Батыр Хо Цюбин: Қытай тарихындағы даңқты қолбасшы

Кіріспе

Қытайдың әскери генералы және мемлекеттік қайраткері (б.з.д. 140 – б.з.д. 117 ж.)

Хуо Кубин (б.з.д. 140 – б.з.д. 117 ж. қазан, бұрынғы Хо Ч'и Пинг) – Хань әулетінің Батыс бөлімінде билеген У императоры тұсындағы қытай әскери генералы және саясаткер. Ол генерал Вэй Циннің және император Вудың әйелі, императрица Вэй Цзифутің немере інісі, сондай-ақ мемлекет қайраткері Хуо Гуанның туысы болды. Вэй Цинмен бірге, ол қазіргі Моңғолияның Гоби шөліне жорықтар ұйымдастырып, Сяньби көшпелі конфедерациясын жеңіп, б.з.д. 119 жылы Мобей шайқасында шешуші жеңіске жетті. Хуо Кубин – қытай тарихындағы ең даңқты қолбасшылардың бірі және оның есімі бүгінгі күнге дейін қытай мәдениетінде сақталған.

Ерте өмір

Хуо Кубинг - ханшайым Пиньянның (У императорының үлкен әпкесі) қарапайым қызметші қызының қызы Вэй Шаоердің (衛少兒) және сол кезде жұмыс істейтін төменгі лауазымды мемлекеттік қызметкер Хуо Чжунрудың (霍仲) арасындағы махаббатқа байланысты заңсыз бала. Алайда, Хуо Чжунру Вэй Шауэр сияқты төменгі таптағы қызға үйленгісі келмеді, сондықтан ол оны тастап, өз қаласынан әйелге үйленуге кетті. Вэй Шауэр баланы ұстап, бауырларының көмегімен өсіруді талап етті. Хуо Кубинг екі жаста болғанда, Пиньян ханшайымы үшін әнші / биші болған оның кіші әпкесі Вэй Цзифу жас император Вуның назарын аударды, ол оны және оның туған ағасы Вэй Цинді өзінің сарайына алып кетті. Бір жылдан астам уақыт өткен соң, жаңадан сүйікті кәнизагы Вэй Цзифу император Вуның тұңғыш баласына жүкті болып, император Вуның сол кездегі император әйелі император Ченнің қызғанышы мен жек көруіне ұшырады. Императрица Ченнің анасы, Ұлы ханшайым Гуантау (館陶長公主), содан кейін Вэй Цзифуға қарсы кек алуға тырысты. Вэй Циньді жақын досы Гонсун Ао (公孫) бастаған сарай сақшылары құтқарып алғаннан кейін, император Ву Вэй Цзифуны ерлі-зайыпты (夫人, тек императордан төменгі күйеуші) және Вэй Циньді Цзяньчжан лагерінің бастығы (建監章), штаб бастығы (侍中) және бас кеңесші (太中大夫) үштік рөліне көтере отырып, император Чэнь мен принцесса Гуантауды қорлау мүмкіндігін пайдаланып, оны император Вуның ең жақын лейтенанттарының бірі етті. Вэй отбасының қалған мүшелері де жақсы марапатталды, соның ішінде Вэй Шаоердің үлкен әпкесі Вэй Цзюньру (衛君) император Вуның кеңесшісі Гонсун Хеге (公孫賀) некеге тұрды. Сол кезде Вэй Шаоер император Гаодзу кеңесшісі Чэнь Пиннің шөбересі Чэнь Чжанмен (陳掌) романтикалық қарым-қатынаста болған. Олардың қарым-қатынасын император Ву декреттік неке түрінде заңды етті. Вэй әулетінің өркендеуі арқылы жас Хуо Кубинг өркендеу мен беделде өсті.

