Кіріспе

Американдық азаматтық инженер және кодтанушы

Филип Джонстон (1892 жылдың 14 қыркүйегінде Канзас штатының Топека қаласында дүниеге келген, 1978 жылдың 11 қыркүйегінде Калифорния штатының Сан-Диего қаласында қайтыс болған) – американдық азаматтық инженер, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тынық мұхиты аймағында қолданылуы үшін навахо тілін навахо коды ретінде пайдалану идеясын ұсынғандықтан танымал.

Алғашқы жылдар

Джонстон 1892 жылғы 14 қыркүйекте Канзас штатының Топека қаласында миссионер Уильям Джонстонның ұлы болып дүниеге келді. 1896 жылғы 16 қыркүйекте Джонстон ағасы отбасымен бірге Аризона штатының Флагстафф қаласына келді, Навахо резервациясының батыс бөлігінде тұратын Навахо тайпасына қызмет ету үшін. Филиптің әкесі араласып, "Падре Каньон оқиғасы" деп аталатын, қақтығыстың күшейе бастауына себеп болатын, потенциалды зорлық-зомбылыққа толы жағдайды болдырмады, бұл Навахо және ағылшын тілділер арасындағы мал ұрлаумен байланысты шиеленісті көрсетті. Осы мәселені бейбіт жолмен шешкені үшін, жергілікті Навахо басшылары Арризона штатының Леупп қаласының солтүстігіне қарай 12 миль қашықтықта миссионерлік үй салуға реверен Джонстонға рұқсат берді. Осы оқиғадан кейін Филиптің әкесі, Навахо резервациясының батыс бөлігінің шекарасын кеңейту үшін жұмыс істеді, бұл жалпы алғанда шиеленісті күшейтетін мал ұрлау дауларын шешуге бағытталған еді. Резервацияда Филип Навахо балаларымен ойнағанда Навахо тілін үйренді. 1901 жылы Филип әкесімен және жергілікті Навахо басшыларымен бірге Вашингтонға сапар шекті, онда олар жаңадан тағайындалған президент Теодор Рузвельтпен кездесіп, атқарушы бұйрық арқылы Навахо резервациясына көбірек жер қосуға көндірді. Филип жергілікті Навахо басшылары мен президент Рузвельт арасындағы Навахо/ағылшын тіліндегі аудармашы болды. 1909-10 жылдары Джонстон Солтүстік Аризона Нормал Мектебінде, қазіргі Солтүстік Аризона Университетінде оқыды, онда академиялық дәреже алды. 1918 жылғы наурыз айында ол АҚШ армиясының 319-шы инженерлік полкіне қабылданып, резервтік офицерлік шен алды. 1918 жылдың наурыз және қыркүйек айлары аралығында ол Калифорния штатының Менло Парк қаласындағы Фримонт лагерінде оқыды, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу үшін AEF құрамында Францияға жіберілді. Дәл сол жерде ол АҚШ армиясының бөлімшелерінде кодты сөйлейтін тайпалар ретінде Команчтар қолданылғанын естіген болуы мүмкін. Джонстон Оңтүстік Калифорния Университетінде оқып, 1925 жылы азаматтық инженер мамандығын бітірді. Содан кейін ол Лос-Анджелес қаласының су басқармасында жұмыс істеді.

