Кіріспе

Далектердің тағдыры – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың 17-ші маусымының бірінші бөлімі, ол алғаш рет 1979 жылдың 1 қыркүйегінен 22 қыркүйегіне дейін BBC1 арнасында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Бұл оқиға Лалла Уордты жаңа өркендеген Романа рөлінде таныстырады. Оқиға 1975 жылғы «Далектердің Жаратылысы» бөлімінен бірнеше ғасыр өткен соң Скаро планетасында өтеді. Далектер Скароға келіп, өздерінің жасаушысы Давросты (Дэвид Гудерсон) тоңған күйде табады. Олар оның кеңесін іздеп, Далектермен тепе-тең соғыста болған Мовелла тайпасын жеңуге көмектесуін сұрайды.

Сюжет

K9 дауысын жоғалтты, ал Төртінші Доктор роботтың неге ларингитке шалдыққанын түсінбейді. Романа белгісіз себептермен қайта жаңғырып, Доктордың бастапқы қарсылығына қарамастан, Атриос планетасының Астра ханшайымының кейпін таңдайды. ТАРДИС тасты планетаға қонады. Доктор мен Романа бір топ адамның өлгендерін жерлеп жатқанын, содан кейін ғарыш кемесінің жерге қонғанын және бір бөлігін кеңістікте жартылай көміліп қалғанын көреді. Доктор мен Романа тергеуге кіріспес бұрын, жер астындағы жарылыстар оларды қираған жерлерге қарай кері итереді. Оларды зерттеген кезде, тағы бір жарылыс болып, Доктор тұтқынға түседі. Романа К9-ды жөндеу үшін ТАРДИС-ке оралады, бірақ ТАРДИС-тің жартысы қираған күйде екенін және Доктор жоғалып кеткенін табады. Ол бұрылып кетпекші болып тұрғанда, оның артынан келе жатқан бір адам жолын кеседі. Ол артқа шегініп, қираған жерге құлап, есінен танып қалады. Ол есіне келгенде үш Далек қабырғаны бұзып кіріп, оны тұтқындап, бұрғылау алаңында жұмыс істеуге бұйрық береді. Осы уақытта Доктор өзін құтқарып қалған ақ киімді, күміс шашты гуманоидтарға алғыс айтып, олардың күш-қуатына тоқталды. Ол олардың басшысы, командир Шаррелден қайда екенін сұрайды және планетаның D 5 Gamma Z Alpha, әйтпесе Skaro екенін естиді. Доктор Мовелландар Далектерге қарсы соғыс үшін келгенін біледі. Екі Мовелан жаңа тұтқынды әкеледі, ол Доктор мен Романаны аңдып жүрген адам. Ол – ғарыш кемесі инженері Тайсан. Ол Далектердің оны іздеу операциясының бір бөлігі ретінде құл жұмысшы ретінде пайдаланғанын айтады. Ол Докторға Романаға не болғанын айтып, оны құтқару үшін аттанады. Доктор, Тайсан және үш Мовелан Романаны тауып, Далектердің штаб-пәтеріне кіреді. Доктор Далектердің әлі қол жеткізе алмайтын деңгейде бір нәрсені іздеп жүргенін анықтап, осы аймаққа басқа жолдың бар екенін еске түсіреді, сондықтан олар сол қабатқа беттейді. Олар Далектердің жасаушысы Давросты табады, ол уақытша тоқтатылған анимацияда болған және баяу өмірге оянады. Доктор қайта тірілген Давросты Далек қаласының қираған жерлеріндегі жабық бөлмеге көшіреді. Олар Далектердің мыңдаған жылдар бойы тоқтатылған анимацияда болған "жетістіктері" туралы әңгімелеседі, ал Доктор Далектердің өмірін қиратқаны туралы пікір білдіргенде, Даврос Далектер ғаламды жаулауды ғана бастағанын айтады. Далектер екеуін де тауып алады, Доктор Давросты қолдан жасалған жарылғыш затпен ұстап алып, Далектермен барлық тұтқындарды босатуға және оның қашуына рұқсат беруге келіседі. Даврос Доктордың логикасы "рационалды емес сезіммен бұзылғанын" көрсетеді және Далектер оған құлақ естітеді. Далектер жарылғыш затты алып тастайды, ал Даврос оларды жеңімпаз ететін және ғаламның ең биік билігіне айналдыратынын уәделейді. Романа Мовелландардың ғарыш кемесіне жетеді, бірақ олар оны есінен айырғанда олардың альтруистік емес екенін біледі. Мовелландар өздерінің "нова" құрылғысын сынақтан өткізеді: планетаның атмосферасын тұтандыратын, барлық тіршілікті жоятын ауа молекулаларын өзгертетін қару. Доктор Тайсанмен кездеседі және олар Мовеланның әйел барлаушысын табады. Доктор Мовелландардың ішкі құрылымы робот екендігіне күмәнданады, ол оның белбеуіндегі қуат блогын алып тастап, оны өшіреді. Ол Романаны табады, бірақ Мовелландар оны тұтқынға алады. Доктор Далектер мен Мовелландар екі ғасыр бойы тоқтап тұрғанын және екі тараптың да соғыс компьютерлері шабуыл жасаудың ең жақсы стратегиясын және нақты сәтін есептеп жатқанын біледі. Әзірге бірде-бір оқ атылған жоқ. Далектер Давростың оларға үстемдік алуына көмектесуін қалайды. Мовелландар Доктордың да солай етуін қалайды. Доктор бұдан бас тартады. Даврос Далектерге басымдық беруге асығады. Ол оларға Мовелан кемесіне жанкешті шабуыл жасауды бұйырады. Осы уақытта Тайсан тұтқындарды Мовелландарға шабуылға алып барып, олардың барлығын өшіреді, ал Романа Мовелан командирін нова құрылғысын іске қосу алдында өшіреді. Доктор Давросқа Мовелландарды өшіргенін айтады, бірақ Даврос оған сенбейді және әлі де Мовелан кемесін жоюды жоспарлап отыр. Далектер кемеге жақындағанда, Доктор бомбаларды жарытуға барады, бірақ оны Далек шабуылдайды. Доктор шапқырын Далектің көзіне лақтырып, оны соқыр етеді, содан кейін қалған бомбалардың бірімен оны жояды. Содан кейін ол Мовелан кемесіне жетпей тұрып, Далектердің өз-өзіне қол жұмсайтын отрядының үстінде бомбаларды жарылдырады. Содан кейін Доктор Давросты бұрынғы құлдардың қамқорлығына тапсырады. Ол криогендік тоқтатуға алынып, қылмыстары үшін сотталу үшін Жерге апарылады. Доктор мен Романа кетеді, қателік жасағандардың көбінесе жеңіске жететінін айтады.