Huo Qubing was an illegitimate son from the love affair between Wei Shaoer (衛少兒), the daughter of a lowly maid from the household of Princess Pingyang (Emperor Wu's older sister), and Huo Zhongru (霍仲孺), a low ranking civil servant employed there at the time. However, Huo Zhongru did not want to marry a lower class serf girl like Wei Shaoer, so he abandoned her and went away to marry a woman from his home town instead. Wei Shaoer insisted on keeping the child, raising him with help of her siblings. When Huo Qubing was around two years old, his younger aunt Wei Zifu, who was serving as an in house singer/dancer for Princess Pingyang, caught the attention of the young Emperor Wu, who took her and her half brother Wei Qing back to his palace in the capital, Chang'an. More than a year later, the newly favoured concubine Wei Zifu became pregnant with Emperor Wu's first child, earning her the jealousy and hatred of Emperor Wu's then empress consort, Empress Chen. Empress Chen's mother, Grand Princess Guantao (館陶長公主), then attempted to retaliate against Wei Zifu by kidnapping and attempting to murder Wei Qing, who was then serving as a horseman at the Jianzhang Camp (建章營, Emperor Wu's royal guards). After Wei Qing was rescued by fellow palace guards led by his close friend Gongsun Ao (公孫敖), Emperor Wu took the opportunity to humiliate Empress Chen and Princess Guantao by promoting Wei Zifu to a consort (夫人, a concubine position lower only to the Empress) and Wei Qing to the triple role of Chief of Jianzhang Camp (建章監), Chief of Staff (侍中), and Chief Councillor (太中大夫), effectively making him one of Emperor Wu's closest lieutenants. The rest of the Wei family were also well rewarded, including the decreed marriage of Wei Shaoer's older sister Wei Junru (衛君孺) to Emperor Wu's adviser, Gongsun He (公孫賀). At the time, Wei Shaoer was romantically engaged with Chen Zhang (陳掌), a great grandson of Emperor Gaozu's adviser Chen Ping. Their relationship was also legitimized by Emperor Wu through the form of decreed marriage. Through the rise of the Wei family, the young Huo Qubing grew up in prosperity and prestige.