Навахолар кодты сөйлейтіндер жобасы

Лос-Анджелесте жұмыс істегеніне қарамастан, ол Навахо халқымен әлеуметтік байланыстарын сақтап қалды. Жапон императорлық теңіз күштері Перл-Харборға шабуыл жасаған кезде ол Лос-Анджелесте азаматтық қызметте болды. Шабуылдан кейін ол АҚШ армиясының Луизианадағы жаттығуларында команчтарды әскери хабарларды жеткізу үшін қолданғанын оқыды және Навахо тілі де осы мақсатта қолданылуы мүмкін деген ойға келді. Ол бұл идеяны АҚШ Теңіз жаяу әскерлері корпусына (USMC) ұсынды және өзінің ұсынысын жасауға бағытталды. Джонстон Лос-Анджелестегі кеме құрылыс орындарында жұмыс істейтін төрт Навахоны жұмыға алды және Навахо тілін әскери байланыс үшін пайдаланудың тиімділігін көрсетуге дайындалды. Бұл демонстрацияны басқаруға жауапты офицер – байланыс офицері, Амфибиялық күштер, Флот Теңіз күштері (FMF) майоры Джеймс Э. Джонс, USMC, Эллиот лагерінде, Сан-Диего, және Амфибиялық күштердің командирі, Тынық мұхиты флотының генералы Клейтон Барни Фогель оқиға туралы естіп, демонстрацияға қатысты. Бастапқыда Филипп Навахо тілін өзгертпестен, әскери байланыс үшін, күнделікті Навахо тілінде қолдануға болатынын ойлады. Демонстрация басталмас бұрын, Навахолар бір-біріне жеткізуге тиіс әдеттегі әскери сөздердің үлгілерін алды. Олар жиналған адамдарға әскери хабарламаларды жіберу үшін, көптеген техникалық ағылшын терминдерінің Навахо тілінде тікелей аналогтары болмағандықтан, сөздер мен әріптерді алмастыру әдістерін қолдану керектігін хабарлады. Навахолар ағылшын сөздеріне қандай Навахо сөздері сәйкес келетіні туралы келісімге келгеннен кейін, екі топқа бөлініп, бір ғимараттың қарама-қарсы шеттерінде орналасқан, далалық телефондар орнатылған бөлек бөлмелерге орналастырылды. Содан кейін олар берілген әскери сөздерді Навахо тіліне шифрлап, ағылшын тіліне декодтауды, тікелей ағылшыннан Навахоға және керісінше, сөздерді ауыстырып, хабарламаларды жеткізу арқылы жүзеге асырды. Филипп бұл Эллиот лагеріндегі жаттығулар күнделікті Навахо тілін әскери байланыс үшін қолданудың шектеулерін көрсеткенін және ол Навахо тілін шифрлеу үшін әріптер мен сөздерді алмастыру әдістерін қолдануға шабыттанғанын айтты. Алайда, USMC құжаттары көрсеткендей, осы демонстрациядан кейін, Навахо тілін код ретінде пайдаланудың логистикасын тәуелсіз зерттеген кезде, Үндістер істері бюросының қызметкерлері Навахо үшін кодтау жүйесін құру қажеттігін мәлімдеді. Генерал Фогель Эллиот лагеріндегі демонстрациядан қатты әсер алды және Теңіз жаяу әскерлері корпусының командирінен 200 Навахоны жұмысқа алуын сұрады. Алайда Фогельге осы бағдарламаның тиімділігін зерттеу үшін пилоттық бағдарлама статусы бойынша тек 30 Навахоны жұмысқа алуға рұқсат берілді. 