Кіріспе

Қатамон немесе Катамон (; قطمون; Καταμόνας; көне грек тілінен κατὰ τῷ μοναστηρίῳ), ресми түрде Гонен (גּוֹנֵן; көбінесе қалалық басылымдарда қолданылады) деп аталады, Иерусалимнің оңтүстік-орталық аймағындағы аудан. Ол ежелгі грек православ монастырының қасында салынған, бұл монастырьдың Лука ішіндегі Симеонның үйі мен қабірі орнында салынғанына сеніледі. Аудан 1900 жылдардың басында, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін бай және көбінесе палестиналық христиандар тұратын аудан ретінде құрылған. 1947-1948 жылдардағы Палестинадағы Азамат соғысы кезінде жергілікті тұрғындар аймақтағы қызу шайқастардан қашып кетті және жаңадан құрылған Израиль мемлекеті оларға қайта оралуға рұқсат бермеді. Оның орнына, Катамонға еврей босқындары қоныстанды.

География

Катамон солтүстік-шығысында Талбия, оңтүстік-шығысында неміс және грек колонияларымен шектеседі. Көршілес ауданның оңтүстік жағын Рахиль Имену және Хизкияху Ха'Мелех көшелері (оны грек колониясынан бөліп), ал шығыс жағын Ковшей Катамон көшесі (Талбиядан бөліп) шегереді. Бұл көшелер сәйкесінше Емек Рефаим және ХаПальмах көшелерімен жалғасады. Британдық Мандат кезінде бұл аудан Жоғарғы Катамон және Төменгі Катамон деп екіге бөлінген.

Көше атаулары

Британдық мандат кезеңінде Катамон көшелерінің көпшілігінде есімдер болмаған, тек екі көше болған: "Катамон" көшесі (қазіргі "Рейчел Имену" және "Хизкияху ХаМелех" көшелері) және "Жорден" көшесі (қазіргі "Тел Хай" көшесі), оған бай мердігер Михаэль Сансурдың үйі сол көшеде болғандықтан, "Михаэль Сансур" көшесі деген лақап ат қойылған. Ғимараттарға нөмір берілмеген, олар құрылысын салған отбасылардың атымен аталып келген. Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін көшелерге 1948 жылғы соғыс, библиялық және раввиндік тұлғалар, сондай-ақ сионистік қайраткерлер тақырыбында есімдер берілді.

Ежелгі дәуір

Он төртінші ғасырдың соңынан бастап Катамон жері, Лука Евангелиясындағы Симеонның үйімен байланыстырылған сияқты. Иерусалимдік Симеон нәсібе Исаны "Иеміздің Мәсіхi" деп танып, оны уәде етілген Мессия екенін бірінші болып айтқан.

Осман дәуірі

1524 жылы Османлы түріктері аймақты мамлюктерден басып алғаннан кейін, бұрын грузиндерге тиесілі болған Әйгілі Симеон шіркеуінің мұсылман шабуылдарынан кейін бос қалғаны хабарланды. 1890 жылы Иерусалимнің грек-православ патриархы Никодим I монастырьға жақын жерде жазғы үй салды (1960 жылдан бері ғимарат мүгедектерге арналған күтім орталығы болып табылады). Аудан Осман империясының соңында, 1900 жылдардың басында дамуын бастады. Израильдік географ Гидеон Бигердің пікірінше, Катамон Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жоспарланған болуы мүмкін. Катамондағы жерлер, жақын орналасқан Талбия және Бака сияқты, Иерусалимдегі грек-православ шіркеуіне тиесілі болды. 19 ғасырдың соңында шіркеу қаржылық қиындыққа тап болды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде одан да ушықты. Шіркеу соғысқа дейін Ескі қаланың сыртындағы, «қасиеттілігі төмен» деп есептелген меншіктерін сатты, оның ішінде ауылдық жерлерде тұрғын үйлер салуға бөлінген Катамон да болды. Катамон жері. Таза ауа және қолжетімді баға. Егер сіз Катамондағы монастырьға жақын жердегі жер телімінің иесі болғыңыз келсе, онда сіз төселген жолмен жетіп, жер телімдері жолдар мен жолдармен ең ыңғайлы түрде бөлінген, әр телім бес жүз шаршы метрді құрайды және телімнің бағасы мың қирш, ал осы соманы аптасына бес қирштан төлеуге болады. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Накла Катанмен сөйлесіп, оған бес қирш төлеңіз, сонда жер телімі сіздікі болады. Бірақ сіз осы аз соманы төлеуді жалғастыруыңыз керек. Егер сіз бірнеше жер телімін сатып алғыңыз келсе, сізге қосымша телімдерді сатып алуға рұқсат етіледі. Лотерея кезінде сіз көршілес телімдерді жеңіп алуыңыз мүмкін. «Катамонға арналған жарнама», Falastin газеті, 8 тамыз 1914 жыл. Соғыс кезінде түсірілген неміс әуе суреттері Катамонда тастармен белгіленген, торлы жоспар бойынша құрылыс алаңдарын және топырақ жолдар жүйесін көрсетеді. Төмен бағаға қарамастан, аудан еврей сатып алушыларын қызықтырмады, себебі бұл аймақ грек колониясы, неміс колониясы және Бакамен қатар толығымен христиандық болды. Аудан еуропалық-космополиттік сипаттамасымен және жергілікті шығыс мәдениетін сақтай отырып, дамыған, гүлденген буржуазиялық ауданға айналды. Құрылысшылардың көпшілігі Иса Михаил аль-Таббех басқаратын грек-православ қауымының араб христиандары болды, бірақ олардың арасында латын обрядындағы католиктер де болды (кейбіреулері итальяндықтар). Пәтерлер арабтарға, британдық шенеуніктерге, әскер офицерлеріне және олардың отбасыларына жалға берілді, олар христиандық ауданда тұруды жөн көрді. Кейіннен ол бірнеше жыл бойы «Хапоэль Иерусалим» футбол клубының базасы ретінде пайдаланылды.