Әскери мансап

Хуо Кубинг жасөспірім кезінен-ақ ерекше әскери дарынымен көзге түсті. Император У Хуоның әлеуетін байқап, оны жеке көмекшісі етіп тағайындады. 123 жылы император У Вэй Циньді Дингсяньнан (定襄) Сионну шапқыншылығына қарсы күресуге жіберді және 18 жасар Хуо Кубингті ағасының басшылығымен Пяояо (票姚) капитаны етіп тағайындады, осылайша ол алғаш рет нағыз шайқасқа қатысты. Вэй Цинь 10 мыңнан астам Сионну сарбазын өлтіруге немесе тұтқындауға қабілетті болды, бірақ генералдар Су Цзянь (蘇建, Хан дипломаты және мемлекет қайраткері Су Вудың әкесі) мен Чжао Синь (趙信, бағынған Сионну ханзадасы) басқарған 3 мыңдық авангард жасағы, Ижи Чаню (伊稚斜單于) бастаған Сионну күштерімен кездескеннен кейін қоршауға түсіп, жойылды. Чжао Синь 800 этностық Сионну қол астындағы адамдарымен бірге дезертирлік жасады, ал Су Цзянь барлық адамын жоғалтқаннан кейін қашып құтылды. Осы жасақтың жоғалуына байланысты Вэй Цинь әскері ешқандай жоғарылау алмады, бірақ Хуо Кубинг 800 жеңіл атты әскермен ұзақ қашықтықтағы іздеу-жою операциясын сәтті жүргізіп, Чанюдың атасын және 2 мыңнан астам жау әскерін өлтірді, сондай-ақ көптеген Сионну ақсүйектерін тұтқынға алды. Император У осы жетістігі үшін Хуо Кубингті 2500 үй шаруашылығымен Гуанжун (冠軍侯) маркизі етіп тағайындады. 121 жылы император У Хуо Кубингті Хекси дәлізінде Сионнуға қарсы екі рет орналастырды. Көктемде Хуо Кубинг 10 мың атты әскерді басқарып, 6 күн ішінде Батыс аймақтарының бес патшалығы арқылы өтті, Янцзи тауынан 1000 лиден астам жол жүрді, екі Сионну ханзадасын және 9 мыңға жуық жау әскерін өлтірді, сондай-ақ бірнеше Сионну ақсүйектерін тұтқынға алды. Осы жетістігі үшін оның иелігі 2200 үйге артты. Сол жылдың жазында Сионну Дай (代) және Янменге (燕門) шабуыл жасады. Хуо Кубинг Лонгсиден (қазіргі Гансу) 10 мыңнан астам атты әскермен, Гонгсун Аоның қолдауымен Беди (北地) округінен жолға шықты. Гонгсун Ао қатар келе алмағанына қарамастан, Хуо Кубинг қолдаусыз 2000 лиден астам жол жүріп, Цюйань көлінен өтіп, Цзилиан тауларына жетті, 30 мыңнан астам Сионну сарбазын өлтірді және оннан астам Сионну ханзадасын тұтқынға алды. Осы жеңісі үшін оның иелігі тағы 5400 үйге артты. Хуо Кубингтің жеңістері Хекси дәлізін басып алған Хункси (渾邪王) және Хьюту (休屠王) тайпаларына ауыр соққы берді. Ашуланған Ижи Чаню осы екі ханзаданы жаза ретінде аяусыз өлтіруді шешті. Хункси ханзадасы 121 жылдың күзінде Хан үкіметімен келісімге келу үшін байланысқа түсті. Өзінің бауырына да солай істеуге көндіре алмағаннан кейін, ол Хьюту ханзадасын өлтірді және оның әскерлеріне де берілуді бұйырды. Екі тайпа Хан әскерімен кездескенде, Хьюту әскері көтеріліс жасады. Жағдайдың өзгергенін сезген Хуо Кубинг жалғыз өзі Сионну лагеріне барды. Онда ол Хункси ханзадасына адамдарын тыныштандырып, қарусызданудан бас тартқан 8000 Сионну сарбазын өлтіруге бұйырды, осылайша көтеріліс тоқтатылды. Хункси тайпасы Орталық жазыққа қоныс аударды. Хьюту мен Хункси тайпаларының берілуі Сионнуларды Батыс аймақтарындағы бақылаудан