Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Могол ханзадасы және Бенгалияның губернаторы (1616–1661)
Mughal prince and Governor of Bengal (1616–1661)
Мирза Шах Шужа (парсы: میرزا شاه شجاع) (23 маусым 1616 – 7 ақпан 1661) – Могол императоры Шах Жахан мен Императрица Мумтаз Махалдың екінші ұлы. Ол Бенгал және Одишаның губернаторы болды, ал оның резиденциясы қазіргі Бангладеш мемлекетінің Дакка қаласында орналасқан.
Mirza Shah Shuja (Persian: میرزا شاه شجاع) (23 June 1616 – 7 February 1661) was the second son of the Mughal Emperor Shah Jahan and Empress Mumtaz Mahal. He was the governor of Bengal and Odisha and had his capital at Dhaka, in present day Bangladesh.
Жас шағы мен отбасы
Шах Шужа 1616 жылғы 23 маусымда Аджмерде дүниеге келді. Ол Моғол императоры Шах Жахан мен оның әйелі Мүмтаз Махалдың екінші ұлы және төртінші баласы еді. Шах Жаханның өгей анасы, император Нур Жахан, Шах Шужа туғаннан кейін оны тәрбиеге алды. Оған бұл жаңа жауапкершілік оның жоғары мәртебесі, саяси беделі және Жахангирдің оған деген құрметіне байланысты берілді. Бұл император үшін де мәртебелі болып саналды, себебі Шужа оның әкесі, император Жахангирдің ерекше сүйіктісі еді. Шужаның туыстары: үлкен әпкесі Жаханара Бегум, Дара Шикох, Рошанара Бегум, Аурангзеб, Мурад Бакш, Гаухара Бегум және тағы да басқалар. Оның үш ұлы болды – Сұлтан Зайн-ул-Дин (Бон Сұлтан немесе Сұлтан Банг), Буланд Ахтар және Зайнул-Абидин; ал төрт қызы – Гүлрух Бану, Рошанара Бегум және Әмина Бегум.
Shah Shuja was born on 23 June 1616, in Ajmer. He was the second son and fourth child of the Mughal emperor Shah Jahan and his queen Mumtaz Mahal. Shah Jahan's step mother, empress Nur Jahan adopted Prince Shah Shuja upon his birth. This new responsibility was given to her due to her high rank, political clout and Jahangir's affection for her. It was also an honour for the empress as Shuja was a special favourite of his grandfather, emperor Jahangir. Shuja's siblings were the eldest sister Jahanara Begum, Dara Shikoh, Roshanara Begum, Aurangzeb, Murad Baksh, Gauhara Begum and others. He had three sons Sultan Zain ul Din (Bon Sultan or Sultan Bang), Buland Akhtar and Zainul Abidin; and four daughters Gulrukh Banu, Roshanara Begum and Amina Begum.
Жеке өмір
Шах Шужа алғаш рет 1633 жылғы 5 наурызда, сенбі күні түнде Рустам Мырзаның қызы (Мурад Мырзаның ұлы және Акбардың немересі) Билкис Бану Бегумға үйленді. Бұл некені ханшайым Жаханара Бегум ұйымдастырды. Мирза Рустамның сарайына сахақ ретінде 160 000 рупия ақша және 100 000 рупиялық тауар жіберілді. 1633 жылғы 23 ақпанда Жаханара Бегум мен Сати ун Нисса Ханум 1 миллион рупиялық той сыйлықтарын көрсетті. Келесі жылы ол қыз туып, босанғаннан кейін қайтыс болды. Ол Бурханпурдағы Харбуза Махал деп аталатын жеке мазарға жерленді. Оның қызы Дильпазир Бану Бегум деп аталды, ол Шахжаханның тұсында Бенгалияның екінші губернаторы болған Азам Ханның қызы Пиари Бану Бегумге үйленгенге дейін сәби кезінде қайтыс болды. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол Пиари Бану Бегумға үйленді. Ол екі ұл мен үш қыздың анасы болды: 1639 жылғы 28 қазанда туған князь Зайн уд-дин Мирза, 1645 жылғы 20 желтоқсанда туған князь Зайн ул-Абидин Мирза, князь Мұхаммед Сұлтанның әйелі Гүлрух Бану Бегум, Раушан Ара Бегум және Әмина Бану Бегум. 1660 жылы ол күйеуі, ұлдары мен қыздарымен Араканға қашып кетті. 1661 жылы Шужа өлтірілді. Оның ұлдары өлімге кесілді. Пиари Бану Бегум мен оның екі қызы өз-өзіне қол жұмсады. Қалған қызы Әмина Бану Бегумді сарайға алып келді, ол қайғыдан ерте қайтыс болды. Басқа бір дерек бойынша, Шужаның қызы Санда Тудхамма патшасына үйленген. Бір жылдан кейін ол олардың барлығын аштықтан өлтірді, ал әйелі жүктіліктің соңғы кезеңінде болды. Оның үшінші әйелі Киштвардың Раджа Тамсеннің қызы болды. Ол 1645 жылғы тамызда туған Шахзада Буланд Ахтардың анасы болды.
