Кіріспе

Манантали бөгеті (фр. Barrage de Manantali) – Малидің Кайс аймағындағы Бафулабе қаласының оңтүстік-шығысында, Сенегал өзенінің алабындағы Бафинг өзенінде салынған көп мақсатты бөгет.

Тарих

Бөгетті жоспарлау 1972 жылы Мали, Мавритания және Сенегал елдері Сенегал өзенін дамыту ұйымын (Organisation pour la mise en valeur du fleuve Sénégal, немесе OMVS) құрған кезде басталды. Ұйымның мақсаты – өзен бассейнінің ауыл шаруашылығы және гидроэнергетикалық әлеуетін дамыту еді. 1979 жылы Дүниежүзілік банк бөгетті қаржыландырудан бас тартты, оны негізсіз инвестиция деп есептеді. Бірақ қаржыландыру көбінесе Еуропадан тартылды және бөгет құрылысы 1982 жылы басталды. Ол 1988 жылы аяқталды, алайда гидроэлектр станциясы салынбады. 1989 жылы Мавритания мен Сенегал арасындағы шекара соғысы жоба жұмыстарын тоқтатты. 1988 жылы Мананталиге барған швейцариялық журналист жобаны «моторы жоқ сәнді автомобиль» деп сипаттады. 1993 жылы Германияның дамуға жәрдемдесу министрі Карл-Дитер Шпрангер Мананталиді «экономикалық және экологиялық орынсыздық» деп атады. 1991 жылы қақтығыс толас берген соң OMVS гидроэлектр станциясы үшін жаңа несие пакетін іздеді, ол 1997 жылы жасалды. «Келісімшартты орындаудағы келісімшарттық қиындықтарды» келтіре отырып, Eskom компаниясы 2011 жылдың 1 қазанынан бастап SOGEM компаниясымен келісімшартты тоқтату туралы келісімге келді, бұл туралы компанияның 2011 жылғы қаржылық есебінде көрсетілген.

Шығындар мен қаржыландыру

Плотинаның жалпы құны, оған байланысты гидроэлектр станциясы, болашақ су қоймасының орманды жою, зерттеулер және "қосымша шаралар" 1,02 млрд. евроны құрады. Одан төмен орналасқан Диама бөгетінің құрылысына қосымша 50 млн. евро жұмсалды. Бұл плотинаны 16 донор бірлесіп қаржыландырды, оның ішінде неміс (14%) және француз (13%) даму ынтымақтастығы, Африка даму банкі, Әлемдік банк, Еуропалық инвестициялық банк, Канада, Сауд Арабиясы, Кувейт және Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы. Сондай-ақ, үш африкалық ел де қаржыландыруға үлес қосты. Шетелдік қаржыландырудың 64% жеңілдетілген несиелер, ал 36% гранттар арқылы жүзеге асырылды. Еуропалық қауымдастық, Ислам даму банкі, Батыс Африка даму банкі және Солтүстік елдердің даму қоры да қаржыландыруға көмектесті. Норвегия үкіметі денсаулыққа тигізетін әсеріне байланысты плотинаны қаржыландырудан бас тартты. Әлемдік банк жүргізген бағалау бойынша, экономикалық қайтару көрсеткіші 12-ден 24%-ға дейін жетеді. Жоспарланған гидроэлектр станциясының жүктеме коэффициенті – электр станциясы толық қуатымен тұрақты жұмыс істесе, күтілетін электр өндірісінің үлесі, бұл көрсеткіш 42%-ды құрайды, ал басқа гидроэлектр станциялары үшін бұл көрсеткіш 45-60% аралығында. Дегенмен, бұл экономикалық пайда екі себептен қаржылық пайдаға айналмады: Біріншіден, электр энергиясының бағасы өндіріс құнының жартысына ғана белгіленді (8,8 центке қарағанда 4,7 евро цент/кВт·сағ). Екіншіден, электр энергиясын көлемді түрде сатып алатын үш елдің ұлттық электр компаниялары шоттарының жартысын ғана тұрақты төлейді.

Экологиялық және әлеуметтік әсері

Бөгет 10 000 адамның су басу аймағынан көшірілуіне және қоршаған ортаға және денсаулыққа тигізген әсеріне байланысты дау тудырды. Суармалы жерлерде бильгарзия сияқты су арқылы таралатын аурулардың көбеюі едәуір артты, ал жергілікті балық шаруашылығы күрт төмендеді. Сенегал өзенінің жыл сайынғы тасқыны – су тасқынынан кейінгі егіншілік, балық аулау және мал жаюдың негізі болған. Манантали бөгетінің құрылысымен жыл сайынғы тасқын екі апталық жасанды тасқынға дейін азайтылды. Дәстүрлі түрде Сенегал өзені шамамен 150 000 гектарды, ал су көп ағын жылдары 350 000 гектарға дейін су басатын. 1999 жылы орташа жылдары бұл көрсеткіш 30 000-50 000 гектарға дейін, ал құрғақ жылдары одан да аз болады деп күтілді. Сенегал өзенінің аңғарында бөгет салынар алдында 370 000 адам су тасқынынан кейінгі егіншілікпен айналысқан. Су тасқынынан кейінгі егіншілік енді толығымен жойылды. Манантали су қоймасынан суармалы жерлермен өтемақы алған шаруалардың саны өте аз болды.