Кіріспе

Әлемде таралған теңіз бауырымен жорғалаушы түрлері

Түрлер қорабы
| атауы = Бас тырнақты теңіз тасбақасы
| қазбалық диапазоны = Эоцен – қазіргі заман
| статусы2 = CITES A1
| статусы2 жүйесі = CITES
| статусы2 сілтемесі =
| ата-аналарды көрсету = 2
| туысы = Caretta
| ата-анасының авторы = Rafinesque, 1814
| түрі = caretta
| авторы = (Linnaeus, 1758)
| синонимдер =
| ареал картасы = Cypron Range Caretta caretta.svg
| ареал картасының сипаттамасы = Тамақ және Ауыл шаруашылығы ұйымы бойынша бас тырнақты теңіз тасбақасының ареалы
| collapsible list|bullets=true|title=Түрлер синонимиясы
| Testudo caretta Linnaeus, 1758
| Testudo cephalo Schneider, 1783
| Testudo nasicornis Lacépède, 1788
| Testudo caouana Lacépède, 1788
| Chelone caretta — Brongniart, 1805
| Chelonia caouanna Schweigger, 1812
| Caretta nasuta Rafinesque, 1814
| Chelonia cavanna Oken, 1816
| Caretta atra Merrem, 1820
| Caretta cephalo — Merrem, 1820
| Caretta nasicornis — Merrem, 1820
| Chelonia caretta — Bory de Saint Vincent, 1828
| Testudo corianna Gray, 1831
| Chelonia pelasgorum Valenciennes in Bory de Saint Vincent, 1833
| Chelonia cephalo — Gray, 1829
| Chelonia (Caretta) cephalo — Lesson in Bélanger, 1834
| Chelonia caouanna — A. M. C. Duméril & Bibron, 1835
| Chelonia (Thalassochelys) caouana — Fitzinger, 1836
| Chelonia (Thalassochelys) atra — Fitzinger, 1836
| Thalassochelys caretta — Bonaparte, 1838
| Chelonia (Caouanna) cephalo — Cocteau in Cocteau & Bibron in de la Sagra, 1838
| Halichelys atra — Fitzinger, 1843
| Caounana caretta — Gray, 1844
| Caouana elongata Gray, 1844
| Thalassochelys caouana — Agassiz, 1857
| Thalassochelys corticata Girard, 1858
| Chelonia corticata — Strauch, 1862
| Thalassochelys elongata Strauch, 1862
| Thalassochelys caouana Nardo, 1864
| Eremonia elongata — Gray, 1873
| Caretta caretta — Stejneger, 1873
| Thalassochelys cephalo — Barbour & Cole, 1906
| Caretta caretta caretta — Mertens & L. Müller, 1928
| Caretta gigas Deraniyagala, 1933
| Caretta caretta gigas — Deraniyagala, 1939
| Caretta caretta tarapacana Caldwell, 1962
| Chelonia cahuano — Tamayo, 1962
| Caretta careta [sic] Tamayo, 1962 (қателік бойынша)

Бас тырнақты теңіз тасбақаларының немесе олардан алынған өнімдердің коммерциялық халықаралық саудасы CITES I қосымшасымен тыйымдалады.
Бақытсыз балық аулау құралдары бас тырнақты теңіз тасбақаларының көптеген өлімдеріне жауап береді. Ең үлкен қауіп – жағалауды дамыту, ұялардың жыртқыштары және адамдардың араласуы (мысалы, жағалаудағы жарықтандыру және тұрғын үйлер салу) салдарынан ұя салу ортасының жоғалуы, бұл ұядан шыққанда бағдарсыздыққа әкеледі. Тасбақалар балық аулау тралдарына түсіп қалғанда тұншығу қаупі де бар. Тасбақалардың өлімін азайту үшін, оларға қашуға мүмкіндік беретін құрылғылар енгізілді. Жазық жағалаулардың жоғалуы және экзотикалық жыртқыштардың енуі де бас тырнақты теңіз тасбақаларының популяциясына әсер етті. Олардың санын қалпына келтіру үшін халықаралық ынтымақтастық қажет, өйткені тасбақалар мұхиттың кең аумақтарында жүзеді және маңызды ұялау жағажайлары бірнеше елде орналасқан.

