарына және балласт суы арқылы), ғылыми-зерттеу және академиялық мекемелер, қасақана енгізілу, үй жануарлары дүкендері мен қоғамдық аквариумдар және табиғи таралу. Жапондық сым тәрізді балдыр (Sargassum muticum) және теңіз шөбі (Spartina) қазіргі уақытта ең зиянды түрлердің бірі болып табылады. Мұндай тенденцияларға жауап ретінде мұхит түрлері өздеріне жарамайтын жерлерге қоныс аударды. Пьюгет шығанасында ең көп инвазивті түрлер кездеседі. Ел бойынша, Қоршаған ортаны қорғау туралы заң бойынша қауіп төнген немесе жойылып бара жатқан деп саналатын 958 түрдің шамамен 400-і (42 пайызы) қауіп астында, негізінен жергілікті емес түрлермен бәсекелесу және олардың жем болуы салдарынан. WDFW қазір Вашингтон штатының су жануарларын зиянды түрлерін басқару жоспары арқылы экзотикалық түрлер мәселесімен күресуге тырысуда. Бұл жоспар бойынша Вашингтон штатының патрульдік коммерциялық көлік инспекторлары келіп түсетін кемелерді зиянды инвазивті түрлерге, мысалы, зебра мидиясына қарсы тексереді және олар организмді таратуға үлкермес бұрын кемелерді залалсыздандырады. Вашингтон штатының Олимпия қаласы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігімен бірлесіп, эндемикалық Олимпия острицасының саны азая бастаған инвазивті су шаянының қабықтарын пайдалануға тырысты. Инвазивті иінтірек тәрізді шапанша (Crepidula fornicata) қабықтары алынып, тротуарларға орналастырылады. Осылайша, аталған инвазивті су шаянының қабықтары судың ағынын баяулатып, жаңбыр суының ағымын азайтады, бұл өз кезегінде су тасқыны мен қоршаған ортаға зиян келтіруді азайтады. Уокердің айтуынша, "шаянның құйрық тәрізді қабықшасы жаңбыр суын баяулатуға көмектеседі. Қазіргі уақытта қала бетонды тұрақтандыру үшін тротуарлардың астында тас пен қиыршық тас пайдаланады. Қалалық шенеуніктер оны шаян қабықшаларымен алмастыруды қалайды". Миллиондаған шаян қабықшалары жаңбыр суының ағынын баяулатуға және қалалық өзендер, бұлақтар мен су жолдары үшін қауіпті азайтуға мүмкіндік беретін микро резервуарлар ретінде әрекет ете алады. Олимпия қаласының қоғамдық жұмыстар департаментінің бағдарламалық менеджері Эммет Доби: "Бұл процесс әдетте бірге келетін ластаушы заттардың мөлшерін де азайтады" дейді.
Мұнайдың төгілуі
1989 жылдан бері Пьюгет саундта 225 мұнай төгілген оқиға тіркелді. Күн сайын Пьюгет саундқа шамамен 550 мың баррель өңделмеген мұнай импортталады, осылайша Пьюгет саунд елдегі мұнай өңдеудің басты орталықтарының біріне айналды. Мысалы, 2004 жылдың 14 қазанында Далко бұғазында болған төгілу салдарынан Вашон және Мори аралдарының үстінен шамамен 1000 галлон мұнай төгілді.
Шешімдер
Вашингтон штатының үкіметі федералды үкіметтің Теңіз қорғалған аймақтары (ТҚА) жүйесін, "ерекше білім беру немесе ғылыми қызығушылық тудыратын, немесе деградация қаупі төнген ерекше экологиялық маңызы бар сулы жерлер" деп анықталатын Су қорықтары ретінде бекітті. Су қорықтары ұлттық саябақтар мен қасиетті орындардың су ортасындағы нұсқасы болуға тиіс. Су қорықтарын қорғау бағдарламасы арқылы ДНР, су экожүйесімен тікелей байланысты мекендер мен түрлерді қалпына келтіру, сақтау және жақсарту мақсатында осы аумақтарды бақылауға мүдделі. Бағдарлама бойынша құрылған алғашқы Су қорығы 2004 жылдың қараша айында Мори аралында ашылды. Қарастырылып жатқан басқа да үміткер аймақтарға Черри-Пойнт, Фидалго шығанағы және Кипресс аралы кіреді.
Ластану туралы ескертулер
Пьюджет саундтың кейбір жағажай аймақтары үшін ластану туралы хабарламалар жарияланды. Бұл хабарламалар халықты белгіленген аймақтардың құмы мен суымен тікелей байланысқан кезде туындайтын денсаулық қауіптері туралы ескертеді. Осы аймақтардан материалмен байланысқаннан кейін душ қабылдау ұсынылады. Сондай-ақ, осы аймақтардан балық және теңіз өнімдерін жемеуге кеңес беріледі.