Сыртқы сілтемелер

Доктор Оулон Коллуфидтің "Ғаламның пайда болуы" кітабын оқып, "алғашқы жолда" қате жібергенін айтады. Коллуфид – сценарий редакторы Дуглас Адамс жазған "Галактикаға саяхатшының нұсқаулығы" кітабының кейіпкері, ол өзінің туындысына сілтеме жасаған.

Өндіріс

Бұл Далектерді жасаған Терри Нейсонның «Доктор кім» сериалы үшін жазған соңғы сценарийі болды; ол сценарий редакторы Дуглас Адамстың кең ауқымды қайта жазуына байланысты келесі ұсыныстарды қабылдамады. Адамс бірнеше рет Нейсон сценарий тапсырмаған, тек бұрынғы Далектер туралы оқиғаларды қайталайтын бірнеше беттік сюжеттік жазбаларды ұсынғанын мәлімдеді. Сериалдың режиссері Кен Грив DVD-дегі түсіндірмесінде Адамстың сценарийдің 98 пайызын жазғанын айтты. 1980 жылы Нейсон Америка Құрама Штаттарына көшіп, онда түрлі телешоулармен жұмыс істеді, ең белгілісі – «МакГайвер» сериалының авторы және продюсері болды. Майкл Уишер Австралиядағы гастрольдік сапарда болғандықтан Давростың рөлін қайта ойнай алмады. Оны Дэвид Гудерсон ауыстырды, бірақ Даврос маскасы (алғаш рет Уишерге орнатылған) бес жыл бұрын жасалған және жағдайы нашар болды; нәтижесінде, масканың сыртқы түрі нашарлау. K9 оқиғаның басында ғана пайда болады, себебі оқиғада электрондық ларингит салдарынан дауысы жоқ болғандықтан түсіндіріледі – оның даусының өзгеруін Рой Скелтон жасады. K9-дың маусымдағы кейінгі пайда болуында Джон Лисон кеткеннен кейін Дэвид Бриерли дауыстады. K9-дың болмауына себеп, реквизит көп көлемдегі түсірілімдерге жарамсыз болды – өндіріс тобы «Қан тастары» сериалындағы ұқсас жерде K9-ды қолдану кезінде бірнеше қиындықтарға тап болды және осы тәжірибені қайталауға құштар емес еді. Терри Нейсон K9-ды өз оқиғасында пайдалануға ниеті болмағанын айтты; бұл сахна (сондай-ақ 16-шы маусымға жасалған басқа да сілтемелер) Дуглас Адамстың қайта жазуы кезінде қосылды. Дорсеттегі Уинспит карьері Скаро планетасы үшін пайдаланылды, сонымен қатар карьердегі кішкентай тас үй және екі үлкен кірпіштен салынған ғимараттар қолданылды (олардың барлығы қатар тұрды және төбесі жоқ, құлаған ғимараттар еді). BBC екі үлкен ғимараттың еденіне көптеген күміс түсті цилиндрлер мен құбырларды қосты, олар қираған жерден көтеріліп, осы екі құлаған ғимаратты ұзақ уақыт бойы тасталған Далек қаласының сыртқы қираған қалдықтары мен пайдаланылмаған Калед бекіністеріне айналдырды. Бұл Steadicam-ды қолданған алғашқы британдық өндірістердің бірі болды; мұндай құрылғының жоғары құнына байланысты барлық реквизиттер мен декорациялар қайта қолданылды, соның ішінде Даврос маскасы. Сериалдың бөлімдері экранда «эпизодтар» деп көрсетілді, «бөлімдер» емес – «Жасыл өлімнен» кейін осылай аталған жалғыз сериал. Келесі оқиғада, «Өлім қаласында», «бөлімдер» атауы қайта қолданылды.

