Константин Паустовский: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ресей жазушысы (1892–1968)

Константин Георгиевич Паустовский (Константи́н Гео́ргиевич Паусто́вский,; 31 мамыр 1892 [ескі стиль бойынша 19 мамыр 1892] – 14 шілде 1968) – 1965 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер атанған кеңестік жазушы.

Ерте өмір

Константин Паустовский Мәскеуде дүниеге келген. Оның әкесі теміржол статистикасымен айналысып, «өмір бойы романтикалық қиялдарға берілген және протестанттық көзқарастағы» адам еді. Анасы поляк интеллигенциясының отбасынан шыққан. Паустовскийдің әулеті запорожье казақтары, түрік және поляк тегінен тараған. Константин Ресей империясында өсті, көбінесе ауылда, ал қалғаны Киевте. Киевтің «Бірінші императорлық» классикалық гимназиясында оқыды, онда Михаил Булгаковпен бір сыныпта болды. Алтыншы сыныпта оқып жүргенде әкесі отбасын тастап кетіп, ол күн көрісін деп жеке сабақтар беріп ақша табуға мәжбүр болды. 1912 жылы Киев университетінің Табиғаттану факультетіне түсті. 1914 жылы Мәскеу университетінің Заң факультетіне ауысты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс оның оқуын үзіліске ұшыратты. Алдымен Мәскеуде троллейбус жүргізушісі болып жұмыс істеді, содан кейін госпитальдық пойыздың фельдшері болды. 1915 жылы оның медициналық бөлімі Польша және Беларусь арқылы кері шегінді. Майдан даласында екі бауыры қаза болғаннан кейін, ол анасына Мәскеуге оралды, бірақ кейін тағы да жолға шығып, түрлі жұмыстар істеді, бастапқыда Екатеринослав және Юзовкадағы металлургия зауыттарында жұмыс істеді. 1916 жылы Таганрогта тұрды, онда Таганрог қазандық зауытында (қазіргі «Красный Котельщик») жұмыс істеді. Кейін Таганрогтағы балықшылар кооперативіне (артель) қосылып, 1935 жылы жарық көрген «Романтики» романын жазды. Романның мазмұны мен сезімдері атауында бейнеленген, онда автор жастық шағында көрген-сезінгендерін баяндаған. Романның кейіпкерлерінің бірі, ескі Оскар, өмір бойы ақша табуға мәжбүр болудан бас тартқан суретші еді. Ол «Романтики» ромасының негізгі тақырыбына – жалғыздықты жеңуге тырысатын суретшінің тағдырына және Таганрогтағы тәжірибесіне кейінгі туындыларында, соның ішінде «Разговор о рыбе» («Балық туралы әңгіме»), «Азовское подполье» («Азов жер асты») және «Порт в траве» («Шөптегі порт») шығармаларында қайта оралды.

Konstantin Paustovsky was born in Moscow. His father was a railroad statistician, and was “an incurable romantic and Protestant”. His mother came from the family of Polish intelligentsia. Paustovsky's family were of Zaporozhian Cossack, Turkish and Polish origin. Konstantin grew up in Russian Empire, partly in the countryside and partly in Kiev. He studied in “the First Imperial” classical Gymnasium of Kiev, where he was the classmate of Mikhail Bulgakov. When he was in the 6th grade his father left the family and he was forced to give private lessons in order to earn a living. In 1912 he entered the faculty of Natural History in University of Kiev. In 1914 he transferred to the Law faculty of the University of Moscow, but World War I interrupted his education. At first he worked as a trolley man in Moscow, then as a paramedic in a hospital train. During 1915, his medical unit retreated all the way through Poland and Belarus. After two of his brothers died on the front line, he returned to his mother in Moscow but later left and wandered around, trying his hands at many jobs, initially working in the metallurgical factories in Yekaterinoslav and Yuzovka. In 1916 he lived in Taganrog, where he worked at the Taganrog Boiler Factory (now: Krasny Kotelschchik). Later he joined a cooperative association of fishermen (artel) in Taganrog, where he started his first novel Романтики ("Romantiki", Romantics) which was published in 1935. The novel, whose content and feelings are reflected in its title, described what he had seen and felt in his youth. One of the heroes, the old Oscar, was an artist who resisted all of his life being forced to become a moneymaker. He returned to the main theme of Romantics, the destiny of an artist who strives to overcome his loneliness, and his experiences in Taganrog in later works, including Разговор о рыбе (“Razgovor o ribe”, Conversation about the Fish), Азовское подполье (“Azovskoe podpolie”, Azov Underground) and Порт в траве (“Port v trave”, Seaport in The Grass).