1948 жылғы соғыс

1947-1948 жылдардағы Палестинадағы Азамат соғысы кезінде Катамонды тұрғындары көбінесе тастап кетті. Арабтардың эвакуациясы туралы 10 желтоқсанда хабар берілді, ал британдықтардың эвакуацияға көмектесуі туралы – қаңтар айының басында. Көршілістің азаған еврей тұрғындары соғыстың алғашқы апталарында кетіп қалды. Израиль тарихшысы Бенни Моррис айтуынша, олар қорқыныштан немесе арабтардың қысымынан кеткен. Олардың көпшілігі әйелдер, балалар және қарттар еді. Көптегендер Ескі қалаға қашты, ал кейбіреулері Иордания араб легионы қорғаған Ирак консулдығының маңындағы Катамонның оңтүстік бөлігіне синып кетті. Араб билігі қашуды тоқтатуға тырысты, соның салдарынан Ескі қалаға қашқан көптеген жас жігіттер Катамонға қайта оралды. Палестиналық ғалым және ақын Халил әл Сакакинидің қызы Хала әл Сакакини өзінің күнделігінде Катамон тұрғындарының үркіп үйлерін тастап қашқанын және қалу туралы бұйрықтарға жауап бермегенін жазды. Көршіліктің жоғалуынан кейін еврей сарбаздары мен азаматтар жаппай тонауға көшті. Жақын жерде тұратын Хагит Шлонскийдің айтуынша, бірнеше күн бойы тоналған заттарды көтеріп жүрген адамдарды көруге болады еді. Тек әскерилер ғана емес, сонымен қатар азаматтар да тонады. Олар ақылсыздай тонап, тіпті асхана үстелдерін де алып жүрді. Израиль Ұлттық кітапханасы Катамоннан және басқа араб аудандарынан шамамен 30 000 кітап, газет және қолжазба жинады. Бастапқыда олар иелерінің атымен тізімделді, бірақ кейіннен «тастап кетілген мүлік» деп қайта жіктелді.

Израиль тәуелсіздігін алғаннан кейінгі қоныс аудару

Мамыр мен маусым аралығында шамамен 1400 еврей – әйелдер, балалар, қарттар және жарақат алғандар – Иордания араб легионы 28 мамырда басып алғаннан кейін Ескі қаланың еврей кварталынан қуылды. Олардың кейбіреуі араб иелері тастап кеткен Катамон ауданындағы үйлерге орналасты. Бұл ауданда Иерусалим дәлізіндегі майдан желіндегі кибуцтардан келген еврей әйелдері мен балалары да уақытша тұрды. Тастап кетілген аудан, сондай-ақ басқа эвакуацияланған араб аудандары, бос араб үйлеріне кірген қуылған еврейлер мен Израиль әскерлері тарапынан тоналды. Бұл құбылысты еврей билігі тоқтатуға күш салған жоқ, көбінесе оған немқұрайлылық танытты. Катамонның бірнеше ғимараты синагогтар, мектептер, балабақшалар және қарттарға арналған орындар сияқты қоғамдық қажеттіліктерге бөлінді. Көпқабатты үйлердің бірі бұрын Ескі қалада болған Мисгав Ладах ауруханасының жаңа орны ретінде пайдаланылды.

Сәулет

1950 жылдардың басында Катамонда көптеген қоғамдық тұрғын үйлер салынды, көбінесе Иерусалимдегі модернист архитекторлар қолданған, кездейсоқ тас қалау үлгісімен (Wild Bau қаптама стилі) жасалған.

