Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Байкал көлінің ең үлкен аралы, Шығыс Сібірде орналасқан.
Largest island of Lake Baikal, in eastern Siberia
Ольхон (, сондай-ақ Ольхон деп транслитерацияланады; , Оихон) – әлемдегі үшінші үлкен көл аралы. Бұл Шығыс Сібірдегі Байкал көлінің ең үлкен аралы, ауданы құрайды. Геологиялық тұрғыдан алғанда, ол Академик жотасының оңтүстік-батыс жиегін құрайды. Аралдың ұзындығы және ені шамамен құрайды. Арал атауының шығу тегіне қатысты екі түсінік бар, екеуі де Ольхонның түпкі тұрғындары – буряттардың тілінен келген. Біріншісі – арал атауы «ағаштан толы» деген мағына беретін ойхон сөзінен, ал екіншісі – «құрғақ» деген мағынадағы олхан сөзінен шыққан. Екі сөз де аралды нақты сипаттайтындықтан, Ольхон атауының нақты түбірі әлі де даулы. Аралдың көп бөлігі орманмен жабылған, ал жылдық жауын-шашын мөлшері өте төмен – шамамен миллиметр.
Olkhon (, also transliterated as Olchon; , Oikhon) is the third largest lake island in the world. It is by far the largest island in Lake Baikal in eastern Siberia, with an area of Structurally, it constitutes the southwestern margin of the Academician Ridge. The island measures in length and in width. There are two versions regarding the origin of the name of the island and both are derived from the language of the Buryats, the indigenous people of Olkhon. The first is that the island's name comes from the word oyhon – “woody”, and the second is that it comes from olhan – “dry”. It is still debated which of the two is the actual origin of the name Olkhon as both words describe the island perfectly. Much of the island is still covered by forests and the amount of precipitation is extremely low – about per year.
Халық саны
Аралдың халқы шамамен 1744 дүкен, қонақ үй және жеке шаруашылықтардан тұрады. Хужирдегі Ревякин атындағы Ұлттық тарих мұражайы неолит дәуірінен бастап қазіргі күнге дейінгі Ольхон халқының өмірі мен мәдениетіне қатысты тарихи жәдірелерді сақтайды. Мұражайда келушілер тас жебе ұштары, моңғол сарбаздарының белгілері, кремация рәсімдерінде қолданылған заттар сияқты көптеген экспонаттарды көріп, Кеңес дәуіріндегі саяси қуғын-сүргінге ұшырағандардың аралдағы өмірімен, сондай-ақ Ольхонға тән өсімдіктер мен жануарлар туралы біле алады. Ревякин мұражайы алғашқыда атақты геолог, палеонтолог, географ және ғылыми фантастика жазушысы Обручевтің есімімен аталып, кейін негізін қалаушы және география пәнінің мұғалімі Н.М. Ревякиннің құрметіне қайта аталды. Песчаная ауылы – құм төбелерімен және ерекше пішіндес ағаштарымен танымал, құмға жабысқан тамырларымен көзге түсетін тасталған елді мекен. Теңізден құрлыққа қарай соғатын желдер құмды жағалаудан ығыстырып, биік құм төбелерін қалыптастырады, олар "қозғалмалы құмдар" деп аталады, себебі олар жел бағытына қарай үнемі орнын өзгертеді. Бұл күшті желдің әсерінен жағалаудағы ағаштардың тамырлары ашылып, олар тік тұрған адам сияқты көрінеді, сондықтан оларды "жүретін ағаштар" деп атайды. Бұрын мұнда кеңес кезеңінде тұтқындар жұмыс істеген балық өңдеу зауыты болған. Бірақ Сталиннің қайтысынан кейін тұтқындар босатылып, 1950 жылдан бері зауыт тастамалы күйде тұр. Үш бауырлар тасы немесе Саған Хушун мүйісі – Байкалдың табиғи ескерткіштерінің бірі және танымал туристік орын. Оны Байкал көліне қарай тік тұрған үш үлкен тас ретінде оңай тануға болады. Ескі бурят аңызында Ольхон аралында үш бауырлас өмір сүрген, олардың әкесі құдайлық күшке ие болған. Бір күні әкесі оларды бүркітке айналдырған, бірақ өлі мал жемеу шартымен. Бауырластар жаңадан қол жеткізген бостандықтарына қуанған және өлі мал жемеуге уәде берген соң, аралдың төңірегінде ұшуға бел буған. Алайда, арал төңірегінде ұшып жүргенде аш болып, өлі мал тапқан. Әкесіне берген уәделерін бұзып, оны жеген. Әкесі бұл туралы білгенде ашуланып, оларды бүгін көріп тұрған үш тасқа айналдырған. Қобың мүйісі – Ольхон аралының ең солтүстік нүктесі. Атауының шығу тегі ежелгі бурят тілінен басталады, онда "құрлы қас" деген мағынаны білдіреді, себебі оның пішіні тік бағана тәрізді, құрлы қасқа ұқсайды. Қаргой мүйісі ежелгі Құрықан қабырғасының қалдықтарымен танымал. Бұл қабырға аралдағы ең жақсы сақталған ежелгі құрылыстардың бірі болып табылады және ешқандай байланыстырушы материалдарсыз үлкен тастардан тұрғызылған. Қабырғаның ұзындығы шамамен алғанда, ал кейбір жерлерінде биіктігі Құрықан қабырғасымен салыстырылады. Құрықан қабырғасы Қаргой мүйісінде 1879 жылы геолог Ян Черский тарапынан алғаш рет ашылып, сипатталған.