Shah Shuja first married Bilqis Banu Begum, the daughter of Rustam Mirza (son of Murad Mirza and grandson of Akbar), on the night of Saturday, 5 March 1633. The marriage was arranged by Princess Jahanara Begum. Rupees 1,60,000 in cash and goods worth one lakh were sent as sachak to the mansion of Mirza Rustam. On 23 February 1633, the wedding presents worth Rupees 10 lakhs were displayed by Jahanara Begum and Sati un nissa Khanum. The following year, she gave birth to a daughter and died in childbirth. She was buried in a separate mausoleum named Kharbuza Mahal, at Burhanpur. Her daughter was named Dilpazir Banu Begum by Shah Jahan, who died as an infant. On the death of his first wife, he married Piari Banu Begum, daughter of Azam Khan, the second governor of Bengal during Shah Jahan's reign. She was the mother of two sons and three daughters, namely, Prince Zain ud din Mirza, born on 28 October 1639; Prince Zain ul Abidin Mirza, born on 20 December 1645; Gulrukh Banu Begum (wife of Prince Muhammad Sultan), Raushan Ara Begum and Amina Banu Begum. In 1660, she fled to Arakan with her husband, sons and daughters. Shuja was murdered in 1661. His sons were put to death. Piari Banu Begum and two of her daughters committed suicide. The remaining daughter, Amina Banu Begum, was brought to the palace, where, from grief, she died an early death. According to another source, one of Shuja's daughters was married to King Sanda Thudhamma. A year later, he scented a plot and starved all of them to death, while his wife was in an advanced stage of pregnancy by himself. His third wife was the daughter of Raja Tamsen of Kishtwar. She was the mother of Shahzada Buland Akhtar, who was born in August 1645.
Бенгалдың губернаторы
Шазада Мұхаммед Шах Шужаны Шахжахан 1641 жылдан бастап Бенгал және Бихардың, ал 1648 жылдың 25 шілдесінен 1661 жылға дейін Ориссаның субадары етіп тағайындады. Оның әкесі Шахжахан өзінің орынбасары ретінде Нагпурлық раджпут әміршісі Кунуар Рахав Сингхті (1616-1671) тағайындады. 1657 жылдың қыркүйегінде Шахжахан ауырғаннан кейін бауырлар арасында билік күресі орын алды. Шах Шужа өзін император деп жариялады, бірақ Аурангзеб Дели тағына отырып, Шужаны бағындыру үшін Мир Джумланы жіберді. Шужа 1659 жылдың 5 қаңтарында Хаджва шайқасында жеңілді. Оның ең берілген жақтастары – үнді шииттері болды. Ол Ганг өзенінде көптеген соғыс кемелерімен қолдау көрсетілген үлкен армиямен жорыққа шықты. Дегенмен, Банарес (қазіргі Үндістанның Уттар-Прадеш штаты) маңындағы Бахадурпур шайқасында Дараның әскерінен жеңілді. Шужа дайындықтарды жалғастыру үшін Раджмахалға қайтып келді. Ол 17 мамырда ағасы Дарамен келісімге келді, ол оған Бенгал, Орисса және Бихардың үлкен бөлігін басқару құқығын берді. Осы уақытта Аурангзеб Дараны екі рет жеңді (Дхармат және Самугархта), оны тұтқынға алып, дінге қарсы шығу айыбымен өлім жазасын орындады және таққа отырды. Шужа тағы да астанаға аттанды, бұл жолы Аурангзебке қарсы. 1659 жылдың 5 қаңтарында Хаджва шайқасында (Үндістанның Уттар-Прадеш штаты, Фатехпур ауданы) Шужа тағы жеңілді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Шужа Бенгалға шегінді. Оны Мир Джумла басқаратын императорлық армия қуғынға түсті. Шужа оларға қарсы батыл күресті. Алайда, ол 1660 жылдың сәуір айындағы соңғы шайқаста жеңілді. Әр жеңілістен кейін оның әскерінен дезертирлер көбейді, бірақ ол жігерін жоймады. Керісінше, ол армияны жаңа күшпен қайта ұйымдастырды. Бірақ Тандада қоршауға түскенде және армияны қайта ұйымдастыру мүмкін емес екенін түсінгенде, ол Бенгалды мүлдем тастап, Араканға қашуға шешім қабылдады.