Роман және поэзия

Паустовский гимназияда оқып жүргенде жазумен айналыса бастады. Оның алғашқы шығармалары еліктеу поэзиясы болды, бірақ Иван Бунин оған жазған хатында: "Менің ойымша, сіздің салаңыз, нағыз поэзияңыз – проза. Егер осы салада жеткілікті бейіл танытсаңыз, маңызды жетістіктерге жете аласыз деп сенем" деді. Оның алғашқы жарияланған әңгімелері – 1911 және 1912 жылдары жарық көрген «Су үстінде» («На воде») және «Төртеу» («Четверо»). Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол майдан өмірінен очерктер жазды, олардың бірі жарияланды. Оның алғашқы кітабы «Теңіз эскиздері» («Морские наброски») 1925 жылы шықты, бірақ көп назар алмады. Одан кейін 1927 жылы «Минетоза», 1929 жылы «Шырақ бұлттар» («Блистающие облака») романдары жарық көрді. Осы кезеңдегі шығармашылығына Александр Гриннің, сондай-ақ «Одесса мектебінің» жазушыларының (Исаак Бабель, Валентин Катаев және Юрий Олеша) әсері тиді. 1930 жылдары Паустовский түрлі құрылыс алаңдарына сапар шегіп, елдің индустриалды трансформациясын жырлайтын шығармалар жазды. Осы кезеңде «Қарабуғаз» (1932) және «Колхида» (1934) романдары жарық көрді. «Қарабуғаз» ерекше мақтауға ие болды. Бұл – Қарабуғаз шығанағы маңындағы құпиялы ауасы ауыр аймақтағы оқиғалар мен зерттеулер туралы повесть. Ол 1847 жылы басталады және Ресей азамат соғысы кезеңінде Қызыл гвардияшылар тобының шөл далада, өлімге тарылуға тасталған оқиғасын көрсетеді. Олардың кейбіреулері құтқарылып, аймақтың табиғи байлықтарын зерттеуге, дамытуға көмектеседі. Паустовский «Солтүстік әңгімесі» («Северная повесть», 1938) шығармасында тарихи тақырыптарды зерттеуді жалғастырды. Бұл әңгімеде Санкт-Петербургтегі патшаға қарсы декабристер көтерілісінен кейін, көтеріліске қатысқан жаралы офицер мен теңізші мұз арқылы Швецияға аяқпен жетуге тырысады, бірақ драмалық оқиғалар тізбегінде тұтқындалады. Көп жылдар өткен соң, 1930 жылдары Ленинградта оқиғаның қатысушыларының шөберелері кездейсоқ кездеседі. 1930 жылдардың соңында орыс табиғаты Паустовскийдің шығармашылығында орталық тақырыпқа айналды, мысалы, «Жазғы күндер» («Летние дни», 1937) және «Мещерск жағы» («Мещерская сторона», 1939) шығармаларында ол табиғатты адамның күнделікті уайымдардан арылып, рухани тепе-теңдігін қайта табуға мүмкіндік беретін көп қырлы сұлулық деп сипаттайды. Табиғатқа деген осы көзқарасы Михаил Пришвинмен салыстыруға себеп болды. Пришвин өзінің күнделігінде: «Егер мен Пришвин болмасам, Паустовский сияқты жазғым келер еді» деп жазған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Паустовский оңтүстік майданда соғыс тілшісі болып қызмет етті. 1943 жылы ол Горький атындағы киностудияда Альберт Гендельштейннің режиссерлік еткен «Лермонтов» фильміне сценарий жазды. Тағы бір ерекше туындысы – «Орман әңгімесі» (1948). Бұл оқиға 1890 жылдары Пётр Ильич Чайковский симфония жазып жатқан шалғай орманнан басталады. Жергілікті орманшының кішкентай қызы жиі Чайковскийге жидек әкеп береді. Жарты ғасырдан кейін осы қыздың қызы жергілікті орман станциясында зертханашы болып жұмыс істейді. 1948 жылдан 1955 жылға дейін Паустовский Максим Горький атындағы әдебиет институтында сабақ берді. Ол сондай-ақ «Әдеби Мәскеу» (1956) және «Тарсусадан беттер» сияқты әдеби жинақтарды редакциялады, онда ол жаңа жазушыларды көпшілік назарына түсіруге және Иосиф Сталин жылдары қуғынға ұшыраған жазушыларды жариялауға тырысты. Оның басқа да маңызды туындылары: «Қар, кемелерді кесіп өту» (1928), «Қара теңіз» (1936) және «Жаңбырлы таң» (1946). Паустовский сонымен қатар бірнеше пьесалар мен ертегілердің авторы, соның ішінде «Темір сақина» және «Алтын гүл» («Золотая роза», 1955), онда ол әдеби шығармашылық процесін талқылайды.