Қалыптастыру жазбалары

Тим Барлоу, Тайсан рөлін ойнаған актер, түсірілім кезінде саңырау болған. Пол Корнелл, Мартин Дей және Кит Топпинг 1995 жылғы «The Discontinuity Guide» еңбегінде осы сериалдың «он жыл бойы ең жақсы әзілдері келемеждеуге ұшырағаннан туған, жағымсыз әрі мағынасыз сезімге» толы екенін жазды. 1998 жылғы «The Television Companion» кітабында Дэвид Хоу және Стивен Джеймс Уокер Романаның ерекше жаңартылуын, Далектердің енді роботтар екендігі туралы ұсынысты және Дэвид Гудерсонның Даврос бейнесін сынады. Олар бұл кейіпкердің нашар актерлік шеберлігінен де, сондай-ақ жақсы жазылмауынан да зардап шеккенін айтты. Дегенмен, олар оқиғаның «барлық күмәнсіз кемшіліктерінен асып түсіп, көңіл көтерудің лайықты деңгейін ұсынатынын» мәлімдеді. 2011 жылы Radio Times журналында Марк Брэкстон Далектердің қауіптілігін жоғалтқанын және сценарийдің кейде тым комедиялық болатынын, бірақ кемшіліктеріне қарамастан, бұл «керемет көңіл көтеру» екенін жазды. А. V. Club шолушысы Кристофер Бахн бірінші бөлімді және жаңа Романаның таныстырылуын жоғары бағалады, бірақ оқиға тез арада көңілсізденіп, Даврос дұрыс пайдаланылмады және Далектермен ештеңе жасалмағанын айтты. SFX журналының Иан Берриман «Далектердің тағдыры» сериалына бес жұлдыздың екісін берді, Далектерді роботтар ретінде және комедияның көп бөлігін сынады. Ол сондай-ақ, сериалдың «көзге жалықтыратын» көрінісін атап өтті.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикстің 1979 жылғы қарашада Target Books баспасынан шыққан романы, эфирден екі ай өткен соң жарық көрді – бұл Doctor Who романдарының ең жылдам дайындалғандарының бірі, алдыңғы маусымның бірде-бір оқиғасынан бұрын жарық көрген. 1990 жылы Goldmann неміс тіліне аудармасын жариялады.

Үй медиасы

Далектердің тағдыры 1994 жылдың шілдесінде VHS форматында жарық көрді. 2001 жылы ол жаңа сапада өңделіп, «Даврос жинағы» бөлігі ретінде қайта шығарылды, оған «Далектердің Жаратылысы», «Далектердің тағдыры», «Далектердің қайта тірілуі», «Далектердің ашылуы» және «Далектерді еске алу» кірді. Ол 2007 жылдың 26 қарашасында DVD форматында жеке және «Davros Collection» DVD жинағының құрамында (жоғарыда аталғандай) шығарылды. Бұл сериал «Doctor Who DVD Files» жинағының 58-шы санында 2011 жылдың 23 наурызында да жарық көрді. 2021 жылы тағы да жаңа сапада өңделіп, «Doctor Who The Collection Season 17» жинағының бөлігі ретінде 2021 жылдың 20 желтоқсанында Blu-ray форматында шығарылды. Лалла Уордтың сөзімен қоса саундтрек 13 сәуірде Demon Records компаниясымен винил пластинка түрінде жарық көрді.