Кіріспе

Құстар туысы – пигми бұғылары Glaucidium туысына жатады. Олар бұғылар тұқымдасының (Strigidae) нағыз өкілдері. Бұл туысқа дүние жүзінде кездесетін 29 түр кіреді. Олардың көпшілігі кішкентай бұғылар, ал кейбір түрлері "кішкентай бұғылар" деп аталады. Туысқа түнде, күндіз және кездесетін, белсенділігі кешкі уақытта артатын түрлер жатады. Бұл туыстағы құстар негізінен ірі жәндіктермен және басқа да ұсақ жемтіңдермен қоректенеді.

Таксономия

Глауцидиум туысын 1826 жылы неміс зоологы Фридрих Бойе енгізді. Түрлік түрі 1840 жылы Джордж Роберт Грей еуразиялық кішкентай сұр соу деп белгіледі. Туыс атауы ежелгі грек тілінен алынған glaukidion сөзінен шыққан, ол "кішкентай соу" немесе "бала соу" дегенді білдіреді. Бұл "соу" деген мағынаны білдіретін glaux сөзінің кішіртілген түрі. 2019 жылы жарияланған соулардың молекулалық филогенетикалық зерттеуі, кеңінен таралған солтүстік жалбыр соудың (Surnia ulula) Глауцидиум туысына жақын екенін көрсетті.

Этимология

"Пигмей" сөзі грекше "πυγμαῖος" (pygmaioi) сөзінен шыққан, ол "бір жұдырықтай" дегенді білдіреді, бұл нысанның кішкентай екенін көрсетеді. Glaucidium туысына жататын түрлерді сипаттау үшін бұл терминді қолданудың ең алғашқы дәлелі 1850 жылдарға дейін жетеді, және оны зоолог Спенсер Бэрд ойлап тапқан деп саналады.

Қалдық үлгілері

Курочкин пигмейлі совы (Glaucidium kurochkini) – Ла-Бреа шайырлы шұңқырларынан белгілі, төрттік жойылу кезінде жойылған қазба түр. "Глауцидиум" диккинсони деп есептелген ежелгі түр қазір жер қазған соу болып танылды, бұл, мүмкін, providentiae палеосубтипі. Польшадағы кейінгі плиоцендік шөгінділерден анықталмаған Glaucidium сүйектері табылды. 2020 жылы Glaucidium-ның жаңа түрі G. ireneae деп сипатталды. Қалдықтар Оңтүстік Африкадағы плиоцен/плейстоцен аралық қабаттарынан табылды.

Сипаттамасы мен сипаттамалары

Пигмей соуларының құлақтары, басқа соулар сияқты, көздерінің артындағы бетінің екі жағында қауырсынмен жабылады. Дауыстарды үшбұрыштай анықтап, аң аулауды жеңілдету үшін пигмей соуларының құлақтары асимметриялық орналасқан болуы мүмкін. Әйел соулар әдетте еркектерден ірілеу болады. Кейбір пигмей соуларының, оның ішінде солтүстік пигмей соуының, басының артында оцеллилер кездеседі. Бұл көз тәрізді белгілер соулардың топтық шабуылдан қорғануына көмектесуі мүмкін.

Тіршілік ету ортасы

Пигмей құсқұйрығының түрлері Еуропа, Азия, Африка және Америкада таралған. Солтүстік Америкада пигмей соуларын көбінесе Солтүстік Американың батыс бөлігінде, Канада, АҚШ және Мексиканы қамтитын аймақтарда кездестіруге болады. Елдердің алуан түрлілігіне сәйкес, бұл жануарлар қоныстанған жерлеріне қарай өте икемділік көрсетеді. Олардың негізгі мекені – орман, ол қоңыржай және ылғалдыдан бастап жапырақты орманға дейін жетеді. Дегенмен, оларды саванналарда, батпақтарда, сирек орманды жерлерде, сорларда және шалғынды далаларда да кездестіруге болады. Осыған байланысты, олардың биіктікке қалауы олардың қай аймаққа жататынына байланысты өзгереді. Алайда, олардың әдеттегі биіктік диапазоны теңіз деңгейінен 3000-6000 фут аралығында болады. Пигмей соуының мекендеуі олардың тұратын елінің географиялық ерекшеліктеріне де байланысты. Мысалы, Мексикада олар қарағай-тоғай және бұталы орманды жерлерде кездеседі, ал Гондурастағы түрлері таулы қарағайлы және бұлтты орманды аймақтарда қоныстанады. Ағаш қуыстарын, әсіресе, тоқылдақтар жасаған қуыстарды ұялау үшін пайдалануға бейімділігі олардың энергиясын сақтап, қолайлы ұя салу орындарын табуға көмектеседі.

Адамның әсері және қорғау шаралары

Адамның дамуының қажетсіз және кейде еңкейіп кеткен салдарынан пигмей соудың тіршілік ету ортасы, және сол арқылы өзінің жануарлар әлемі де қауіп төңкеріліп отыр. Адамның пигмей соуға тигізетін жалпы әсері – климаттың өзгеруі, қала құрылысы, егістік жерлердің кеңеюі және тағы да басқалар. Соның салдарынан, олардың мекендері үзіліп, бөлшектеніп барады, ал соулар табиғи жолмен осы өзгерістерге бейімделе алмайды. Пигмей соулардың тіршілік ету ортасының жойылуы жалпы төмендеп бара жатқанмен, кейбір аймақтар басқаларына қарағанда қиын жағдайға тап болып отыр. Мысалы, Калифорния және Аризона штаттары, климаттың өзгеруінен күшейтілген құрғақ жағдайларға толы болғандықтан, пигмей соулардың азықтан және вегетативтік ортадан айырылуына байланысты саны азайып кеткен маңызды аймақтар болып табылады. АҚШ-тың Тәуекел астындағы түрлер туралы заңына сәйкес, пигмей соудың маңызды тіршілік ету орталары федералдық қорғаумен қамтылған, ал оларды қалпына келтіру жоспары ұзақ мерзімді өміршеңдікті қамтамасыз ету үшін үнемі бақыланып, іске асырылуда. Мұндай жоспарлар мемлекеттік және жергілікті деңгейде бірдей жүзеге асырылуда. Үкіметтер бұл түрді жойылудан қорғау үшін күш-жігерін арттыра отырып, пигмей соуларға ешқандай жеке іс-әрекеттер зиян тигізбеуі үшін мекендерді сатып алуға белсенділік танытуда. Бұл түрді қорғауға бағытталған қоғамдық науқандар күшейіп жатқанмен, факт солай – адамның әсері пигмей соулардың өмір сүруіне зор ықпал етеді, және олардың саны алаңдатарлықтай қарқынмен азайып барады.