Гентрификация

1970 жылдардың басында Катамонда жаңару процесі басталды, онда орта тапқа жататын адамдар төменгі таптағы тұрғындар тұратын пәтерлерді сатып алып, оларды жөндеуге кірісті, 1948 жылдан кейін бөлінген пәтерлерді қайта біріктірді және жалпы үйлердің жағдайын жақсартты. Катамон қала орталығына жақын орналасқан, кішкентай "араб стиліндегі" үйлерімен, аулаларымен, тас қабырғалары мен қақпаларымен, террасаларымен, плиткалы шатырларымен және әсем едендерімен көптеген адамдарды өзіне тартты. Аймақта халықтың өзгеруі және әлеуметтік-физикалық жаңару процесі баяу болды. Консервативті және жартылай ауылдық сипаты, негізінен 1980 жылдардан кейін, батыс елдерінен келген, көбінесе дінге берілген, бай еврей иммигранттарының отбасыларын тартты, олар үйлерді сатып алып, жөндеу мүмкіндігіне ие болды. 1970 жылдардан бері, негізінен секулярлы және мазорти яһудилері тұратын бұл ауданда харедизация процесі де жүріп жатыр, оның ішінде хареди яһудилері үшін тұрғын үйлер салынды.

Көрнекті орындар

Катамонның маңызды ландшафты – солтүстікке қарай төбеде орналасқан, Иерусалим тұрғындары арасында Сан-Симон деп белгілі Сент-Симеон монастыры. Қазіргі таңда монастырь Гиват Ораним аумағындағы Сан-Симон аталған үлкен саябақпен қоршалған. Ауданның орталығында Реха Фрайер алаңы орналасқан. Алаң төңірегінде Ливан (тек британдық кезеңде), Польша, Венесуэла, Сальвадор, Бельгия және Грекия елшіліктері мен шетелдік консулдықтары ретінде пайдаланылған бес тарихи ғимарат бар. Грекия консулдығы 1950 жылдан бері Иерусалимдегі Грекия консулдығы ретінде сол жерде орналасқан. Катамон Израиль Голдштейн жастар кентіне де үй иесі, онда түрлі мектеп бағдарламалары (интернат және күндізгі мектептер) бар, әсіресе орыс және француз иммигранттары үшін. Жастар кентінде сонымен қатар Рама Израиль де орналасқан, ол жазғы маусымда 6 апта бойы Солтүстік Америкадан келген жасөспірімдерді Рама семинары бағдарламасы арқылы және көктемде 4,5 ай бойы Рама Ерушалаим (Рама Иерусалим жоғары мектебі) арқылы қабылдайды. Катамонда бірнеше шетелдік консулдықтар болған, олардың ішінде Грекия, Италия және Коста-Рика консулдықтары бар. Ескі Хапоэль стадионымен жеке компаниялар айналысып, қазір ол Офира Навон паркіне жақын орналасқан жоғары деңгейлі Ганей Катамон ауданының орнына айналды. Ауданның оңтүстік жиегіндегі Мисгав Ладах ауруханасы әйелдерге арналған медициналық көмек көрсетуге маманданған, бірақ қазір Купат Холим Мюхедеттің медициналық орталығы болып табылады. Ислам өнері мұражайы Катамонның Пальмах көшесінде орналасқан. Катамон Ерлау хасидизмінің негізгі қауымдастығына және оның ешивасы Охель Шимонға да үй иесі. Халықаралық Христиандық Елшілік Иерусалим 1997 жылдан бері Катамонда орналасқан.

Катамоним

Батысқа қарай Ескі Катамон бірнеше аудандарға бөлініп, олар жиынтығында "Катамоним" (Катамонның көпше түрі; ресми түрде Гоненим, мағынасы "Қорғаушылар") деп аталады. Бұл аудандар мемлекет құрылған жылдары Ирак пен Курдистаннан келген көптеген жаңа иммигранттарды, бұрын шатырлы лагерьлерде тұрғандарды орналастыру үшін салынған. Әрбір ауданға еврейлік сандар берілді: Катамон Кхет ("Катамон 8"), Катамон Тет ("Катамон 9") және т.б. Кейбір аудандардың қосымша атаулары бар. Катамон Хей (5) сонымен қатар Сан-Симон ауданы деп аталады, Катамон Хеттің (8) бөлігі, ал Катамон Тет (9) кейде Сан-Мартин ауданы деп, ал Катамон Зайн (7) – Пат ауданы деп аталады. Катамон Кхет 1950 жылдардың соңында, ал Катамон Тет 1960 жылдардың ортасында салынған. Катамонимдерде бағаналарға тірелген, ұзын пәтер үйлері көп, олар қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді ұсынады. Кейбір ғимараттар әлі де мемлекеттік меншікте, бірақ 1970 жылдары "Амидар" тұрғын үй компаниясы көптеген пәтерлерді тұрғындарға сатты. 2007 жылы "Хапоэль Иерусалим" жанкүйерлері жаңа клуб құрып, оны клубтың бұрынғы орнының құрметіне "Хапоэль Катамон Иерусалим" деп атады, алайда жаңа клуб бұл ауданда ойнамайды. 1981 жылы құрылып, 1982 жылы Оңтүстік Африка еврей қауымы Ливан соғысында қаза болған теннис жаттықтырушысы Йосси Цайтунидің естелігіне арнаған Иерусалим теннис орталығы Катамонимде орналасқан. Орталықта 19 корт және 2000 көрерменге арналған стадион бар.