The population of the island is around 1,744 shops, and homestays. The National History Museum of Revyakin N. M in Khuzhir contains collections of historical items linked to the life and culture of the people of Olkhon from Neolithic times to the present day. Here, visitors can see various items such as stone arrowheads, badges of Mongolian soldiers, and materials used in cremation rituals, and can learn about life on this island of political exiles in the Soviet era, as well as the unique flora and fauna that can only be found on Olkhon Island. The Revyakin Museum was originally named after a famous geologist, paleontologist, geographer and writer of science fiction, Obruchev. However, it was later named after its founder, and a teacher of geography, N. M. Revyakin. Peschanaya Village is an abandoned settlement famous for its picturesque sand dunes and the unique appearance of the trees found here – stilted trees with their roots exposed above the sand. The constant winds that blow from the sea towards land move the sand away from the shore and form high sand hills, which are called "moving sands", as these sand dunes constantly change location depending on the direction of the wind. This strong wind has also resulted in the exposure of roots of trees near the shore, giving the trees the appearance of a standing person, thus earning them the name "walking trees". Furthermore, there used to be a gulag fish factory here where prisoners worked during Soviet times. However, after Stalin's death, these prisoners were released, and the factory has been abandoned since the 1950s. Three Brothers Rock, or Sagaan Khushun Cape, is one of Baikal's natural monuments and another popular tourist sightseeing spot. It is easily recognised as three big rocks standing in a row overlooking Lake Baikal. According to an old Buryatian legend, there once lived three brothers on Olkhon Island whose father had supernatural powers. Once, their father turned them into eagles but only on the condition that they would not eat dead meat. The brothers were extremely happy with their newly gained freedom as eagles and decided to fly around the island after promising not to eat dead meat. However, when they were flying around the island, they became hungry and found a dead animal. Despite their promises to their father, they ate this dead animal. When their father learned about it, he was furious and turned them into the three rocks that we see today. Khoboy Cape is the most northern point of Olkhon island. The name comes from an old Buryat word meaning "fang" because of its shape, a vertically oriented marble rock, appearing much like a fang. The Cape of Khargoy is famous for its remains of an ancient Kurykan's stone wall. The wall is probably one of the best preserved ancient structures of the island and is composed of large stones without the use of any binding materials. The wall is about in length, and in some parts, its height can be as tall as The Kurykan Wall at Cape Khorgoy was first discovered and described in 1879 by geologist Jan Czerski.
Экологиялық мәселелер
Олхон аралының ең маңызды экологиялық проблемаларының бірі – тұрмыстық қоқыстың кәдесіздендірілуі. Қазіргі таңда қоқыс Хужир ауылының жанындағы орманға үлкен қаптармен жиналып, тасталып жатыр. Полигон қоршалмаған және қоқыс тастау процесі бақылаусыз жүзеге асырылуда. Бұған қоса, аралда туризмнің артуына байланысты, қатаң қоқыстардың жаңа көздері пайда бола бастады. Аралдың экологиялық жағдайына зиян келтіретін тағы бір мәселе – жергілікті тұрғындардың заңсыз ағаш кесуі. Хужирге жақын аудандардағы ормандық жолдардың күрделі желісі таудың беткейлеріндегі ормандық аймақтарға дейін жетеді. Ағаштар түнгі уақытта орманнан шығарылады, ал орманды кесудің салдары аймаққа зиян келтіруде.
One of the most important ecological problems of Olkhon Island is the disposal of household waste. At present, the waste is disposed of in large piles in woods near the village of Khuzhir. The dump is unenclosed, and the tipping process is uncontrolled. Moreover, with recent increases in tourism on the island, new sources of hard rubbish have begun to appear. Another ecological concern affecting the island is the illegal felling of timber by local inhabitants. A complicated net of forestry roads in the areas adjacent to Khuzhir leads to woodland areas on the mountain slopes. Timber is brought out of the forest at night time, and the deforestation is taking its toll on the area.