1942 жылдың 4 мамырында таңертең 29 Навахо жауынгері Фт. Дефайанста автобусқа мініп, Фт. Уингейттегі (Нью-Мексико) әскери шақыру орталығына жеткізілді, ал түстен кейін Сан-Диегодағы (MCRD, SD) Теңіз жаяу әскерлері корпусының жауынгерлік депосына түнде әкімшілік рәсімдерге және содан кейін жеті апталық стандартты жауынгерлік дайындыққа бару үшін жеткізілді. Жауынгерлік дайындықты аяқтағаннан кейін, алғашқы 382-ші Навахо взводы 1942 жылдың 27 маусымында MCRD, SD-ден бітірді, онда оларға дереу сегіз аптаға жуық негізгі байланыс дайындығы үшін Эллиот лагеріне хабарлауға және Навахо тіліне негізделген кодты әзірлеуге бұйрық берілді. Кодты әзірлеуге қатысты, Навахоларға шифрлау офицері, қазіргі лейтенант-полковник Джонстың басшылығымен, кодты құрастыруда әріптер мен сөздерді алмастыру шифрлау әдістерін қолданудың негіздері бойынша нұсқау берілді. Бұл жоба басталғаннан кейін көп ұзамай бағдарламаға тағы үш Навахо теңізшісі қосылды, ал 32 Навахо кодты әзірлеу үшін бірге жұмыс істеді. Олардың Эллиот лагерінде болу мерзімі 1942 жылдың тамызының екінші жартысында аяқталды. 1942 жылдың 25 тамызында пилоттық бағдарламаның сәтті аяқталуына байланысты, 200 Навахоны жұмысқа алуға рұқсат берілді және Теңізшілер бөлімшелері "қайсыбір Навахоларды тиімді пайдалануға болатынына қатысты ұсыныстар беруді сұрады". Оқудан кейін 50 адамнан тұратын бір топ 1-ші Теңізшілер дивизиясына, 16 адамнан тұратын екінші топ 6-шы Теңізшілер дивизиясына және 2-ші Теңізшілер дивизиясының 2-ші сигнал компаниясына тағайындалды. Үш адам штаттарда Навахоларды кодты сөйлеуші болуға шақырып, оқытуға тағайындалды. 1942 жылдың 18 қыркүйегінде Навахолардың алғашқы шифрлы тілмен сөйлейтін тобы Гуадалканалға Лунга нүктесіне жақын жерге жетті. Екінші топ 1943 жылдың 4 қаңтарында 6-шы Теңізшілермен бірге келді және 1-ші Теңізшілер дивизиясының кодты сөйлеушісін алмастырды, содан кейін Гуадалканал шайқасының соңғы кезеңдеріне қатысты. АҚШ Теңіз жаяу әскерлері корпусы ресми түрде "сөйлеуші" бағдарламасын құрғаннан кейін, Джонстон АҚШ Теңіз жаяу әскерлері корпусынан Навахо кодты сөйлеушілер бағдарламасында штат сержанты ретінде қызмет етуге арнайы рұқсат сұрады. Оның өтініші 1942 жылдың 22 қыркүйегінде мақұлданды және ол "құпия" бағдарламаның мектеп администраторы ретінде қызмет етті. 1942 жылдың 26 қазанына дейін штат сержанты Филипп Джонстон USMCR және корпорал Джон А. Беналли USMC, штаттан тыс үш кодты сөйлеушінің бірі, бағдарламаға қосылу үшін көбірек Навахоларды іздеуге жіберілді. 1942 жылдың қазан айының соңынан қараша айының басына дейін олар резервацияның батыс бөлігінде Навахоларды жұмысқа алды, олар Эллиот лагеріне қайтарылғанша. 1942 жылдың 7 желтоқсанында Джонстонның қадағалауымен Эллиот лагеріндегі Навахо байланыс мектебі ресми сабақтарды бастады. Навахо жауынгерлері келіп, стандартты Теңізшілер корпусының жауынгерлік дайындығынан өтті, содан кейін бітіргеннен кейін Эллиот лагеріне жіберілді. MCRD, SD-де 1943 жылдың наурызында өткен келесі Навахо взводы 297-ші взвод болды. Джонстон Навахо тілін USMC тактикалық байланысын шифрлеу үшін пайдалану идеясын ұсынған болуы мүмкін, бірақ ол USMC-мен белсенді қызметте болған жоқ, ал алғашқы 29 + 3 Навахо, USMC шифрлау офицерінің басшылығымен сөздік құрған кезде қатыспады.

Кейінгі жылдар

Филип Джонстон 1978 жылдың 11 қыркүйегінде, 86 жасқа толуына үш күн жетпей, Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы VA ауруханасында қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Глендейл қаласында жерленген.