айырып, оларды үлкен жайылымдардан мәлімдеді. Нәтижесінде Хан әулеті Солтүстік Жібек жолын сәтті ашып, Орталық Азияға тікелей сауда жасауға мүмкіндік берді. Бұл сонымен қатар Орталық Азиядан жоғары сапалы жылқы тұқымдарының жаңа жеткізілімін қамтамасыз етті, оның ішінде атақты Фергана жылқысы (қазіргі Ахалтеке жылқысының ата-тегі) Хан әскерін одан әрі нығайтты. Император У бұл стратегиялық активті бес округ құрып және Хекси дәлізінің шекарасында қамал салу арқылы нығайтты. Ол бұл аймақты 700 000 қытай сарбазымен қоныстандырды. Вэй Цинь мен Хуо Кубингтің жеңілістерінен кейін Ижи Чаню Чжао Синьдің кеңесімен Гоби шөлінің солтүстігіне шегінді, шөлді жердің Хан шабуылдарына қарсы табиғи кедергі болады деп үміттенеді. Бірақ император У тоқтамады және 119 жылы үлкен әскери науқан жоспарлады. Хан әскерлері екі бөлек колоннада орналастырылды, олардың әрқайсысы 50 000 атты және 100 000-нан астам жаяу әскерден тұрады, Вэй Цинь және Хуо Кубинг әрқайсысының жоғарғы қолбасшысы болып тағайындалды. Император У Вэй Циньнен алыстап, жас Хуо Кубингке көбірек назар бөлді және оған ең жақсы сарбаздарды берді, Хуоның күшті Чаню тайпасымен күреседі деп үміттенеді. Бастапқы жоспар бойынша Хуо Кубинг Дингсяньнан (定襄, қазіргі Кингсюйхэ округі, Ішкі Моңғолия) шабуыл жасап, Чанюмен күресуі керек еді, ал Вэй Цинь Дай округінен (代郡, қазіргі Юу округі, Хэбэй) шығыстан оған қолдау көрсетуі керек еді, осылайша Сол жақ лайықты ханзадамен (左賢王) күресуі керек еді. Бірақ Сионну тұтқыны Чанюдың негізгі күші шығыста екенін айтты. Бұл Сионну берген жалған ақпарат екенін білмей, император У екі колоннаның бағыттарын ауыстыруға бұйырды, Вэй Цинь енді Дингсяньнан батысқа, ал Хуо Кубинг Дай округінен шығысқа бағытталды. Шығыс Дай округіндегі шайқастар өте оңай болды, өйткені Хуо Кубингтің күштері жауларынан әлдеқайда басым болды. Хуо Кубинг 2000 лиден астам жол жүріп, тікелей Сол жақ лайықты ханзадамен жылдам және шешуші шайқасқа түсті. Ол Сионнуларды қоршап алып, жойды, 70 мыңнан астам адамды өлтірді, үш ханзада мен 83 ақсүйекті тұтқынға алды, ал шығын 20 пайызды құрады, бірақ ол жергілікті тұтқындардың есебінен тез толықтырылды. Содан кейін ол Кентти тауларына (狼居胥山, және солтүстікке қарай 姑衍山) келгенде жеңістің құрметіне ритуалдар жасады, содан кейін Байкал көліне (瀚海) дейін қуып жететін болды, осылайша Сионну тайпасын толықтай жойды және Дунху тайпасы сияқты жаулап алушы тайпалардың өздерінің тәуелсіз конфедерациясын құруына мүмкіндік берді. Лу Бодэ (路博德) басқаратын жеке бөлім Оң Бейпиннен (右北平, қазіргі Нинчэн округі, Ішкі Моңғолия) стратегиялық флангалық бағытпен жолға шықты және 2800 жауды өлтіргеннен кейін Хуо Кубингке уақытында қосылды, олар жеңіспен оралды. Осы жеңісі үшін Хуо Кубинг 5800 үй-жайдан тұратын иелік алды, бұл оны ағасы Вэй Циньтен асырды. Мансабының шарықталу нүктесінде, бұрын Вэй Циньге қызмет еткен көптеген төмен шенді командирлер Хуо Кубингтің қызметіне ерікті түрде ауысты, оның қасында әскери даңққа ие болуды үміттенеді.