Shazada Muhammad Shah Shuja was appointed by Shah Jahan as the Subahdar of Bengal and Bihar from 1641 and of Orissa from 25 July 1648 until 1661. His father, Shah Jahan, appointed as his deputy, the Rajput prince of Nagpur, Kunwar Raghav Singh (1616 1671). After the illness of Shah Jahan in September 1657, a power crisis occurred among the brothers. Shah Shuja proclaimed himself as Emperor, but Aurangzeb ascended the throne of Dehli and sent Mir Jumla to subjugate Shuja. Shuja was defeated in the Battle of Khajwa on 5 January 1659. Indian Shi'as were his staunchest adherents. He marched with a large army, backed by a good number of war boats in the river Ganges. However, he was beaten by Dara's army in the hotly contested Battle of Bahadurpur, near Banares (in modern Uttar Pradesh, India). Shuja turned back to Rajmahal to make further preparations. He signed a treaty with his elder brother, Dara, which left him in control of Bengal, Orissa and a large part of Bihar, on 17 May 1658. In the meantime, Aurangzeb defeated Dara twice (at Dharmat and Samugarh), caught him, executed him on a charge of heresy and ascended the throne. Shuja marched to the capital again, this time against Aurangzeb. A battle took place on 5 January 1659 at the Battle of Khajwa (Fatehpur district, Uttar Pradesh, India), where Shuja was defeated. After his defeat, Shuja retreated towards Bengal. He was pursued by the imperial army under Mir Jumla. Shuja put up a good fight against them. However, he was finally defeated in the last battle in April 1660. After each defeat, he had to face desertions in his own army, but he did not lose heart. Rather, he reorganised the army with renewed vigor. But when he was surrounded at Tanda and found that reorganisation of the army was no longer possible, he decided to leave Bengal for good and take shelter in Arakan.
Араканға бара жатқанда
Шұжа 1660 жылғы 6 сәуірдің кешкісін отбасымен және сүйіктілерімен бірге Тандадан шығып, 12 сәуірде Даккаға жетті. Бір айдан кейін олар қаладан аттанып, 12 мамырда Булуада (қазіргі Ноахали, Бангладеш) Аракан кемелеріне мінді. Бұл топ алдымен Читтагонгқа келді және біраз уақыт сонда болды. Одан Араканға қарулы жолмен сапарлады, ол әлі де Шұжа жолы деп аталады. Шұжаның харемін тасымалдау үшін мыңдаған паланкин қолданылды және ол Дулазарадағы Эйдгахта Ейд намазын оқыды.
Shuja left Tanda with his family and retinue in the afternoon of 6 April 1660 and reached Dhaka on 12 April. After staying for a month, they departed from the city and boarded Arakanese ships on 12 May at Bhulua (near present day Noakhali, Bangladesh). The party first arrived at Chittagong and remained for some time. From here, they took the land route to Arakan, which is still called Shuja Road. Thousands of palanquins were used to carry Shuja's harem and he performed Eid prayers at an Eidgah in Dulahzara.