Paustovsky began writing while still in Gymnasium. His first works were imitative poetry but he restricted his writing to prose after Ivan Bunin wrote in a letter to him: "I think that your sphere, your real poetry, is prose. It is here, if you are determined enough, that I am sure you can achieve something significant." His first stories to be published were “Na vode” (“On The Water”) and “Chetvero” (“The Four”) in 1911 and 1912. During World War I, he wrote sketches of life at the front, one of which was published. His first book, Morskiye Nabroski (“Sea Sketches”), was published in 1925, but received little attention. This was followed by Minetoza in 1927, and the romantic novel Blistaiushie Oblaka (“Shining Clouds”) in 1929. His work of this period was influenced by Alexander Grin as well as the writers of the "Odessa school", (Isaac Babel, Valentin Kataev, and Yury Olesha). In the 1930s, Paustovsky visited various constructions sites and wrote in praise of the industrial transformation of the country. To that period belong the novels Kara Bugaz (1932) and Kolkhida (1934). Kara Bugaz won particular praise. It is essentially a tale of adventure and exploration in the region around Kara Bugaz Bay, where the air is mysteriously heavy. It begins in 1847 and moves to the Russian Civil War period when a group of Red Guards is abandoned to near certain death on a desolate island. Some of them, though do survive and are rescued by an explorer and stay on to help in the exploration, development and study of the natural wealth of the region. Paustovsky continued to explore historical themes in Severnaya Povest ("Tale of the North", 1938). In this tale, after the anti Tsarist Decembrist uprising in Saint Petersburg, a wounded officer who had taken part in the uprising and a sailor try to make it by foot across the ice to Sweden but are captured in a sequence of dramatic events. Years later, in Leningrad in the 1930s, the great grandsons of the participants unexpectedly meet. In the late 1930s, Russian nature emerged as a central theme for Paustovsky, for example, in Letniye Dni ("Summer Days", 1937) and Meshcherskaya Storona (1939) in which he treats nature was a many faceted splendor in which man can free himself from daily cares and regain his spiritual equilibrium. This focus on nature drew comparisons with Mikhail Prishvin. Prishvin himself wrote in his diary, "If I were not Prishvin, I would like to write like Paustovsky." During World War II Paustovsky served as a war correspondent on the southern front. In 1943 he produced a screenplay for the Gorky Film Studio production of Lermontov, directed by Albert Gendelshtein. Another work of note is Tale of the Woods (1948). This story opens in a remote forest in the 1890s, where Pyotr Ilyich Tchaikovsky is composing a symphony. The young daughter of a local forester often brings Tchaikovsky berries. Half a century later, the daughter of this girl is a laboratory technician working in the local forest station. From 1948 until 1955, Paustovsky taught at the Maxim Gorky Literature Institute. He also edited literary collections including Literary Moscow (1956) and Pages from Tarusa, in which he sought to bring new writers to the public's attention and to publish writers suppressed during the Joseph Stalin years. Other major works include Snow, Crossing Ships (1928); The Black Sea (1936); and The Rainy Dawn (1946). Paustovsky was also the author of several plays and fairy tales, including "Steel Ring" and of Zolotaya Rosa "The Golden Rose" (1955), in which he discusses the process of literary creation.