Huo Qubing exhibited outstanding military talent even as a teenager. Emperor Wu saw Huo's potential and made Huo his personal assistant. In 123 BC, Emperor Wu sent Wei Qing from Dingxiang (定襄) to engage the invading Xiongnu, and appointed the 18 year old Huo Qubing to serve as the Captain of Piaoyao (票姚校尉) under his uncle, seeing real combat for the first time. Although Wei Qing was able to kill or capture more than 10,000 Xiongnu soldiers, part of his vanguard forces, a 3,000 strong regiment commanded by generals Su Jian (蘇建, father of the Han diplomat and statesman, Su Wu) and Zhao Xin (趙信, a surrendered Xiongnu prince) was outnumbered and annihilated after encountering the Xiongnu force led by Yizhixie Chanyu (伊稚斜單于). Zhao Xin defected on the field with his 800 ethnic Xiongnu subordinates, while Su Jian escaped after losing all his men in the desperate fighting. Due to the loss of this detachment, Wei Qing's troops did not earn any promotion, but Huo Qubing distinguished himself by leading a long distance search and destroy mission with 800 light cavalrymen, killing the Chanyu's grandfather and over 2,000 enemy troops, as well as capturing numerous Xiongnu nobles. A very impressed Emperor Wu then made Huo Qubing the Marquess of Guanjun (Champion) (冠軍侯) with a march of 2,500 households. In 121 BC, Emperor Wu deployed Huo Qubing twice in that year against the Xiongnu in the Hexi Corridor. During spring, Huo Qubing led 10,000 cavalry, fought through five Western Regions kingdoms within 6 days, advanced over 1,000 li over Mount Yanzhi (焉支山), killed two Xiongnu princes along with nearly 9,000 enemy troops, and captured several Xiongnu nobles as well as the Golden Man idol used by Xiongnu as an artifact for holy rituals. For this achievement, his march was increased by 2,200 households. During the summer of the same year, Xiongnu attacked the Dai Commandery and Yanmen. Huo Qubing set off from Longxi (modern day Gansu) with over 10,000 cavalry, supported by Gongsun Ao, who set off from the Beidi Commandery (北地郡). Despite Gongsun Ao failing to keep up, Huo Qubing travelled over 2,000 li without backup, all the way past Juyan Lake to Qilian Mountains, killing over 30,000 Xiongnu soldiers and capturing a dozen Xiongnu princes. His march was then increased further by an additional 5,400 households for the victory. Huo Qubing's victories dealt heavy blows to the tribes of the Xiongnu princes of Hunxie (渾邪王) and Xiutu (休屠王) that occupied the Hexi Corridor. Out of frustration, Yizhixie Chanyu wanted to mercilessly execute those two princes as punishment. The Prince of Hunxie contacted the Han government in autumn of 121 BC to negotiate a surrender. Failing to persuade his fellow prince to do the same, he killed the Prince of Xiutu and ordered Xiutu's forces to also surrender. When the two tribes went to meet the Han forces, Xiutu's forces rioted. Seeing the situation changed, Huo Qubing alone headed to the Xiongnu camp. There, the general ordered the Prince of Hunxie to calm his men and stand down before putting down 8,000 Xiongnu men who refused to disarm, effectively quelling the riot. The Hunxie tribe was then resettled into the Central Plain. The surrender of the Xiutu and Hunxie tribes stripped Xiongnu of any control over the Western Regions, depriving them of a large grazing area. As a result, the Han dynasty successfully opened up the Northern Silk Road, allowing direct trade access to Central Asia. This also provided a new supply of high quality horse breeds from Central Asia, including the famed Ferghana horse (ancestors of the modern Akhal Teke), further strengthening the Han army. Emperor Wu then reinforced this strategic asset by establishing five commanderies and constructing a length of fortified wall along the border of the Hexi Corridor. He colonised the area with 700,000 Chinese soldier settlers. After the series of defeats by Wei Qing and Huo Qubing, Yizhixie Chanyu took Zhao Xin's advice and retreated with his tribes to the north of the Gobi Desert, hoping that the barren land would serve as a natural barrier against Han offensives. Emperor Wu however, was far from giving up, and planned a massive expeditionary campaign in 119 BC. Han forces were deployed in two separate columns, each consisting of 50,000 cavalry and over 100,000 infantry, with Wei Qing and Huo Qubing serving as the supreme commander for each. Emperor Wu, who had been distancing Wei Qing and giving the younger Huo Qubing more attention and favour, hoped that Huo would engage the stronger Chanyu's tribe and preferentially assigned him the most elite troopers. The initial plan called for Huo Qubing to attack from Dingxiang (定襄, modern day Qingshuihe County, Inner Mongolia) and engage the Chanyu, with Wei Qing supporting him in the east from Dai Commandery (代郡, modern day, Yu County, Hebei) to engage the Left Worthy Prince (左賢王). However, a Xiongnu prisoner of war confessed that the Chanyu's main force was at the east side. Unaware that this was actually false information provided by the Xiongnu, Emperor Wu ordered the two columns to switch routes, with Wei Qing now setting off on the western side from Dingxiang, and Huo Qubing marching on the eastern side from the Dai Commandery. Battles at the eastern Dai Commandery theatre were quite straightforward, as Huo Qubing's forces were far superior to their enemies. Huo Qubing advanced over 2,000 li and directly engaged the Left Worthy Prince in a swift and decisive battle. He quickly encircled and overran the Xiongnu, killing over 70,000 men, and capturing three lords and 83 nobles, while suffering a 20% casualty rate that was quickly resupplied from local captives. He then went on to conduct a series of rituals upon his arrival at the Khentii Mountains (狼居胥山, and the more northern 姑衍山) to symbolize the historic Han victory, then continued his pursuit as far as Lake Baikal (瀚海), effectively annihilating the Xiongnu clan and allowing conquering tribe such as the Donghu People to retake back their land to establish their own confederacy to declared independent from Xiongnu Overlord following the subjugation for over a few decade. A separate division led by Lu Bode (路博德), set off on a strategically flanking route from Right Beiping (右北平, modern day Ningcheng County, Inner Mongolia), joined forces with Huo Qubing after arriving in time with 2,800 enemy kills, and the combined forces then returned in triumph. This victory earned Huo Qubing 5,800 households of fiefdom as a reward, making him more distinguished than his uncle Wei Qing. At the height of his career, many low ranking commanders previously served under Wei Qing voluntarily transferred to Huo Qubing's service in the hope of achieving military glory with him.