Өлім және соңынан
Шұжа мен оның сүйектестері 1660 жылдың 26 тамызында Араканға келді және астанасы Мраук У-да құрметпен қарсы алынды. Аракан патшасы, құдіретті Санда Тхудхамма, бұрын Шужа мен оның отбасына Меккеге сапар шегу үшін кемелер беруге келісім берген еді, онда ханзада өмірінің қалған бөлігін өткізуді жоспарлаған. Мұғал әулетінің алтын мен қазынамен толтырылған алты түйе жүгі Аракан елінде бұрын-соңды көрілмеген байлық болатын. Сегіз ай бойы сан алуан сылтаулармен Санда Тхудхамманың кеме беру уәдесі орындалмады. Соңында, ол Шужаның қызын әйелдікке сұрады, бірақ ханзада бас тартты. Санда Тхудхамма жауап ретінде мұғалдарға үш күн ішінде елді тастап кетуге бұйрық берді. Қозғала алмай, базарларда тамақ алудан бас тартылғандықтан, Шужа патшаны құлатуға белім біктірді. Ханзаданың екі жүз әскері және жергілікті мұсылмандардың қолдауы болды, бұл оған жеңіске жетудің үлкен мүмкіндігін берді. Алайда, Санда Тхудхамма төңкеріс туралы естіген болатын. Сондықтан Шужа қалаға өрт қоюға мәжбүр болды, шатақтан пайдаланып қашуға үміттенеді. Оның көптеген сүйектестері тұтқындалды, ал ол өзі бастапқыда орманда жасырынып құтылғанмен, кейін тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Шужаның байлығы Санда Тхудхамма тарапынан тартып алынып, балқытылды. Ол үлкен қызына үйленді, бұл оқиға ән мен өлеңдерде мақталып айтылды. Бірақ, келесі жылы тағы да төңкеріс болуы мүмкін деген күдікпен Санда Тхудхамма Шужаның ұлдарын басын кесіп, қыздарын (оның ішінде жүкті үлкенін) аштықтан өлтірді. Аурангзеб осы оқиғаға ашуланып, патшалыққа қарсы жорық жүргізуге бұйрық берді. Қатаң қоршаудан кейін мұғалдар Читтагонгты басып алды және мыңдаған аракандықтар құлдыққа салынды. Аракан бұрынғы қуатын қайтару мүмкіншілігіне ие болмады, ал Санда Тхудхамманың өлімінен кейін бір ғасырлық хаос орнады.
Shuja and his entourage arrived in Arakan on 26 August 1660, and were greeted at the capital, Mrauk U, with courtesy. The Arakanese king, the powerful Sanda Thudhamma, had previously agreed to provide ships for Shuja and his family to travel to Mecca, where the prince had planned to spend the remainder of his life. The half dozen camel loads of gold and jewels that the Mughal royals had brought with them was beyond anything that had previously been seen in Arakan. After eight months and numerous excuses, Sanda Thudhamma's promise of ships did not materialise. Finally, the latter demanded the hand of Shuja's daughter in marriage, which the prince refused. Sanda Thudhamma responded by ordering the Mughals to leave within three days. Unable to move and being refused provisions at the bazaars, Shuja resolved to attempt to overthrow the king. The prince had two hundred soldiers with him, as well as the support of the local Muslims, giving him a good chance at success. However, Sanda Thudhamma was forewarned of the coup attempt. Shuja was, therefore, forced to set fire to the city, hoping to cut his way out in the confusion. Much of his entourage was captured and though he himself initially escaped into the jungle, he was later captured and executed. Shuja's wealth was taken and melted down by Sanda Thudhamma, who took the Mughal princesses into his harem. He married the eldest, an event that was subsequently celebrated in song and poetry. The following year however, suspicious of another coup, Sanda Thudhamma had Shuja's sons decapitated and his daughters (including the pregnant eldest) starved to death. Aurangzeb, angered by the deaths, ordered a campaign against the kingdom. After an intensive siege, the Mughals captured Chittagong and thousands of Arakanese were taken into slavery. Arakan was unable to return to its previous dominance and Sanda Thudhamma's eventual death was followed by a century of chaos.