Кіріспе

"Ұлы уағыз бәйгесі" - П. Г. Вудхаустың қысқа әңгімесі, онда жас мырза Берти Вустер және оның үй ішкі қызметшісі Дживс есімді кейіпкерлер бейнеленген. Әңгіме 1922 жылғы маусымда Лондонның "The Strand Magazine" журналында, содан кейін сол айда Нью-Йоркте "Cosmopolitan" журналында жарияланды. Бұл әңгіме "The Inimitable Jeeves" жинағына екі жеке әңгіме ретінде енгізілген. Әңгімеде Берти және басқалар "Ұлы уағыз бәйгесі" деп аталатын оқиғаға тікелей бәс тігеді. Бұл әңгіменің сюжеті "Терф тазалығы" әңгімесімен байланысты, алайда оларды жеке-жеке оқуға болады.

Сюжет

Берти өзінің туысы Юстастан хат алады, ол өзінің егіз бауыры Клод пен Бертидің досы Бинго Литтлмен Твинг-холлда бірге. Юстас Бертиді шақырады, ақша табуға мүмкіндік бар екенін айтады. Хатта министрлердің, уақыттың және бағалардың түсініксіз тізімі бар. Берти Твингке барады, онда ол досы, леди Синтиямен сөйлеседі. Кейін Берти Бингоны көреді, ол Синтияға ғашық екенін мойындайды. Ертесі күні таңертең Бинго Бертидің бөлмесіне кіріп, Синтия туралы өлеңдерін оқып береді. Клод пен Юстас олардың артынан келеді. Юстас айтуынша, олардың танысы Стейглс ат жарысының қызықты түрін ойлап тапқан: «Уағыз жарысы». Әрбір жергілікті дін қызметкерінің жексенбілік уағызының ұзақтығы өлшеніп, ең ұзақ уағыз айтқан дін қызметкері жеңіске жетеді. Стейглс дін қызметкерлерінің тізімін, олардың мүмкіндіктерін және қазіргі ставкаларды жасаған. Бір дін қызметкері, Хеппенсталл, ұзақ уағыздар айтады, бірақ Стейглс оны дұрыс бағаламағандықтан, оның мүмкіндігі орташа. Берти өзі, Бинго, Клод және Юстастан құралған синдикат үшін Хеппенсталлға ставка жасайды. Юстас Джівсті оларға қосылуға шақырады, бірақ Джівс бас тартады. Кейін Клод пен Юстас Бертиге тағы бір дін қызметкері, Г.Хейвардтың да ұзақ уағыздар айтатынын хабарлайды. Ставкаларын сақтау үшін Берти Хеппенсталдан бауырластық махаббат туралы ұзақ уағыз айтуын сұрайды. Бірақ Хеппенсталл ауырып қалады, оның орнына оның жас және қысқа сөзді туысы Бейтс уағыз айтады. Бертидің синдикаты жарысқа дейін ставка жасағандықтан, Хеппенсталл қатыспаса, олар ақшаларын жоғалтады. Олар өз шығындарын өтеу үшін Г.Хейвардқа ставка жасайды. Жексенбі күні Г.Хейвард ұзақ уағыз айтады. Берти мен Бинго залға оралады, онда Бинго Джівсті кінәлайды, ол Бейтске жарыс басталғандағы (S.P.) ставка жасаған. Джівс Бертиге Хеппенсталдың үй ішкі қызметшісі Брукфилд ертерек жеткізген хатты береді, онда Бейтс бауырластық махаббат туралы толық уағыз айтатыны жазылған. Джівс бұл туралы Брукфилдтен естіген. Джівс Бингоны ренжітетіндей етіп, Бейтс леди Синтияға үйленетінін айтады.

Жариялану тарихы

Бұл әңгіме 1933 жылы Ходдер мен Стоутон баспасында жеке кітап ретінде қайта басылды. Кітап мұқабасында Берти Дживске: «Дживс, жақсы жігіт, спорттық тікелей ставкаға қатысасың ба?» дейді, бірақ әңгімеде осы сөзді Юстас Дживске айтқан. Бұл әңгімені Strand журналында А. Уоллис Миллс, ал Cosmopolitan журналында Т. Д. Скидмор суреттеген. 1932 жылғы «Тек Вудхаус» және 1960 жылғы «П. Г. Вудхаустың ең бағалысы» жинақтарында осы әңгіме бар. «Ұлы уағыз бәсекесі» 1983 жылы The Folio Society баспасынан шыққан және Джордж Адамсон суреттеген «P. G. Wodehouse Short Stories» атты Вудхаус әңгімелері жинағында, сондай-ақ 1984 жылы Hutchinson баспасынан шыққан «The World of Wodehouse Clergy» атты дін қызметкерлері туралы Вудхаус әңгімелері жинағында жарияланды. 1940 жылы бұл әңгіме Faber & Faber баспасында жарық көрген «Күлкі шеруі» антологиясына енгізілді. Ол 1966 жылы Faber баспасынан шыққан «Шіркеу және дін қызметкерлері» атты «Ең жақсы әңгімелер» антологиясында жарияланды. Бұл әңгіме 1979 жылы Энцо Апичелланың карикатураларымен бірге «The Gambler's Companion» антологиясында жинақталды. Бұл әңгіме 57 тілге аударылып, 1989 жылы Нью-Йорктегі J. H. Heineman баспасынан 6 томдық жинақ ретінде жарық көрді. Әр томда ағылшын тіліндегі түпнұсқа және оның фонетикалық транскрипциясы, сондай-ақ келесі тілдер мен жазу жүйелері бар:
v.1: Латын, француз, испан, итальян, португал, румын, каталон, ретороман
v.2: Чаусер тілі, голланд, фламанд, африкаанс, батыс фриз, неміс, орта неміс, төмен неміс, люксембург, идиш (латын әліпбиі), швейцар немісі
v.3: швед, дания, нюнорск, норвег, фарер, көне норвег, исланд
v.4: эсперанто, пиджин ағылшын, француз креол, папиаменто, фин, венгр, баск, цыған, уэльс, бретон, ирланд, [шотланд] гаэль
v.5: санскрит, армян, араб, мальте, ежелгі еврей, қазіргі еврей, арамей, амхар, сомали, копт
v.6: чех, поляк, орыс, белорус («ақ орыс»), украин, болгар, македон, серб-хорват (латиница) («серб-хорват»), словен («словения»), словак («словакия»)

Ықпал

1930 жылы Кембридж университетінің студенттері "Вустер қоғамын" құрып, Ұлы уағыз жарысын қайта жаңғыртты. Жарысқа Эли және Сингапур епископтары, Монсеньор Рональд Нокс және миссионер, пастор Х. К. Рид қатысты, ол Сент-Эндрю Ұлы шіркеуінде уағыз айтуда жеңіске жетті.

Теледидар

Бұл оқиға "Вустер әлемі" телесериалының бірінші маусымының үшінші эпизоды үшін бейімделген. "Дживс және Ұлы уағыз бәйгесі" деп аталған эпизод алғаш рет 1965 жылдың 13 маусымында көрсетілді. Бұл оқиға "Дживс және Вустер" телесериалының бір эпизодына бейімделмеген.

Радио

Бұл әңгіме, "Ең танымал Дживс" жинағындағы қалғандарымен бірге, 1973 жылы "What Ho! Jeeves" радиосериалының бөлігі ретінде радиодрамаға көшірілді. Дживс рөлін Майкл Хордерн, ал Берти Вустер рөлін Ричард Брайерс сомдады.