Таксономия

Карл Линней 1758 жылы қасқырбақаға алғашқы екі атауын – Testudo caretta – берді. Ересектердің салмағы шамамен 70-ден 190 кг-ға дейін, ал қабықшасының тік сызық бойынша ұзындығы 70-ден 95 см-ге дейін жетеді. Бас сүйегінің ерекшелігі – басқа теңіз тасбақаларынан өзгешелігі, жоғарғы жақ сүйектерінің ауыз қуысының орта сызығында қосылуы. Көздерінің артындағы бас сүйегінің бөлігі де жақ бұлшықтарының дамығандығына байланысты салыстырмалы түрде үлкен және дөңгелек болып келеді. Тынық мұхитындағы қасқырбақалар Вануату және Токелауда кездейсоқ ұялайды. Якусима аралы – ең маңызды ұялау орны, ондағы үш ұялау алабына жақын маңдағы қасқырбақалардың 40% келеді. Грекия Жерорта теңізіндегі ең ірі ұялау орны болып табылады, жылына 3000-нан астам ұя табылады. Осы себепті грек билігі Закинтос аралында ұя салған тасбақаларды қорғау үшін түнде ұшақтардың ұшуына және қонуына тыйым салады. Сонымен қатар, Ирландияның Донегал графтығындағы жағажайға бір қасқырбақа ағысымен келгені туралы хабарлама бар.

Тіршілік ету ортасы

Теңіз тасбақалары өмірінің көп бөлігін ашық мұхитта және жағалаудың саяз суларында өткізеді. Олар аналықтарының ұя салу және жұмыртқа салу үшін жағаға келуінен басқа, сирек құрлыққа шығады. Шабақ теңіз тасбақалары саргассум балдырларының жүзбелі қабаттарында тіршілік етеді. Басқа теңіз омыртқалыларында сирек кездесетін аналықтардың агрессиясы, теңіз тасбақалары арасында жиі кездеседі. Рәсімге айналған агрессия пассивті қорқытудан күреске дейін күшейеді. Бұл қақтығыс негізінен жем алатын жерлерге қол жеткізу үшін болады. Күшею әдетте төрт қадамнан тұрады. Оның басқа теңіз тасбақаларына қарағанда белгілі қоректік базасы көбірек. Басқа тағамдарға губкалар, маржандар, теңіз қарындастары, полихета құрттары, түтік құрттары, теңіз анемондары, басқосақтар, балыққұстар, брахиоподтар, амфиподтар, изоподтар, португалдық соғыс кемелері, жәндіктер, бриозоандар, гидрозоандар, теңіз кірпілері, құм доллары, теңіз қияқбас, теңіз жұлдыздары, туникалар, балықтар (ұялар, жасөспірімдер және ересектер), шабақ тасбақалар (оның ішінде өз түрінің өкілдері), балдырлар және тамырлы өсімдіктер жатады. Ашық теңізде көшіп бара жатқанда теңіз тасбақалары медузаларды, жүзбелі моллюскаларды, жүзбелі жұмыртқа жиынтықтарын, кальмарларды және ұшатын балықтарды жейді. Теңіз тасбақаларының көптеген жаратылыстары бар, әсіресе өмірінің басында. Жұмыртқа мен шабақтарды жейтін жаратылыстарға шаңды крабтар, олигохета құрттары, кейбір қоңыздар, ет мухасының дернәсілдері, кейбір құмырсқалар, ет мухалары, жыландар, шағалалар, қарғалар, опоссумдар, аюлар, егеуқұйрықтар, армадиллолар, мустелидтер, скункстар, койот сияқты иттің түрлері, динголар, Австралиядағы қызыл түлкілер, шакалдар және жабайы иттің түрлері, прокионидтер, жабайы мысықтар, жабайы шошқалар және адамдар жатады. Ұядан теңізге көшіп бара жатқанда шабақтарды диптера дернәсілдері, крабтар, бақалар, кесірткелер, жыландар, фрегат құстары және басқа да түрлі құстар мен сүтқоректілер жейді. Теңізде жас теңіз тасбақаларын жейтін жаратылыстарға портунид крабтары және түрлі балықтар, мысалы, попугай балықтары және морей балықтары жатады. Ересек теңіз тасбақаларына олардың үлкен мөлшеріне байланысты сирек шабуыл жасалады, бірақ оларды ірі акулалар, теңіз түлкілері және кашалоттар жеуі мүмкін. Ұя салған аналықтарға ет мухалары, жабайы иттің түрлері және адамдар шабуыл жасайды. Тұзды батпақтардағы шыбықтар да ұя салған аналықтарды мазалай алады.