Өмірбаян

Паустовскийдің ең танымал шығармасы – оның «Өмір туралы повесть» (Povest o Zhizni) атты автобиографиясы. Бұл қатаң тарихи құжат емес, автордың ішкі сезімі мен поэзиялық қалыптасуына бағытталған, ұзақ, лирикалық әңгіме. Оны оқиғалардың өмірбаяны емес, «жанның өмірбаяны» деп атаған. Дегенмен, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс, Ресей азамат соғысы және Кеңес үкіметінің орнауы кезеңіндегі Ресейдегі өмірдің бірегей көрінісін береді, осы оқиғалардың барлығына Паустовский тікелей қатысқан. Автобиографияны Мания Харари мен Майкл Дункан ағылшын тіліне аударған және «Harvill Press» баспасымен алты томдық серияда жарық көрген. 1-том: Өмір тарихы. Балалық шақ және мектеп жылдары (1964 ж. шығарылған)
2-том: Көктемгі дауылдың жақындауы (1965 ж. шығарылған)
3-том: Сол шұғылалы таңда (1967 ж. шығарылған)
4-том: Үмітпен өткен жылдар (1968 ж. шығарылған)
5-том: Оңтүстік саяхаты (1969 ж. шығарылған)
6-том: Қарбалас жылдар (1974 ж. шығарылған)

Нобель сыйлығына ұсынылуы

1965 жылы Паустовский әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ұсынылды, бірақ сыйлық Михаил Шолоховқа берілді. 1966 жылдың ақпанында ол ғылым мен өнер саласының 25 белгілі өкілінің бірі болып, Кеңес Одағы Коммунистік партиясының 23-ші съезіне Синявский-Даниель ісінен кейін сталиндік саясатты қайта жаңғыртуға қарсылық білдіретін хатқа қол қойды. Ол 1968 жылдың 14 шілдесінде Мәскеуде қайтыс болды.

Дәйексөздер

Бақытты күндерді күту кейде сол күндерден де жақсырақ. Адам ақылды, қарапайым, әділ, батыл және мейірімді болуы керек. Тек сонда ғана оны адам деп атауға болады. Махаббат туралы әзірге айтпайық, оның не екенін біз әлі білмейміз. Егер адамды армандау қабілетінен айырсақ, мәдениетті, өнерді, ғылымды дамытатын және жарқын болашақ үшін күресуге жетелейтін ең маңызды қозғаушы күштердің бірі жоғалады. "Түс жору кітабынан": Егер ақын түсінде ақшасының таусылып бара жатқанын көрсе, ол жаңа өлеңдерге ишара. Саврасов "Қарғалар келді" картинасын асығыс салған, себебі қарғалардың ұшып кететінінен қорқыпты. Чеховтың сүйікті тақырыбы: Бірде орманшыны шақырып, күтімге берген әдемі, сау орман болған, бірақ ол тез кеуіп, құлап кетіпті. Ұқыптылық та – талант. Кейбір жазушыларды алдыңғы жағынан емес, арт жағынан суретке түсірген абзал. Тургеневте Лев Толстойдың денсаулығы да, Достоевскийдің ауруы да болмады. Мен әдебиеттің негізі – қиял мен естеліктер деп санаймын, сондықтан да мен ешқашан күнделік қолданбаймын. Өйткені, жазбаларыңнан бір сөзді алып, басқа уақытта, басқа көңіл күйде жазып жатқан мәтініңе енгізсең, ол сөз мәнін жояды. Мен күнделіктерді тек әдеби жанр ретінде ғана қабылдаймын.