Хуо Кубин және монументальді мүсін

[[Файл:ХанВудиБуддалар.jpg|thumb|right|Могао үңгірлерінің 8 ғасырлық суреті, Хань әулетінің Уди императорының Сюннудан генерал Хо Кубин әкелген "алтын адам" мүсіндеріне табынуын бейнелейді. Бұл алтын мүсін буддалық болмауы мүмкін, себебі Сюннулар бұл дінмен байланысты емес еді. Кейін мүсіндер Юньянг 雲陽 ғибадатханасына, немесе жазғы сарай Ганькуанға (қазіргі Сианьян, Шэньси) жақын жерге көшірілді, ол сонымен қатар Цинь империясының астанасы болған. Могао үңгірлеріндегі 323-ші үңгірде (Тарым бассейніндегі Дунхуанның жанында) Уди императоры екі алтын мүсінге табынып тұрғаны көрсетілген, және төмендегі жазу бар (бұл Хо Кубиннің жорығы туралы дәстүрлі әңгімелерді жақыннан қайталайды):

Қытайдағы алғашқы монументалды тас мүсіндер

[[Файл:Хуо Кубинг атты (кесілген). jpg|thumb|Хуо Кубинге қабіріндегі (б.з.д. 117 ж.) ат мүсіні, Қытайдағы ең алғашқы монументалды тас мүсіні: ол аттың хунну жауынгерін басып кешіп жатқанын бейнелейді. Атап айтқанда, оның қабірі хунну жауынгерін басып кешіп жатқан атты бейнелейтін монументалды тас мүсінмен әшекейленген. Әдеби дереккөздерде б.з. 3-4 ғасырындағы мүмкін болған ертерек мысал туралы жалғыз жазба бар: бірінші император Цинь Шихуанның қабірінің үстіне орнатылған қилиннің (қытайлық бір мүйізді жануардың) екі монументалды тас мүсіні. Хуо Кубин батысқа жасаған жорықтары кезінде көрген тас мүсіндердің әсеріне түскен болуы керек. Монументалды тас мүсін жасаудың күрделі технологиясы да Батыстан Шығысқа таралу процесінен өтті, Мысыр мен Вавилониядан бастап Грекияға дейін, содан кейін Ашока бағаналарымен (б.з.д. 268-232 жж.) Үндістанға және б.з.д. 2 ғасырында Қытайға жетті. Хуо Кубин қабірінде (Маолингте, Хан Вуди қабірінің жанында) тағы 15 тас мүсін бар. Бұл мүсіндер «Хуннуды таптаған жылқыдан» гөрі аз натуралистік және тастың табиғи пішінін сақтауға бейім, ал фигуралардың егжей-тегжейлері тек жоғары рельефте көрінеді.

Танымал мәдениет

Хуо Кубинг – Koei компаниясының "Үш патшалықтың романсы XI" видео ойынында ерекше кейіпкер ретінде көрінетін 32 тарихи тұлғаның бірі. Хуо Кубингтің рөлін Ли Цзюньфэн (李俊锋) 2005 жылғы танымал тарихи эпикалық телесериал "Хан әулетінің императоры" (汉武大帝) фильмінде ойнады. Хуо Кубингті Эдди Пенг (彭于晏) "Шөлдің жырлары" (大漠谣) кітабынан бейімделген танымал қытай романтикалық сериалы "Шөлдегі керемет оқиға" (风中奇缘) фильмінде Вэй Вуджи (卫无忌) атымен сомдады. Хуо Кубинг сонымен қатар "Аждаһаның қанаты" (Dragon Blade) блокбастерінен де кездеседі, онда Джеки Чан сомдаған басты кейіпкер оның тәрбиесінде өскен деп айтылады. Актер Фэн Шаофенг генералдың рөлін қысқаша флэшбэктерде ойнайды.