Ерте өмір

Жас балапандардың түсі ашық қоңырдан қараға дейін өзгереді, ересектердегідей айқын сары және қызыл түстерге ие болмайды. Барлық теңіз тасбақалары сияқты, бауылшақ та көбейуге дайындалу үшін азық іздейтін аймақта болады. Бұл көші-қонға бірнеше жыл бұрын, жұптасу аймағына барар алдында жүзеге асады. Бұл жаһандық температураның жылдам өзгеруі және популяцияның жойылу қаупі арасындағы байланысқа алаңдаушылық тудырады. Температураның және тамақ қорының артуы бауылшақ тасбақалардың көбею мүмкіндігін арттырады. Көптеген зерттеушілер климаттың өзгеруі салдарынан температураның көтерілуінің тасбақаларға күрделі әсер ететініне келіседі. Бауылшақ тасбақа бір маусымда бірнеше рет жұмыртқа салса, температураның жоғарылауы екі ұя салу арасындағы уақытты қысқартады. Тамақ мөлшері көбеюге тигізетін әсерде маңызды, себебі тамақ көп болғанда тасбақалар үлкеніп өседі. Тасбақаның денесі неғұрлым ірі болса, соғұрлым оның көбею мүмкіндігі артады. Тамақ мөлшері температурамен байланысты. Зерттеушілер температураның көтерілуі тамақ іздейтін жерлерде тамақ қорын арттыратынын анықтады. Тропикалық дауылдар балапандардың жоғалуына елеулі әсер етеді. Дауылдық толқындар суды жағалауға көтеріп, ұяларды су басады және ұрықтарды қырып салады. Күшті толқындар құмды шайып, жұмыртқаларды құрғаққа және жыртқыштарға ұшыратады. Теңіз беті температурасының көтерілуі және климаттың өзгеруі салдарынан тропикалық дауылдардың саны мен қарқындылығының артуы тасбақа популяцияларына үлкен қауіп төндіреді. Оңтүстік Калифорния жағалауында NMFS, NOAA және Сауда департаменті Эль-Ниньо кезінде Солтүстік Тынық мұхитының жойылу қаупі төніп тұрған бауылшақ тасбақаларының ареалын қорғау мақсатында үлкен дрейфтік желкендік торларын (DGN) пайдалануға тыйым салды. 2014 жылдың 23 шілдесінде күшіне енген бұл шешім бауылшақ тасбақаларының кездейсоқ ұсталып қалуын болдырмауға бағытталған. Солтүстік-Батыс Атлант мұхитының бауылшақ тасбақаларының ареалына қатысты маңызды мекендеулерді белгілеу 38 теңіз аймағын қамтыды, олар жағалауға жақын көбейетін орта, көбейту аймақтары, қысқы аймақ, тар көші-қон жолдары және саргассум аймақтарын қамтиды. Бұл шешім NMFS, NOAA және Сауда департаменті тарапынан 2014 жылдың 11 тамызында күшіне енді. 2012 жылғы биологиялық бағалау (BiOp) жай балық аулауды басқарудың маңызды бөлігі болып табылады, өйткені бір жылдық кездейсоқ ұстау туралы мәлімдеме (ITS, оның ішінде ақылға қонымды және сақтықпен басқару шаралары мен талаптары) терілі және Солтүстік Тынық мұхитының бауылшақ тасбақаларының балық аулаумен өзара әрекеттесуінің жылдық шектерін анықтайтын ережелердің негізін құрайды, бұл балық аулаудың теңіз тасбақаларына тигізетін әсерін басқару үшін қажет. 2010 жылдың 11 қаңтарында NMFS, NOAA және Сауда департаменті Гавайидегі пелагикалық жай балық аулау кемелері үшін балық аулау құралдарын пайдалану шегін алып тастады және бауылшақ тасбақаларымен кездейсоқ өзара әрекеттесулердің санын арттырды. Бұл шешімде ұзақ желілі балық аулау кемелері жылына 46-дан астам бауылшақ тасбақасымен өзара әрекеттесе алмайды делінген, бұл сан тасбақалардың тіршілігіне және қалпына келуіне кедергі келтірмейді деп есептелді. 2012 жылдың 5 қарашасынан бастап бауылшақ тасбақаларымен кездейсоқ өзара әрекеттесу шегі жылына 17-ден 34-ке дейін арттырылды.

Таңбалар

Колумбияның 1000 песолық монетасында логгерхед теңіз құрлықаяғы бейнеленген. АҚШ-та логгерхед теңіз құрлықаяғы Оңтүстік Каролина штатының ресми рептилиясы және Флорида штатының ресми тұзды су рептилиясы болып табылады.